خسرو دهقانی

1.  انتخابات بیست و چهارم خرداد  نود و دو قبل از هر چیز عنصر غافلگیری نهفته در آن جلب توجه کرد و از این منظر که معادلات از پیش تعیین شده را برهم زد ، خیلی شبیه انتخابات دوم خرداد هفتادو شش بود . پیروزی کاندیدای اصلاح طلبان و اعتدال گرایان نشان داد که جامعه سیاسی ایران پیچیدگی های خاص خود را دارد و بر گزاره هایی همچون " ملت ایران احساسی رای می دهد   " و  " جامعه ایران هنوز به بلوغ عقلانی نرسیده است " خط بطلان کشید . انتخاباتی که نظرسنجی ها پبش بینی می کرد که پیروز قطعی آن برای اصولگرایان رادیکال یا معتدل باشد، در طی چند ساعت مانده به رای گیری ، تمام متغیر های معادلات به هم خورد و یکباره نام نامزدی از صندوق ها -  به عنوان پیروز در مرحله اول  - بیرون آمد که گمان می رفت فقط حدود ده درصد آرا را کسب خواهد کرد . پیروزی دکتر روحانی با شعار تدبیر و امید نشان از نارضایتی شدید مردم در شیوه اداره مملکت و " نه " گفتن به سیاست های داخلی و خارجی دولت نهم و دهم بود که قطار مملکت را به تونل تاریک و مرگباری کشانده بود . سیاست خارجی نامدبرانه و غیر مسولانه، تحمیل تحریم های ظالمانه به ملت و بی تدبیری و سو مدیریت و قساد و رانت خواری بی سابقه در داخل ، فشارهای مضاعفی را به مردم وارد کرد . دولت احمدی نژاد که نیمی از درامد تاریخ نفت کشور را در اختیار داشت وضعیتی را بر مملکت حاکم کرد که اقتصاددانان به ان بیماری هلندی می گویند. هفتصد میلیارد دلار درآمد نفت، نقدینگی جامعه را چند برابر کرد و تورم را به بالای 30 درصد رساند و ایران در صدر کشورهای با تورم بالا قرار داد . دولت نهم و دهم با این سو مدیریت مجبور شد بخش اعظم درامد نفت را هزینه واردات کالاهای مصرفی کند تا تورم را مهار کند ولی در کالاهایی که امکان وارد کردن ان نبود مانند زمین و مسکن تورم بی سابقه ای بوجود امد . به خاطر واردات بی رویه خطوط تولید داخلی از ریل خارج شد و نرخ بیکاری به بالای 25 درصد و رشد اقتصادی نیز به منفی 5درصد رسید . دولت عدالت محور وضعیت آشفته ای را به ملت تحمیل کرد . این در حالی بود که انسداد سیاسی و اجتماعی نیز در اوج خود بود و از پنج هزار سمن فعال فقط صد سازمان مردم نهاد باقی مانده بودند . در این شرایط لیدرهای اعتدال گرایان و اصلاح طلبان با درک صحیح و شناخت شرایط اجتماعی و سیاسی و علم به قابلیت جنبشی کردن فضای سیاسی وارد کارزار انتخاباتی شدند و با اجماع میان دو کاندیدا و کنار رفتن دکتر عارف به سیگنال های جامعه پاسخ مثبت دادند و ارای خاموش را فعال نمودند. قبل از ان ورود هاشمی به زنده کردن مطالبات کمک کرد و ملت را در حالت دورخیز برای بک پرش قهرمانانه قرار داد . البته قبل از ان بیانات هوشیارانه رهبر انقلاب (مبنی بر دعوت ورود همه طیف ها به انتخابات ، امان بودن و حق الناس بودن رای مردم ، و تاکید بر این موضوع که رای معظم له را هیچ کس حتی خانواده و فرزندانم نمیداند) زمینه اعتماد سازی لازم و درنتیجه حضور پرشور مردم را فراهم کرده بود . دریک تحلیل نهایی و با توجه به رفتار انتخاباتی ملت در برهه های مختلف می توان گفت که جامعه ایران در بزنگاه های حساس با توسل به یگانه ابزار مردم سالاری (صندوق رای ) اراده خود را به صورت یک هوشیاری جمعی تثبیت کرده است .هر چند جای ابزارهای نهادینه شدن مشارکت جمعی ؛ یعنی احزاب فراگیر هنوز در جامعه سیاسی ما خالی است.

 2 .اعتدال گرایی یک روش است که به نظرم محصول یا فرزند زمان خود است . اعتدال گرایی به عتوان یک مش سیاسی مابین راست و چپ افراطی قرار می گیرد و نهادینه شدن ان هم نیازمند انباشت تجربه دارد و هم نیازمند تعدیل در منش ها و پرنسیب های سیاسی است . به زبان ساده تر وقتی افراط گرایی در هر دو سوی جناح بندی ها منجر به جزم گرایی می شود ؛ ممکن است عناصر میانه از هر دو طیف با درک حساسیت ها به هم نزدیک شوند و با تاکید بر عقلانیت و منافع ملی به رشد اعتدال کمک کنند . اعتدال گرایی به معنی رها کردن آرمان ها نیست بلکه بیشتر به این معنی است که ما از ابزارهای واقع گرایانه برای نیل به آرمان ها بهره ببریم . اعتدال گرایی یعنی دوری از شخصی سازی خصومت و دوری از ترور شخصیت ، اعتدال گرایی یعنی جامع نگری و عقل گرایی . اعتدال گرایی یعنی برنامه محوری و دوری از احساس گرایی در نهایت اعتدال گرایی یعنی قانون گرایی و نفی خشونت خودسرانه و لحاظ کردن منافع ملی در رفتارها و آرمان ها . هر کس از هر طیفی به این شاخص ها پایبند باشد به نظرم یک فرد اعتدال گراست . هر گفتمانی از جمله گفتمان اعتدال و تدبیر گرایی؛ فرزند زمانه خویش است و  به نظر می رسد با توجه به تجارب تاریخی حداقل یک قرن اخیر و به خصوص این دو دهه؛ سیر سیاست در ایران به سمت اعتدال گرایی است . به ویژه آن که در شرایط فعلی که خشونت و افراط گرایی و تکفیرگرایی منطقه را با تهدید جدی مواجه کرده ، گفتمان اعتدالگرایی برجسته تر شده است . به نظر می رسد در شرایط حاضر ، همنوایی همه گرایش ها در نفی خشونت از آب خوردن هم لازم تر است.

* خسرو دهقانی: مدرس علوم سیاسی و نایب رییس حزب کارگزاران سازندگی شعبه استان بوشهر / ا.ح.