ایوب مهردوست:

کتاب ارجمندِ "مجمع‌الانساب" نوشته ی "محمد‌بنِ علیِ شبانکاره‌ای" -مورخ و شاعرِ قرنِ هشتم- هم تاریخِ عمومی است و هم تاریخِ محلی. یک دوره ی سرگذشتِ بشر از آدم تا روزگارِ نبیسنده( عهدِ مغول). نثرِ سخت ساده و روانی دارد. استاد سعیدِ نفیسی در وصفِ انشایِ فصیحِ شبانکاره‌ای  "منتهایِ حُسنِ انشا و انسجام" را بکار بُرده است.

ارزشِ اصلیِ کتاب البته در اطلاعات و داده‌هایِ نغزی است که نبیسنده در مجلد دوم، پیرامونِ حکام محلی ارائه می‌دهد که عجالتاً ما را با آن کاری نیست. در گرمگاهِ امروز کتاب به‌دستم رسید. با حرصی تمام آن را به خواندن گرفتم. فصلِ غزنویانش را از آغاز تا انجام خواندم. نامی از "ابوالفضلِ بیهقی" درین ۶۰ صفحه مسطور نیست. اما سایه ی بیهقی همراه خواننده است. بخش‌های مربوط به مسعود به‌وضوح از تاریخ بیهقی برداشته شده است. برایِ نمونه:

تقسیمِ مملکت میان پسران و "امیرِ عراق" یا "شهنشاه" خطاب کردنِ مسعود، محمود را و پاسخ بهنجار و زیرکانه ی مسعود که "مرا به دولتِ سلطان خدای نامی داده که از شهنشاه و از امیر و از ملک بهتر است. من همان مسعودم که بنده ی محمودم."یا داستانِ فروگیریِ حاحب علیِ قریب یا فرار آلتونتاش از دستِ خناسانِ مسعودی...

نتیجه‌ای که اهل تاریخ ازین شواهد گرفته‌اند این است که؛ شبانکاره‌ای تاریخ بیهقی را در برابر داشته و به قرینه ی بخش مسعود، بخش مربوط به سلطان محمود را هم از رویِ اثر بیهقی تحریر کرده است. به دیگر سخن، مورخِ قرنِ هشتمیِ ما به مجلدهایِ مفقوده ی بیهقی دسترسی داشته است. ازین چشم‌انداز است که کارِ او اهمیت می‌یابد.

"پندنامه ی سبکتگین" خطابِ به محمود که شبانکاره‌ای آن را آورده محتملاً در روایتِ بیهقی آیتِ لطف و فصاحت است. شوقِ شیوایی از آن می‌بارد. کاش روزی این مجلد‌های از نظر پنهان پیدا شوند.