به گزارش مهر، بحران انرژی در هفته‌های اخیر وارد مرحله‌ای شده که در آن گازوئیل بیش از نفت خام به یکی از نگرانی‌های اصلی بازار جهانی تبدیل شده است؛ به‌طوری که قیمت این فرآورده در اروپا به رکورد تاریخی رسیده و نشانه‌های تداوم فشار بر بازار گازوئیل تا ماه‌های آینده نیز دیده می‌شود.

بر اساس تازه‌ترین گزارش منتشرشده از سوی «یورونیوز»، متوسط قیمت گازوئیل در اتحادیه اروپا در آخرین داده هفتگی کمیسیون اروپا به ۲.۱۵۹ یورو به ازای هر لیتر رسیده که بالاترین رقم ثبت‌شده در سری آماری این کمیسیون از سال ۲۰۰۵ تاکنون است. بر مبنای این قیمت، پر کردن یک باک ۵۰ لیتری گازوئیل در اتحادیه اروپا به‌طور متوسط حدود ۱۰۸ یورو هزینه دارد.

داده‌های کمیسیون اروپا که در این گزارش مورد استناد قرار گرفته، مربوط به قیمت‌های ۱۴ سپتامبر است و شامل مالیات نیز می‌شود. قیمت گازوئیل در کشورهای عضو تفاوت قابل‌توجهی دارد؛ از حدود ۱.۲۱ یورو در هر لیتر در مالت تا ۲.۵۱ یورو در فنلاند.

رشد نزدیک به ۴۰ درصدی قیمت گازوئیل در اروپا

بررسی یورونیوز نشان می‌دهد متوسط وزنی قیمت گازوئیل در اتحادیه اروپا از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است. در همین مدت، قیمت بنزین حدود ۲۹ درصد رشد کرده است.

اما افزایش قیمت گازوئیل تنها به رشد قیمت نفت خام مربوط نیست. بخش مهمی از فشار فعلی به افزایش هزینه و حاشیه سود پالایشگاه‌ها مربوط می‌شود؛ یعنی فاصله میان قیمت نفت خام و هزینه تولید فرآورده‌هایی مانند گازوئیل افزایش یافته است. کارشناسان بانک مرکزی اروپا به یورونیوز گفته‌اند بر اساس معاملات آتی گازوئیل، حاشیه سود پالایش این فرآورده ممکن است در ماه اکتبر به اوج برسد؛ در حالی که حاشیه سود پالایش بنزین پیش‌تر، در ماه اوت، به اوج رسیده است.

برآورد کارشناسان بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد در هفته سوم سپتامبر، حاشیه سود پالایش حدود ۰.۴۱ یورو به ازای هر لیتر، معادل ۱۹ درصد قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در منطقه یورو بوده است.

چرا گازوئیل با کمبود مواجه شده است؟

«فایننشال‌تایمز» در گزارش خود، تأکید کرده که بحران فعلی را نباید صرفاً یک بحران نفت خام دانست؛ زیرا مشکل اصلی در بخش قابل‌توجهی از بازار به کمبود ظرفیت پالایش و عرضه فرآورده‌های نفتی مربوط می‌شود.

بر اساس این گزارش، تولید جهانی فرآورده‌های پالایشی در ماه اوت بیش از ۴ میلیون بشکه در روز کمتر از یک سال قبل بوده است. در عین حال، پالایشگاه‌های جهان با ظرفیت بالا فعالیت می‌کنند اما به دلیل از دست رفتن بخشی از ظرفیت پالایشی، نتوانسته‌اند کاهش عرضه را جبران کنند.

فایننشال‌تایمز همچنین گزارش داده صادرات گازوئیل پالایشگاه‌های بزرگ خاورمیانه در ماه اوت به حدود یک‌چهارم سطح پیش از جنگ کاهش یافته است. هم‌زمان، حملات به زیرساخت‌های پالایشی روسیه نیز تولید این کشور را تحت فشار قرار داده است.

در نتیجه، بازار جهانی با وضعیتی روبه‌رو شده که در آن مسئله فقط دسترسی به نفت خام نیست؛ بلکه تبدیل نفت خام به گازوئیل و رساندن آن به بازار مصرف به گلوگاه اصلی تبدیل شده است.

رکورد ۶.۲۹ دلاری گازوئیل در آمریکا

در آمریکا نیز فشار بازار گازوئیل ادامه دارد. بر اساس تازه‌ترین گزارش رویترز، متوسط قیمت گازوئیل آمریکا در هفته جاری به ۶.۲۹ دلار برای هر گالن رسیده که رکورد جدیدی محسوب می‌شود و نسبت به یک سال قبل ۶۸ درصد افزایش دارد. رویترز این موضوع را با فشار بر عرضه جهانی فرآورده‌ها و اختلال در پالایشگاه‌های روسیه مرتبط دانسته است.

اهمیت افزایش قیمت گازوئیل از آن جهت است که این سوخت مستقیماً در حمل‌ونقل جاده‌ای، کشاورزی، ساخت‌وساز، کشتیرانی و بخشی از فعالیت‌های صنعتی استفاده می‌شود. بنابراین افزایش قیمت آن می‌تواند با فاصله زمانی به هزینه حمل کالا، تولید و در نهایت قیمت مصرف‌کننده منتقل شود. رویترز در گزارش خود درباره کشاورزی آمریکا نیز هشدار داده که افزایش هزینه سوخت می‌تواند هزینه برداشت محصولات و حمل مواد غذایی را بالا ببرد.

چین بخشی از فشار بازار را کاهش داده است

در سمت عرضه، چین در ماه اوت صادرات فرآورده‌های پالایشی خود را افزایش داده است. طبق داده‌های منتشرشده توسط گمرک چین و گزارش رویترز، صادرات فرآورده‌های پالایشی این کشور در اوت با ۱۲.۷ درصد افزایش سالانه به ۶.۰۱ میلیون تن رسید.

صادرات گازوئیل چین نیز با رشد ۴۲.۱ درصدی نسبت به سال قبل به ۱.۳۳ میلیون تن رسید که بالاترین سطح از مارس ۲۰۲۴ محسوب می‌شود. با این حال، صادرات کل فرآورده‌های پالایشی چین در هشت ماه نخست سال هنوز ۹.۶ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بوده است.

این ارقام نشان می‌دهد افزایش صادرات چین تا حدی به تأمین بازار جهانی کمک کرده، اما هنوز برای جبران کامل کاهش عرضه در سایر مناطق کافی نیست.

فشار بر تورم؛ مسئله‌ای فراتر از جایگاه سوخت

افزایش قیمت گازوئیل فقط هزینه سوخت‌گیری را بالا نمی‌برد. از آنجا که بخش بزرگی از حمل‌ونقل کالا به گازوئیل وابسته است، افزایش قیمت این فرآورده می‌تواند هزینه جابه‌جایی مواد اولیه و کالا را نیز افزایش دهد.

یورونیوز گزارش داده تورم انرژی در منطقه یورو در ماه اوت به ۱۴.۳ درصد رسیده؛ در حالی که این رقم در ژوئیه ۱۰.۳ درصد بود. بانک مرکزی اروپا نیز در نظرسنجی اخیر خود شاهد افزایش انتظارات تورمی مصرف‌کنندگان منطقه یورو بوده است.

به این ترتیب، بازار گازوئیل اکنون به یکی از مسیرهای مهم انتقال شوک انرژی به اقتصاد واقعی تبدیل شده است؛ به‌خصوص در شرایطی که ظرفیت پالایش در برخی مناطق آسیب دیده و موجودی فرآورده‌های میانی نیز تحت فشار قرار دارد.

بنابراین داده‌های منتشرشده تا امروز نشان می‌دهد فشار بر بازار گازوئیل هنوز پایان نیافته است. از یک طرف، قیمت گازوئیل در اروپا به رکورد تاریخی رسیده و از طرف دیگر، کارشناسان بانک مرکزی اروپا انتظار دارند حاشیه سود پالایش این فرآورده تا اکتبر همچنان افزایش یابد.

فایننشال‌تایمز نیز با توجه به کاهش تولید فرآورده‌های پالایشی و محدودیت ظرفیت پالایش، هشدار داده است که بازار جهانی سوخت‌های پالایشی در ماه‌های پاییز و زمستان همچنان می‌تواند تحت فشار باشد.

از این رو در شرایط فعلی بازار جهانی انرژی، گازوئیل از یک فرآورده نفتی معمولی به یکی از نقاط اصلی فشار در زنجیره تأمین جهانی تبدیل شده است؛ فرآورده‌ای که افزایش قیمت آن می‌تواند نه‌فقط هزینه سوخت، بلکه هزینه حمل‌ونقل، کشاورزی، تولید و در نهایت تورم را تحت تأثیر قرار دهد.