سعیده بیات:

"کوری" یک اثر تمثیلی بیرون از حصار زمان و مکان و نیز یک رمان منتقدانه فلسفی و سیاسی است. کوری ای که ساراماگو در این رمان مدنظر دارد، نوعی کوری معنوی است. به عقیده ی من؛ ساراماگو در این اثر، بر آن است تا مخاطب خود را متوجه این امر کند که مردمان آن شهر بی نام و نشان، زمانی بینایی خود را از دست دادند که بسیاری از حوزه های علم از جمله اقتصاد، هنر، سیاست، اخلاق و حتی خود علم سکولار شده بود؛ همان طور که ما ردِّ پای سکولاریسم را در بسیاری از حوزه های علم در عصر مدرن شاهد هستیم. در عصر مدرن، خود علم سکولار شده؛ چرا که دیگر ردِّ پایی از خدا در مطالعات دینی به چشم نمی خورد. دیگر کمتر اندیشمندی به دنبال اثبات وجود خداست.امروزه دغدغة اغلب اندیشمندان پیرامون تکامل انسان و چیره شدن او بر طبیعت می چرخد. در دوران مدرن؛ اساس اقتصاد، رضای خدا نیست، بلکه منفعت انسان است.برخلاف دوران قرون وسطی که مجسمه ها و نقاشی ها و بیشتر آثار هنری، از جنبه دینی برخوردار بودند، با شروع مدرنیته، آثار هنری غیردینی شدند. دیگر خدایی از بالا بر اعمال ما نظارت نمی کند."نیچه" در کتاب معروف"چنین گفت زرتشت"، می نویسد: "خدا مرده است." و ساراماگو معتقد است که:"جامعه ی مدرن خالی از خدا شده است؛ بنابراین همه کور شده اند." ساراماگو فریاد نهیلیسم سر می دهد: همه چیز پوچ شده؛ چون خدا مرده است.

نویسنده در این رمان، در برابر سکولار شدن اخلاق، بیش از دیگر شاخه های علوم واکنش نشان داده است.اخلاق مطلق گرایانه در عصر مدرن بی معنی شده است.جامعه به سمتی پیش می رود که اعمال انسان در موقعیت معنا می شود و ملاک مطلقی برای قضاوت وجود ندارد. از این رو به اعتقاد وی اخلاقیات از بین رفته اند و بی ارزش ها، ارزشمند شده اند. همان طور که در داستان ملاحظه می کنیم، مردم به راحتی به حقوق همدیگر تجاوز می کنند، در صورتی که صدای هیچ اعتراضی به گوش نمی خورد؛ چرا که همه کور شده اند.بدین ترتیب ملاحظه می کنیم که این نوع کوری، اولین بار تأثیر خود را بر ارتباطات و تعاملات میان انسان ها نشان می دهد. مردم نسبت به همدیگر بی اعتماد می شوند و هیچ کس نمی تواند به دیگری اعتماد کند. نیچه همچنین برای چنین وضعیتی، جمله ای معروف دارد:"برهوت بالیدن گرفته است."

حال سوالی مطرح می شود و آن این که؛ چه کسانی باعث شکل گرفتن چنین برهوتی شده اند؟

هنگامی که دکتر و زنش وارد کلیسا می شوند، زن متوجه می شود که بر چشم همه ی مجسمه ها و نقاشی های کلیسا، چشم بند زده شده. زن با حالتی متعجب می گوید: "تنها فرضیه این است که کشیش محل چشم بند بر چشم نقاشی ها زده باشد."و دکتر می گوید:"این کشیش یقیناً بزرگترین بی حرمتی را در تمام تاریخ و تمام مذاهب مرتکب شده است.به این جا آمده تا عادلانه ترین و انسانی ترین کفر را بر زبان بیاورد: "خدا استحقاق دیدن ندارد."
در این جا نویسنده معتقد است که؛ بزرگ ترین خیانت را کشیشانی انجام داده اند که حوزه های مختلف زندگی انسان را سکولار کرده اند؛ آنان که کشیش-دانشمند نامیده می شوند، کسانی همچون "داروین". داروین کشیشی بود که خدا را از حوزه ی زیست شناسی خارج کرد و نظریه ی تکامل را پایه ریزی کرد. امروزه نظریه ی تکامل داروین، به عنوان یکی از روش های عدم وجود خدا به کار گرفته می شود.

هم چنین کشیشی که علم را سکولار کرد، "راجر بیکن" بود.می توان به "کوپرنیک" نیز اشاره کرد که نجوم و فیزیک را سکولار کرد.و نیز "مارین مرسن" که باعث سکولار شدن هنر گردید.

اما به عقیده ی نویسنده؛  از میان همه ی حوزه های بشری، تنها حوزه ای که هم چنان در عصر مدرن نیز راه خودش را در پیش گرفته و در دام سکولاریسم نیفتاده، حوزه ی دین و عرفان است. در حال حاضر، دین و عرفان است که عهده دار رسالت الهی بین انسان ها است.
جدا از مسائل مطرح شده، در این رمان نوعی ذهنیت زنانه حاکم است. ذهنیتی که اثر را به "فمینیسم" نزدیک می‏ کند.حضور زن دکتر به عنوان‏ شخصیت اصلی داستان، بروز رفتارهای انسانی و منطقی از او و در نهایت‏ داشتن قدرت بینایی، که رفته رفته او را به عنوان یک هدایتگر، رهبر و منجی‏ نشان می ‏دهد، از جمله مواردی است که نویسنده بر فمینیسم تأکید می ‏ورزد. هم چنین‏ خلق صحنه ی آزاردهنده‏ ای که طی آن افراد شرور درخواست های نامشروع خود را گستاخانه مطرح می ‏کنند، بیانگر اجحاف و ستم مردان به زنان است.

در نهایت؛ نویسنده معتقد است که:"کوری زمانی از بین می رود که کورها به خودآگاهی برسند."