امید دریسی

«همینی که هست» ابتدا برای مخاطب این مطلب ممکن است تداعی کنندهٔ آهنگ محمد علیزاده خوانندهٔ پاپ کشورمان باشد! یا شاید نام یک فیلم با ژانرهایی نظیر وسترن! شوربختانه اما نه، «همینی که هست» در این یادداشت نه آهنگی از محمد علیزاده است و نه فیلمی به کارگردانی کلینت ایستوود در قامت سینمایی خوب بد زشت. بل‌که جمله‌ای است که از زبان معاون اول رئیس‌جمهور اصول‌گرای ایران در پاسخ به دعوت وکلای ملت به خاطر از هم گسیختگی بازار ارز به مجلسیان تحویل و جاری گردیده است. بله! بنابراین شما نیز به مانند نویسندهٔ این سطور اکنون روشن شده‌اید دلیل این که دلار به پرواز در آمده است از نظر جناب معاون اول می‌شود همینی که هست!

علیرضا بیگی عضو مجلس شورای اسلامی طی مصاحبه‌ای که در رسانه‌ها بازتاب یافته بیان داشته است که ما از صحبت‌های آقای مخبر و بقیه تیم اقتصادی و وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی استنباط‌مان این بود که برنامه‌ای برای برون رفت از شرایط موجود وجود ندارد. وی هم‌چنین اضافه کرده است غیرمسئولانه‌ترین پاسخی که می‌توان از یک مسئول شنید را ما دیروز از رئیس تیم اقتصادی دولت، معاون اول جناب آقای مخبر شنیدیم و ایشان به وضوح و بدون هیچ لفافه‌ای اعلام کردند که بهتر از ما برای ادارهٔ امور ارزی کشور پیدا نمی‌کنید، ما هم بهتر از شما پیدا نمی‌کنیم. یعنی هر دو به‌هم می‌آییم و همینی که هست!

جواب معاون اول رئیس‌جمهور به لحاظ محتوا -و نه در مقام پاسخ‌گویی- پر بی‌راه هم نبوده است و این دولت و مجلس به‌هم می‌آیند اتفاقاً، نمی‌آیند مگر؟ ابتدا مجلس و در پی آن دولت چه‌گونه و با چه پشتوانهٔ مردمی انتخاب شده‌اند؟ آمارهای رسمی مشارکت در انتخابات مجلس یازدهم و ریاست‌جمهوری سیزدهم در دسترس است.
فرآیند مجلسی که سال‌هاست از دم تیغ نظارت استصوابی شورای نگهبان و با رد صلاحیت گستردهٔ نیروهای متخصص و کارآمد این‌چُنین تشکیل می‌شود آیا بهتر از این قرار است باشد؟ مجلسی که انواع شوراهای عالی و غیر عالی اطرافش را احاطه کرده‌اند و بسیاری تصمیمات از کانال‌های دیگر عبور داده می‌شوند و در نازل‌ترین سطح از دوران پس از انقلاب سیر می‌کند و عاجز از نظارت و استفاده از ابزارهای نظارتی و قانونی‌ست باید هم از جانب معاون اول با چنین پاسخی مواجه شود.
در تأیید سطور بالا وضعیت پایگاه اجتماعی دولت نیز با دست‌آورد نظارت استصوابی شورای نگهبان دست‌کمی از مجلس ندارد. به گمانم که خودِ رئیس‌جمهور منتخب نیز از چنین رأی‌آوری به قول امروزی‌ها حال نکرده است. خالی کردن میدان انتخابات از رقیب توسط شورای نگهبان از آن طرف و تعداد زیادی نامزد پوششی که یک به یک پس از انتخابات به عضویت در دولت در آیند از این طرف، آخر چه حسی به مخاطب می‌دهد؟!

آیا اگر احزاب قوی در کشور فعالیت می‌داشتند نیز اجازه می‌دادند که منتخب حزب‌شان در هر مقامی که باشد این‌گونه به اعتبار حزب متبوع‌شان در افکار عمومی جامعه لطمه وارد کند و جواب‌هایی از جنس معاون اول رئیس‌جمهور بدهند؟ حتماً خیر. در چنین جوامعی هم رسانه‌ها و هم احزاب و مجالس تمام قد از ابزارهای نظارتی خود در مقابل پاسخ‌های غیرمسئولانه استفاده می‌کنند و هر مقامی در هر جایگاهی از نهادهای برآمده از مردم حساب می‌برد.

اکنون که ابراهیم رئیسی به عنوان رئیس دولت با اقتضائات سخت و پستی و بلندی‌های جهان واقعی روبرو شده است، آخرین واکنش‌اش نسبت به تلأطم در بازار ارز حاکی از غیر عادی بودن آن و البته مرتبط با دسیسه‌های دشمنان بوده است و نه راه عادی بازار و تجارت. اینک شاید دولتی‌های مستقر، بهتر بدانند که همین ۲ ، ۳ سال پیش وقتی مسئولان سابق صحبت از جنگ تمام عیار اقتصادی توسط ترامپ را مطرح می‌کردند یعنی چه! حالا دیوانه‌ای به‌نام ترامپ هم وجود ندارد تا غیرمسئولانه توافقات بین‌المللی را پاره کند.
صدیقی امام جمعهٔ موقت تهران نیز معتقد است که با دعا می‌توان از جنگ اقتصادی گذر کرد و ایضاً مسئولان گذشته را غرب‌گرا دانسته و مشکلات کنونی را متوجه آنان کرده است! حسین شریعتمداری البته ضمن این‌که معتقد به همین اصل است و گرانی ارز را تقصیر دولت قبلی می‌داند لیکن دعا را به عنوان راه‌کار ارائه نداده و در عوض از امنیتی‌ها خواسته تا بیایند و موضوع ارز را حل کنند! گویا اقتصاد از نظر وی با بگیر و ببند و دستور سامان می‌گیرد و مگر با اعدام سلطان سکه در دولت سابق قیمت سکه در بازهٔ ۳ میلیون تومان ماند؟ نماند و اکنون البته سکه ۳۰ میلیون تومان ناقابل است! یا کمی آن‌سوتر را اگر به یاد آوریم جمشید بسم‌الله که پس از التهابات ارزی در دولت احمدی‌نژاد در سال ۹۱ به اتهام اخلال در بازار ارز راهی زندان شد مگر ترمز دلار کشیده شد؟ نشد و دو سال بعد آزاد شد و دید که دلار در غیاب او به بیش از دو برابر و حوالی ۴ هزار تومان رسیده است. اینک نیز که پی‌درپی در حال فتح قله‌هاست و تا لحظهٔ نگارش این یادداشت ۵۷ هزار تومان است! جان کلام این که نه زندانی شدن جمشید بسم‌الله دلار را ثابت نگه داشت و نه با اعدام سلطان سکه، سکه از حرکت باز ایستاد و نه با توقیف روزنامه‌ای مشکلی حل یا گوشتی ارزان می‌شود.

اقتصاد راه‌حل سیاسی دارد و همهٔ راه‌ها ختم به زور و ضربه نمی‌شود. چیزی که دقیقاً مورد اتفاق‌نظر اقتصاددانان و کارشناسان نیز هست و ریشهٔ تشدید مشکلات فعلی و البته کمابیش مشکلات تلمبار شده از سابق به این سو در ایران را سیاسی می‌دانند. بدین صورت که حاکمیت به فضای رقابتی در سپهر سیاسی کشور به طور جدی میدان دهد تا احزاب قوی نیز میدان‌دار شوند. وقتی استقبال مردم از خرید ارزهای خارجی ولو به قیمت گزاف بالا می‌رود نشانه‌ای جز این دارد که افکار عمومی امیدشان نسبت به سیاست‌های داخل در پایین‌ترین سطح قرار دارد؟ شور و نشاط سیاسی را به جامعه تزریق کنید آن‌گاه خواهید و خواهیم دید که وقتی امید اجتماعی در بالاترین سطح ممکن قرار بگیرد چه‌گونه سیاست داخلی را به پشتوانهٔ عظیم مردمی به کمک سیاست خارجی می‌فرستد تا متعاقباً به آرامش در کشور منجر شود و به عنوان مکمل یک‌دیگر در ثبات اقتصادی و امنیتی نقش ایفا کنند.