فرج اله گرمسیری نژاد

با افزایش جمعیت و گسترش شهر نیازهای شهروندان نیز متنوع و فراوان می شود، به این جهت هر قدر که شهر در زمینه های مختلف توسعه می یابد کار مدیریت و برنامه ریزی برای اداره امور شهری در نهادهای مختلف نیز حساس تر، ظریف تر و پیچیده تر می گردد. شهر آمیخته ای است از اقشار و طبقات مردم با تنوع شغلی و سنی و خواسته های گوناگون که کار مدیریت آن را مشکل می سازد. یکی از نیازهای ضروری و مهم برای عموم شهروندان در کنار نیازهایی همچون تعلیم و تربیت، ورزش، بهداشت، فضای سبز و... نیاز به گورستان است. اگرچه نیازی به ظاهر ناخوشایند به نظر می رسد، اما واقعیتی گریزناپذیر و نیازی جدی برای عموم شهروندان می باشد. شهر ما در گذر زمان به این نیاز توجه داشته و برای دفن مردگان نقاط مختلفی از جمله خواجه خضر در محله کلیجا، امیرالمؤمنین که هم اکنون اداره هلال احمر قرار گرفته است و گورستان موسوم به اما رضا که فعلا محل قرارگیری مجتمع آموزشی و زمین ورزش واقع در خیابان دانش آموز می باشد.

آخرین محلی که شهروندان پس از گورستان امام رضا برای دفن اموات مورد استفاده قرار داده اند محل موسوم به سنگ سیاه که آرامگاه فعلی شهر در آن قرار گرفته است و قدمتی حدود چهل و پنج ساله دارد. با نگاهی به گذشته می بینیم که مدیریت شهری به لحاظ مکان یابی گورستان به درستی عمل نموده است. با رشد فزاینده شهر و افزایش جمعیت و نرخ بالای مرگ و میر در چند سال اخیر، هم اکنون آرامگاه شهر به حد اشباع رسیده و جایی برای دفن مردگان یافت نمی شود. شهرداری به عنوان تنها نهاد متولی این امر خطیر در حالی به جانمایی و اقدام برای ساختن گورستان جدید دست به کار شده که از لحاظ زمانی سروسامان دادن گورستان تقریباً به بن بست رسیده و هرگونه تعلل و تأخیر می تواند برای شهروندان گران تمام شود. جانمایی گورستان جدید که گفته می شود روبروی تالارهای پذیرایی شهر و در شمال جاده برازجان به شیراز، در محدوده زمین های روستای بارگاهی است به چند جهت قابل تأمل و بررسی است.
1ـ از لحاظ موقعیت جغرافیایی مکانی بسیار مناسب به نظر می رسد، زیرا معمول و منطقی است که گورستان را در محلی قرار دهند که مزاحمتی برای گسترش فضای شهر و توسعه ساخت و سازهای شهری نداشته باشد. ممکن است در نگاه اول بُعد مسافت نسبت به شهر به ذهن متبادر شود، اما منطقی است که آینده نگر باشیم و برای شهر و شهرنشینان افق گسترده تری ترسیم کنیم.
 2ـ با نگاهی به محدوده شهری می بینیم که غرب برازجان به علل مختلف برای انتقال گورستان مناسب نیست. مشرق شهر نیز تنها ضلع توسعه شهرسازی برای نسل های آینده است و برای انتقال گورستان مناسب نیست. اگر مشرق شهر را با گورستان قفل کنیم، با توجه به اینکه منطقه نظامی در بخشی از ضلع شرقی شهر قرار گرفته است، عملا چهار دیواری شهر بسته می شود و راهی برای توسعه شهرسازی نمی ماند. جنوب شهر نیز به مزارع کشاورزی محدود شده و قابلیت استفاده ندارد.
3ـ بزرگ شدن شهر نیز ساز و کارهای خاص خود را دارد. به عنوان مثال زمانی که آرامگاه فعلی جانمایی و احداث شد درّه کمال آباد وضعیت اولیه و طبیعی خود را داشت و گذر از آن برای عبور دادن جسد میت و مشایعت کنندگان مشکل بود، اما با گذشت زمان نیازی که احساس می شد در این مسیر پل سازی و آسفالت شد و کم کم موقعیت کنونی را پیدا کرد. برای ورود به آرامگاه جدید (اراضی بارگاهی) لازم است بهسازی پل ورودی به شهر از جاده شیراز در دستور کار قرار گیرد.

4ـ شنیده می شود برخی از اعضای محترم شورای شهر برای انتقال گورستان به نظر می رسد زیرا شهر کاملا قفل شده و برای آیندگان جوابی نخواهیم داشت. براستی برای پروژه هایی مانند بیمارستان جدید شهر و خیابان های تنگ و جدیدی که در بخش های نوساز شهر طراحی و اجرا شده اند برای نسل های آینده چه جوبی خواهیم داشت؟ اگر بار دیگر با شعارهای انتخاباتی اعضای محترم شورای شهر را مرور نماییم همگی وعده های آرمانی برای رسیدن به کرسی شورا داده اند. اگر همه آن وعده ها را واقعی فرض کنیم، اکنون زمان اجرای یکی از نیازهای کوچک شهروندان است که باید برای اجرای آن فضا را باز کرده از نهادهای دیگر کمک بخواهند. بهسازی پل ورود به شهر و ریختن چند هزار متر آسفالت منطقی تر به نظر می رسد تا اینکه شهر را به روی شهروندان قفل کنیم و لعن و نفرین نسل های آینده را بخریم.

5ـ شهرداری از لحاظ مالی نهادی قوی بنیه نیست اما مسئول است و این نوعی ظلم به شهرداری نیز می تواند باشد. در محدوده ای که بعنوان آرامگاه جدید جانمایی شده مبلغ قابل توجهی هزینه شده است. تعطیلی این پروژه ظلم به شهرداری و شهروندان است. زیرا اولاً برای ساخت آرامگاه جدید خیلی دیر شده است. ثانیاً در هر نقطه ای که شهرداری بخواهد این پروژه را اجرا نماید نیازمند خرید اراضی از مالکان است، در حالی که اراضی بارگاهی وقفی است. سوم و مهم ترین که هر آرامگاهی اگر متروکه شود، یک دوره سی یا چهل ساله باید سپری شود تا بتوان از ملک آن برای امور خیریه استفاده نمود. این در حالی است که در این شهر کمتر کسی حاضر می شود مقبره عزیزش را ویران ببیند و مدت زمان بسیار زیادی لازم است تا بتوان از زمین قبرستان برای امور دیگر استفاده نمود. با کمی تسامح و عذرخواهی وجود قبرستان در هر نقطه بمثابه آثار سالک بر روی چهره است.
6ـ این قلم به عنوان پیشنهاد معتقد است در آرامگاه جدید (اراضی بارگاهی) حتما از هر جهت آینده گری لحاظ شود اموری مثل خیابان کشی، تامین روشنایی، درختکاری، قطعه بندی و حتی طراحی قبرهای دو یا سه طبقه ضروری بنظر می رسد. با افزایش جمعیت و نرخ بالای مرگ و میر طبقاتی نمودن قبور گریزناپذیر خواهد بود اگرچه ممکن است این پیشنهاد طعن و لحنی را از سوی شهروندان برای این قلم در پی داشته باشد.
7ـ گورستان اگرچه شهر خاموشان است، اما عزیزانی در آنجا خفته اند و خواهند خفت که هر روز و هر هفته زندگان را به سوی خود می دانند. عبرت گهی است که اگر مدیریت صحیح، قاطع و قوی نداشته باشد آن می شود که در آرامگاه فعلی شاهد آن هستیم که برای زیارت اهل قبور چه سختی ها تحمل می کنیم و چاره ای هم نداریم. خود کرده را چه تدبیر؟
8ـ پسندیده است شهرداری محترم با همفکری عقلای شورای شهر هر چه سریع تر پروژه قبرستان را در اراضی بارگاهی به سرعت پیگیری و تکمیل نمایند و در پی آن برای رفاه حال شهروندان و با همکاری اداره راه مسیر خروجی شهر در شمال میدان شهید گنجی و پل روگذر اتوبان را برای دسترسی آسان به شهر و بالعکس به سازی نمایند. در پایان برای همه خفتگان در خاک از خدای متعال طلب مغفرت می نماید/ج.