دکتر محمدرضا دهقان فرد*

بدون شک، رسیدگی به حوزه سلامت در سطح کشور، بویژه در مناطق کمتر توسعه یافته یکی از وظایف مهمی است که مورد توجه مسئولین کشور بوده است. ما در این زمینه تقریباً کمبود قانون نداریم؛ چون بخشنامه های بسیار خوبی در زمینه رفع مشکلات بهداشت و درمان وجود دارد که می تواند بسترساز رفع مشکلات موجود باشد؛ فقط کافی است همدلی و همکاری لازم بین مسئولین اجرایی تقویت شود و برای حل این مشکلات، بسیج شوند.  از آنجا که عدم رعایت توازن در خدمات دهی در بخش سلامت می تواند مشکلات متعددی را بوجود بیاورد، از همین رو لازم است که نسبت به این مساله ی مهم و کلیدی دقت و اهتمام بیشتری صورت بگیرد. مشکلات این بخش در دو حوزه قابل بررسی است؛ یکی در حوزه بهداشت(بهداشت  عمومی و بهداشت محیط) و دیگری حوزه درمان.
در حوزه بهداشت عمومی  بحث بسیار گسترده است؛   موضوع جمع آوری زباله ها، مشکلات فاضلاب، مشکلات خانه های بهداشت و حتی رایج شدن بیماری های غیرواگیر مثل دیابت، فشار خون و ... از مشکلات عمده بهداشت عمومی در سطح منطقه است که باید با جدیت نسبت به رفع آنها اقدام موثر انجام داد. البته در کنار قوانین خوب موجود، بدون شک، در بحث قانونگذاری هم می توان ورود کرد و از این منظر نیز موانع را مرتفع نمود و ازین طزیق با ارتقا سطح بهداشت محیط و بهداشت عمومی میتوان در پیشگیری از بعضی ار بیماری های هزینه بر اقدام موثری انجام داد، البته بحمدالله از بدو تشکیل دولت یازدهم، سلامت بعنوان مهمترین اولویت در برنامه های دولت قرار گرفته و تمرکزی که از سوی هیات دولت بر موضوع ارتقاء وضعیت سلامت جامعه صورت گرفته، امروز به افتخاری برای مجموعه ی نظام جمهوری اسلامی تبدیل شده است. به نظر می رسد کاهش پرداخت هزینه های درمان و ایجاد و یا  بهسازی فضاهای درمانی در کنار ارتقاء خدمات ویزیت، و حمایت از پزشکانی که به مناطق محروم می روند، می تواند تاثیر بسزایی در این زمینه داشته باشد.
در همین رابطه میتوان با طر ح ها و ایده های زیاد سطح کیفی خدمات درمانی را افزایش داد که راه اندازی اورژانس هوایی یکی از اقدامات کلیدی است که در حوزه سلامت باید در سطح شهرستان بصورت جدی اتفاق بیفتد و می تواند تحول خوبی در این مبحث ایجاد کند. البته در برنامه طرح تحول، تا حد زیادی کمبود اقلام داروئی کاهش یافت که این مساله واقعا رضایت بخش بود؛ در حال حاضر می توان با تزریق منابع مالی بیشتر مربوط به بسته حمایتی ارتقاء کیفیت هتلینگ بیمارستانی، بیمارستانهای شهرستان را بهسازی نمود و دسترسی مردم به خدمات تخصصی سرپایی را تسهیل کرد. یکی دیگر از اقداماتی که می تواند موثر باشد، بسته حمایتی ترویج زایمان طبیعی است که لازم است با توسعه تسهیلات زایمانی در مراکز بهداشتی درمانی روستایی، این شاخص را بصورت جدی ارتقا دهیم. به نظر می رسد پروژه‌های بهداشتی قلب سالم و بهداشت دهان و دندان و مرکز جامع سلامت از جمله کارهایی هست  که تاثیرگذاری لازم را در صورتی که بخوبی اجرا شود، خواهد داشت و در بخش درمان نیز تجهیز  تمام مراکز بهداشتی و درمانی به اتاق احیای قلبی و ریوی (CPR) مکمل سایر خدماتی است که تا کنون انجام شده است. به هر حال، نمی توان گفت در حال حاضر، هیچ کمبودی نداریم، اما مهم این است که بینیم قبلا در چه جایگاهی بوده‌ایم و اکنون در چه وضعیتی هستیم و با توجه به برنامه ها داریم به کجا می رسیم.
با توجه به مطالعاتی که شخصاً در مورد این مساله داشته ام، فکر می کنم وقت آن رسیده که ضمن ارزیابی دستاوردهای این طرح ملی، آسیب شناسی لازم نیز در مورد آن صورت بگیرد؛ و هدف این کار نیز باید از یکسو پایش و از دیگر سو، محافظت از دستاوردهای این برنامه باشد. تمرکز این طرح باید معطوف به این باشد که مردم بیش از رقم مقرر در طرح تحول، پرداخت اضافه نداشته باشند و برای دریافت خدمات دارو و لوازم پزشکی به خارج از بیمارستان نروند. من قایل به این نکته هستم که باید دسترسی مردم به پزشکان متخصص مقیم مقدور باشد و متخصصان و فوق تخصصان و گروه‌های مختلف پزشکی در مناطق روستایی و محروم ماندگار شوند تا برخورداری همه ی اقشار اجتماعی از خدمات پزشکی میسر شود.  
 ما چه بخواهیم و چه نخواهیم، منابع ما محدود است و نیازها نامحدود؛ به همین خاطر هم باید به شکلی عمل کنیم و سیاستگزاری نماییم که یک نوع هماهنگی و هم پوشانی بین نیازهای نامحدود و منابع محدود صورت بگیرد. به همین خاطر هم لازم است به سمت الگوها و برنامه‌های جدید و جدی گام برداریم تا از یکسو هزینه‌های غیرضروری را کاهش دهیم و از سوی دیگر، منابع موجود را بخوبی مدیریت کنیم ،که بدون شک نیازمند برقراری ارتباط با سایر کشورها برای بهره مندی از رویکردها و مدل‌های بین‌المللی هستیم.  اگر می خواهیم بهترین تصمیم‌ها را در این زمینه بگیریم، لازم است نگاهی علمی و کارشناسی و حتی آسیب شناسانه داشته باشیم تا دستاوردهای طرح، افزایش یابد.
من به عنوان عضو کوچکی از خانواده بزرگ سلامت در سطح کشور، معتقدم که برای رفع محرومیت و عقب ماندگی و توسعه نیافتگی در سطح شهرستان، حتی باید سرمایه گذار علاقمند به این حوزه جذب کنیم. چرا که در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری خوبی در این حوزه شده اما این سرمایه گذاری کافی نیست و مردم باید رفع محرویمت را خودشان لمس کنند. در کشور ما فعلا با توجه به جمعیت کشور به ازای هر 1000 نفر، کمتر از 2 تخت وجود دارد در حالی که در کشورهای توسعه یافته این میزان، خیلی بیشتر است. بعنوان نمونه، در ژاپن، به ازای هر 1000 نفر، حدود 13 تخت وجود دارد که خیلی بیشتر از وضعیت داخلی است. از طرفی، منابع دولتی هم واقعاً برای رفع این مشکل، جوابگو نیست؛ به همین دلیل  برای حل این معضل، لازم است از منابع غیردولتی استفاده شود و حوزه مشارکت‌های اقتصادی در وزارت بهداشت فعالیت خود را گسترده تر کند.
 در این زمینه باید فعالییت سرمایه گزاران را هدایت و مدیریت کرد البته تصمیم گیری اصلی در این رابطه به عهده حوزه مشارکت‌های اقتصادی وزارت بهداشت است که این حوزه با همکاری و همفکری معاونت درمان وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی می تواند محورهایی چون توسعه بیمارستان‌ها، توسعه آزمایشگاه‌های تشخیص طبی و مراکز تصویربرداری، دیالیز و مراکز سرطان برنامه‌های ورود جدی داشته باشند و سرمایه گذاران خوبی را جذب کنند.  باید یک حرکت انقلابی در این حوزه صورت بگیرد. باید پذیرفت که در بخشی از زمینه ها، مثل مواردی که مربوط به سوختگی و یا روان پزشکی می شود، مشکلات بیشتری را شاهد هستیم، چون درآمد آنها بسیار کم است، و از همین رو هم استقبال بیمارستان‌ها اعم از دولتی و خصوصی از گسترش تخت‌های بیمارستانی در این دو حوزه ، خیلی محدود است. البته وزارت بهداشت در این زمینه دستورالعمل های زیادی صادر کرده، اما خیلی موثر نبوده است. به هیمن دلیل هم  باید مشوق های بیشتری را برای این حوزه های کم درامد در نظر بگیریم تا شاهد رفع تدریجی مشکلات این بخشها باشیم.
 در بخشهای مختلف طرح تحول نظام سلامت میزان رضایتمندی متفاوتی وجود دارد که قطعاً کاهش پرداختی مردم به بیمارستان‌ها بیش از سایر طرح ها توانسته رضایت‌مندی مردم را جلب کند،دلیل آن هم این است که اولاً بیشترین هزینه‌ها مربوط به این حوزه است و دوماً بیشترین مشکل مردم در خصوص همین هزینه‌های درمانی است. البته برنامه مقیم شدن پزشکان متخصص در بیمارستان‌های وزارت بهداشت از جمله مواردی بود که با بیشترین چالش روبرو شد، البته به نظر می رسد می توان با برنامه ای جامع و حساب شده، این موضوع را نیز مدیریت کرد.
طرح تحول نظام سلامت را به حق باید یکی از افتخارات نظام پزشکی دانست. در محور بهداشت عمومی و محیط هم باید عرض کنم که این محور با هدف بهبود وضعیت بهداشت محیط، به ویژه رعایت اصول بهداشت فردی، بهداشت مواد غذایی و کاهش نواقص بحرانی در صنوف مختلف اجرا شده است که تا کنون موفقیت های خوبی را به همراه داشته است.  البته برای تداوم طرح و اجرای مطلوب وکیفی آن، نقش اصحاب رسانه بسیار پررنگ است؛ چرا که بدون شک این طرح نیاز به حمایت و اطلاع‌رسانی به عموم مردم دارد و پوشش خبری اصحاب رسانه در این زمینه می تواندنقشی مهم ایفا کند. استنباط من این است که اگر فضای همدلی و همزبانی بین سیستم بهداشت و درمان دولتی و مردم محقق شود، شاهد اتفاقات مبارکی خواهیم بود که دستاوردهای طرح را افزایش می دهد. البته در این زمینه نقش ائمه جمعه، بخشداران و شوراهای شهر و روستا نیز نقشی مهم است، و امیدوارم در آینده، نتایج و برکات طرح را بطور ملموس تر همه ی آحاد جامعه ببینند.
برای اجرای موفق تر این طرح باید نظارت خوبی هم بر اجرای ان صورت گیرد که تاکنون هم نظارت خوبی صورت گرفته، اما قطعاً می تواند بهتر و بیشتر هم صورت بگیرد. همان طور که می دانید اجرای طرح تحول نظام سلامت در بهداشت محیط از همان ابتدا با تشدید نظارت و کنترل شرایط بهداشتی صنوف حساس بویژه در بحث مواد غذایی شروع شد و با اجرای این طرح و اولویت بندی برنامه های درمانی در دشتستان، ارتقای بسیاری از شاخص های درمانی رقم خورد. در بحث نظارت، لازم است بصورت نظام مند، شاخص های مهم بهداشتی را بررسی کرد و از حریم بهداشت و سلامت عمومی حمایت کرد.  در این زمینه به آموزش بیشتر نیاز داریم و می بایست دستورالعمل های موجود، در اختیار اتحادیه های صنوف قرار گیرد و از طریق آموزش به واحدهای صنفی، استانداردهای بهداشتی ارتقا یابند.
به امید روزی که هیچ فردی در دشتستان بزرگ  به علت کمبود امکانات بهداشتی و درمانی رنج نبیند./ج

*عضو انجمن ارتوپدی ایران و انجمن بین‌المللی جراحان ارتوپدی دنیا