یداله سهرابی، در گفتگو با مهر گفت: یکی از راه‌های مهم و اساسی برای برون‌رفت از بسیاری از مشکلات و چالش‌های حوزه سلامت، ارتقای سواد سلامت در جامعه است. سواد سلامت به معنای توانایی افراد برای دسترسی، درک، ارزیابی و به‌کارگیری صحیح اطلاعات و خدمات مرتبط با سلامت است و نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌ها، انتخاب سبک زندگی سالم، افزایش خودمراقبتی، کاهش رفتارهای پرخطر و آسیب‌های اجتماعی و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی افراد دارد.

وی افزود: در این میان، آموزش‌وپرورش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و اثرگذارترین نهادهای اجتماعی، ظرفیت بسیار ارزشمندی برای ارتقای سلامت جامعه در اختیار دارد. بخش قابل‌توجهی از دوران رشد و شکل‌گیری شخصیت کودکان و نوجوانان در مدرسه سپری می‌شود و از همین رو، مدرسه تنها محل آموزش علوم و مهارت‌های تحصیلی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین محیط‌های شکل‌دهنده نگرش، رفتار و سبک زندگی دانش‌آموزان به شمار می‌رود.

سهرابی ادامه داد: استفاده هدفمند از ظرفیت مدارس، معلمان، مدیران، مربیان، کارشناسان بهداشت و سایر اعضای جامعه آموزشی می‌تواند زمینه‌ساز تربیت نسلی آگاه، سالم، خلاق، مسئولیت‌پذیر و توانمند باشد؛ نسلی که نه‌تنها از سلامت خود مراقبت می‌کند، بلکه نسبت به سلامت خانواده و جامعه نیز احساس مسئولیت دارد.

سلامت دانش‌آموز؛ زیربنای یادگیری و توسعه جامعه

عضو شورای عالی نظام پزشکی تاکید کرد: سلامت دانش‌آموزان، پایه و اساس یادگیری و یکی از ارکان اصلی تربیت نسلی سالم، خلاق، پویا و آینده‌ساز است. دانش‌آموزی که از سلامت جسمی، روانی و اجتماعی مناسبی برخوردار باشد، آمادگی بیشتری برای یادگیری، شکوفایی استعدادها، برقراری ارتباط مؤثر با دیگران و مشارکت فعال در جامعه خواهد داشت.

سهرابی گفت: سلامت نیز مفهومی چندبعدی است و نمی‌توان آن را صرفاً به نبود بیماری محدود کرد. سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی در ارتباطی متقابل با یکدیگر قرار دارند و هرگونه برنامه‌ریزی برای سلامت دانش‌آموزان باید تمامی این ابعاد را مورد توجه قرار دهد. از سوی دیگر، سلامت اجتماعی دانش‌آموزان تنها به دوران تحصیل محدود نمی‌شود؛ بلکه بر روابط خانوادگی، ارتباط با همسالان، عملکرد تحصیلی، احساس تعلق اجتماعی، مسئولیت‌پذیری و مشارکت آنان در جامعه و در نهایت بر سلامت نسل آینده تأثیرگذار است. بنابراین، مدرسه باید محیطی امن، سالم، حمایتگر و پویا باشد که در کنار آموزش دروس، زمینه رشد مهارت‌های زندگی و اجتماعی دانش‌آموزان را نیز فراهم کند.

مدرسه؛ محیطی برای آموزش و ترویج رفتارهای سالم

وی با عنوان این مطلب که مدرسه می‌تواند یکی از مؤثرترین محیط‌ها برای آموزش و نهادینه‌سازی رفتارهای سالم باشد، ادامه داد: آموزش مهارت‌های زندگی، ارتقای سلامت روان، پیشگیری از رفتارهای پرخطر، ترویج تغذیه سالم، افزایش فعالیت بدنی، رعایت بهداشت فردی و اجتماعی، آموزش خودمراقبتی و تقویت مهارت‌های ارتباطی و حل مسئله، از جمله اقداماتی است که می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت دانش‌آموزان داشته باشد.

سهرابی گفت: در این میان، آموزش سلامت زمانی اثربخش خواهد بود که صرفاً به انتقال اطلاعات محدود نشود، بلکه دانش را به نگرش و نگرش را به رفتار سالم تبدیل کند. دانش‌آموز باید بیاموزد که سلامت، مسئولیتی فردی و در عین حال اجتماعی است و رفتار او می‌تواند بر سلامت اطرافیان نیز تأثیر بگذارد. این موضوع در زمینه بیماری‌های واگیر و به‌ویژه بیماری‌های تنفسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بازگشایی مدارس و ضرورت توجه به بیماری‌های تنفسی

وی افزود: با توجه به همزمانی بازگشایی مدارس با افزایش گردش بیماری‌های تنفسی از جمله کرونا و آنفلوانزا، ارتقای سواد سلامت دانش‌آموزان، والدین و کارکنان مدارس اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. حضور تعداد زیادی از دانش‌آموزان در فضاهای مشترک، به‌ویژه محیط‌های بسته و کم‌تهویه، می‌تواند در صورت رعایت نکردن اصول پیشگیری، زمینه انتقال بیماری‌های تنفسی را افزایش دهد. در چنین شرایطی، هدف اصلی نباید ایجاد نگرانی و اضطراب در میان دانش‌آموزان و خانواده‌ها باشد؛ بلکه باید با ارائه آموزش‌های علمی، ساده، مستمر و قابل‌فهم، فرهنگ پیشگیری و مسئولیت‌پذیری در برابر بیماری‌های واگیر تقویت شود.

سهرابی افزود: یکی از مهم‌ترین اقدامات، آموزش اصول ساده اما مؤثر پیشگیری از بیماری‌های تنفسی است؛ از جمله شستشوی صحیح و منظم دست‌ها، رعایت آداب تنفسی هنگام سرفه و عطسه، پرهیز از لمس چشم، بینی و دهان با دست‌های آلوده و توجه به تهویه مناسب کلاس‌ها و فضاهای آموزشی.

وی ادامه داد: تهویه مناسب محیط‌های آموزشی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. باز گذاشتن پنجره‌ها در حد امکان و متناسب با شرایط محیطی، استفاده صحیح از سامانه‌های تهویه و کاهش حضور طولانی‌مدت دانش‌آموزان در فضاهای بسته و کم‌تهویه می‌تواند به کاهش خطر انتقال بیماری‌های تنفسی کمک کند.

سهرابی گفت: همچنین ضروری است دانش‌آموزان و خانواده‌ها بدانند که در صورت بروز علائم بیماری‌های تنفسی مانند تب، سرفه، گلودرد، آبریزش بینی، بدن‌درد، سردرد یا ضعف و بی‌حالی، استراحت در منزل و پرهیز از حضور در مدرسه تا بهبود وضعیت عمومی و مطابق توصیه‌های بهداشتی، اقدامی مسئولانه برای حفظ سلامت فرد و دیگران است. در صورت شدید بودن علائم، تشدید بیماری یا وجود عوامل خطر، مراجعه به پزشک ضروری خواهد بود.

وی افزود: در این شرایط، خودداری از مصرف خودسرانه داروها، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، نیز باید مورد توجه قرار گیرد. بسیاری از عفونت‌های تنفسی منشأ ویروسی دارند و آنتی‌بیوتیک‌ها بر بیماری‌های ویروسی اثر ندارند. مصرف نابجای این داروها می‌تواند به افزایش مقاومت میکروبی منجر شود.

عضو شورای عالی نظام پزشکی، از واکسیناسیون به عنوان یکی از ابزارهای مهم پیشگیری از بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن نام برد و گفت: بنابراین خانواده‌ها باید وضعیت واکسیناسیون فرزندان خود را مطابق برنامه‌های رسمی بررسی کنند و درباره واکسن‌های توصیه‌شده، از جمله واکسن آنفلوانزا برای افراد واجد شرایط، با پزشک یا مراکز بهداشتی مشورت کنند.

نقش مدرسه در مدیریت بیماری‌های واگیر

سهرابی اظهار داشت: در کنار مسئولیت فردی دانش‌آموزان و خانواده‌ها، مدارس نیز باید برای مواجهه با بیماری‌های تنفسی آمادگی لازم را داشته باشند. آموزش کارکنان، توجه به بهداشت محیط، نظافت مناسب فضاهای عمومی، تأمین امکانات بهداشت دست، توجه به تهویه کلاس‌ها و داشتن سازوکار مناسب برای اطلاع‌رسانی به خانواده‌ها در صورت بروز علائم بیماری، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش انتقال بیماری کمک کند.

وی افزود: در این زمینه، برخورد با دانش‌آموز بیمار نیز باید همراه با حفظ کرامت، آرامش و سلامت روان او باشد. هدف، ایجاد احساس ترس یا انگ در دانش‌آموز نیست؛ بلکه باید فرهنگ مراقبت از خود و دیگران و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در او تقویت شود.

خانواده؛ حلقه تکمیل‌کننده آموزش سلامت

سهرابی گفت: نقش خانواده در ارتقای سواد سلامت دانش‌آموزان بسیار مهم است. پیام‌های آموزشی زمانی اثربخشی بیشتری خواهند داشت که خانواده و مدرسه در زمینه سلامت، رویکردی هماهنگ و همسو داشته باشند.

وی افزود: آموزش والدین، افزایش آگاهی آنان درباره علائم بیماری‌های شایع، رعایت اصول بهداشت در منزل، توجه به سلامت روان فرزندان و پرهیز از حضور کودک بیمار در محیط مدرسه، می‌تواند نقش مؤثری در کنترل بیماری‌های واگیر داشته باشد.

عضو شورای عالی نظام پزشکی تاکید کرد: همکاری میان خانواده، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌های علوم پزشکی، مراکز بهداشتی و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز می‌تواند یک شبکه حمایتی مؤثر برای حفظ سلامت دانش‌آموزان ایجاد کند.

آموزش سلامت؛ سرمایه‌گذاری برای آینده

سهرابی گفت: ارتقای سواد سلامت باید از دوران کودکی آغاز شود؛ زیرا بسیاری از عادت‌ها و رفتارهای مرتبط با سلامت در همین دوران شکل می‌گیرند. دانش‌آموزی که از سنین پایین با اصول خودمراقبتی، تغذیه سالم، فعالیت بدنی، بهداشت فردی و اجتماعی، سلامت روان، پیشگیری از بیماری‌ها و مسئولیت اجتماعی آشنا شود، احتمال بیشتری دارد این رفتارها را در دوران بزرگسالی نیز حفظ کند.

عضو شورای عالی نظام پزشکی ادامه داد: در واقع، هر دانش‌آموز می‌تواند سفیر سلامت در خانواده و جامعه باشد. آموزش یک رفتار ساده مانند شست‌وشوی صحیح دست‌ها، رعایت آداب تنفسی یا پرهیز از حضور در مدرسه هنگام بیماری، ممکن است از طریق دانش‌آموز به اعضای خانواده و سپس به جامعه منتقل شود.

وی افزود: از این رو، سرمایه‌گذاری بر سلامت دانش‌آموزان تنها هزینه‌کرد برای امروز نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است. هر اندازه نسل جدید از دانش، مهارت و نگرش صحیح‌تری نسبت به سلامت برخوردار باشد، جامعه در آینده از بیماری‌های قابل پیشگیری، رفتارهای پرخطر و بسیاری از آسیب‌های اجتماعی مصون‌تر خواهد بود.

جمع‌بندی

سهرابی گفت: در نهایت، ارتقای سلامت دانش‌آموزان نیازمند نگاهی جامع و فراتر از آموزش‌های سنتی است. آموزش‌وپرورش، خانواده و نظام سلامت باید در کنار یکدیگر برای ایجاد محیطی سالم، ایمن و حمایتگر تلاش کنند.

وی افزود: در شرایط بازگشایی مدارس و همزمانی گردش بیماری‌های تنفسی مانند کرونا و آنفلوانزا، این همکاری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توسعه برنامه‌های آموزش سلامت، توانمندسازی معلمان و مربیان، آموزش والدین، تقویت خدمات مشاوره‌ای و بهداشتی، توجه به تهویه و بهداشت محیط مدارس و آموزش رفتارهای پیشگیرانه، می‌تواند نقش مؤثری در حفظ سلامت دانش‌آموزان و کاهش انتقال بیماری‌ها داشته باشد.

سهرابی تاکید کرد: سلامت دانش‌آموز، تنها سلامت یک فرد نیست؛ بلکه سرمایه‌ای برای سلامت خانواده، مدرسه و جامعه است. اگر امروز دانش‌آموزان را با دانش و مهارت‌های صحیح سلامت توانمند کنیم، در آینده جامعه‌ای سالم‌تر، آگاه‌تر، مسئولیت‌پذیرتر و برخوردار از کیفیت زندگی بالاتر خواهیم داشت. بنابراین، مدرسه سالم، دانش‌آموز سالم و جامعه سالم، سه حلقه به‌هم‌پیوسته‌اند و تقویت هر یک، گامی مؤثر در مسیر سلامت پایدار جامعه خواهد بود.