فریده فهیمی:

 
حوادث دلخراش مرگباری که این روزها در جاده ها وخیابان های کشور ایران وخصوصا نواحی گرم وخشک وجنوب کشور با توجه به افزایش دما ی فصل تابستان، به کرّات مشاهده می گردد ترکیدن لاستیک های ماشین های در حال حرکت است که منجر به واردآمدن خسارات مالی وگاهی جانی افراد می گردد. حلقه های لاستیکی چرخهای خودرو ها که فلسفه ی وجود و نصب شان، چرخیدن با رینگها وچرخ هاست، نه اینکه مانع از چرخش چرخ ها وتحرک خودرو ها شود و مسبب توقف خودروها باشد آنهم به شیوه ای اسفناک ومرگ بار.

     تایرها و چرخ‌ها وچرخ های اتومبیل ها، در صورت سالم نبود ، نقش قابل توجهی در ایجاد تصادفات و سرنگونی خودروها دارد. طبق گزارش آمار تصادفات، « ۳۵ درصد » از تصادفاتی که علت وقوع آنها نقص فنی خودرو بوده مربوط به خرابی تایر است. درنتیجه خرابی تایر شایع‌ترین علت در تصادفات مربوط به نقص فنی خودرو محسوب می‌شوددو مورد از رایج‌ترین مشکلات مربوط به تایر، ترکیدن تایر و فرسودگی آن است.

      ترکیدن تایر، ناخوشایند وزیان آور است. ترکیدگی تایر ممکن است به چند دلیل اتفاق بیفتد: مانند یک تایر فرسوده کم‌باد یا پرباد که ناگهان تحت فشار دچار ترکیدگی می‌شود، پنچرشدن تایر در اثر تماس با اجسام ریزی که در جاده وجود دارد یا حتی تغییرات دمایی شدید و ناگهانی. ترکیدن تایر ناگهان توانایی شما در کنترل خودرو را به شدت کاهش داده و باعث تصادف می شود.تایرهای فرسوده، به مرور زمان تایرها دچار ساییدگی شده و آج خود را از دست می‌دهند. این فرسودگی یک مشکل عمده در جاده است زیرا به‌خصوص در آب‌وهوای نامساعد مانند بارش برف و باران باعث کاهش چسبندگی تایر می‌شود. احتمال لیزخوردن با تایرهای فرسوده بیشتر است، ترمزکردن با تایرهای فرسوده نیاز به مسافت بیشتری برای توقف دارد و به خاطر چسبندگی ضعیفی که دارند در مانورها عکس‌العمل خوبی ندارند. البته در فصل های گرم،در مناطق بیابانی، گرم وخشک جنوب ، جنوب غرب وشرق کشور ایران، این فاجعه زیان آور و بعضا مرگبار، به وفور رخ می دهد. تعویض تایرها قبل از اینکه آج آنها کاملا از بین برود و حفظ فشار باد بهینه تایر برای جلوگیری از این نوع نقص‌های فنی در جاده ضروری است. زوایای چرخ را نیز مرتبا بایدمورد بررسی قرار گیرد. اگر زوایای چرخ تنظیم نباشند تایرها زودتر فرسوده خواهند شد.

   هرچند که پدیده های دیگرمرتبط به تایرهای خودروها که حادثه آفرین وخطرناک هستندبه جز فرسودگی ، دلایل دیگری از جمله هیدروپلنینگ نیز می تواندباشدامادلایل دیگرحادثه ساز تایرخودرو، قابل پیش بینی وچاره سازیست مثلا هیدروپلنینگ زمانی رخ میدهد که لایه ای از آب بین تایر و سطح جاده قرار میگیرد. در نتیجه تایر به درستی به روی جاده حرکت نمیکند و راننده نیز کنترل خودرو را از دست میدهد. در این صورت کافیست عنایت ودقت داشته باشیم که آج های تایرهای جدید به شیار های عمقی مجهز شده اند که خود آب را به اطراف حرکت میدهد و باعث میشود تا تایر در جاده های خیس نیز به خوبی حرکت کند. با فرسایش تایر نیز عمق شیار ها کمتر خواهد شد و توانایی انها در بیرون راندن جریانهای اب نیز کمتر خواهد شد.هرچه مقدار بیشتری از آج تایر فرسوده شود،خطر بروز هیدروپلنینگ نیز افزایش خواهد یافت،حتی در جاده هایی که رطوبت کمی دارند. بنابراین دراین پدیده نیز، فرسودگی تایرها دلیل اصلی حادثه می باشد.
    قابل به ذکر است که انباشتگی خطرناک گرما، هنگام رانندگی اصطکاکی را بین جاده و تایر بوجود می اورد و اصطکاک نیز خود باعث تولید گرما میشود. هر چه شما سریعتر رانندگی کنید، تایرها باید حرارت بیشتر ی را تحمل کنند و به همین دلیل آج تایر باید سالم باشد. آج ها مجهز به شیارهایی هستند و با عبور جریانهای هوایی از بین این شیارها، دمای تایر نیز کاهش می یابد. تایرهای امروزی قادرند تا میزان زیادی حرارت را تحمل نمایند ولی با فرسودگی آج،حرارت وارده بر تایر نیز به مقدار خیلی زیادی افزایش خواهد یافت و امکان ترکیدگی ناگهانی لاستیک نیز وجود دارد.در این صورت فرد در سرعت بالا کنترل خودرو را از دست خواهد داد.

با کمال تأسف با آغاز فصل گرما وافزایش دما، شاهد چندین مورد ترکیدگی تایر اتومبیل ها در سطح شهر وجاده هستیم که روح وروان را می آزارد:
- پدرمحترمی که باید رأس موعد مقرر فرزندش را برای جراحی لوزه، به بیمارستان برساند و بافزایش سرعت ،ترکیدگی تایر مواجه می شود.
- ماهیگیری که باید ماهی های صید شده اش را اسرع وقت به بازار ماهی فروش ها برساند.
- دانشجویی که باید در لحضه معین، سر جلسه امتحان حاضر باشد.
-کارمندیاکارگری که باید به موقع انگشت سبابه خود را در دستگاه حضور وغیاب روزانه بفشاردوحضور خود را به ثبت برساند.
- ...

 هیچ اقدامی در لحظه ترکیدگی تایر نمی توانند انجام بدهند جز اینکه  فرمان اتومبیل را محکم بچسبند تا اینکه؛ رینگ چرخ بالاخره  منتهی الیه جاده متوقف شود . جزحسرت واندوه چیزی عایدرهگذری که خط سایش رینگ وچرخ را مشاهده می کند،نمی شود.

  آنچه بر همگان مسلم است این که قیمت تایر نیز به تبع قیمت بقیه اجناس وکالاهای ضروری، روند صعودی سرسام آوری دارد ، وگرنه هر اتومبیل داری می داند که قطعات مصرفی خودرو یک محدوده زمانی دارند. لاجرم به مصرف، سایش واستهلاک که می رسند باید تعویض شوند وگرنه مسیری را طی می کنند که مقصدش انهدام است ونابودی. کارمند کم سن وسالی  سال های قبل می فرمود: « آدم پولداری نیستم ولی محتاتم ودوراندیش، علاج حادثه می کنم پیش از وقوع. سالی یکبارلاستیک، باتری ، فیلترو لنت می خرم وتعویض می کنم.» اما ایشان، فعلا با این اوضاع تحریم های متعدد ومتنوع ، دیگر قادر به پیشگیری زیرکانه قبل از وقوع نیست. چون صعود هزینه خرید ، کلیه معادلات پیشگیرانه اش را برهم زده و می فرمایند: هرچه سنگ است ، پیش پای لنگ است.»

وزیرمحترم راه فرمودند:« واردات لاستیک کامیون رفع انحصار شد»وزیر راه و شهرسازی در ادامه با اشاره به اقدامات صورت گرفته برای رفع مشکل لاستیک کامیون گفت: با هماهنگی با وزارت صمت، واردات لاستیک را از انحصار خارج کرده و اجازه دادیم لاستیک کامیون از تمام مرزها و مناطق آزاد وارد کشور شود.

بحمدالله گشایش خوبی صورت گرفت.وی ادامه داد: اخیرا توافق بزرگی با یک واردکننده جدید صورت گرفته که لاستیک استاندارد به کشور وارد کند. به رانندگان و کامیونداران اطمینان می دهم که وزارتخانه به تعهدات خود عمل کرده و متناسب با میزان پیمایش و حمل بار به کامیون ها لاستیک تعلق می گیرد. البته وزیرمحترم به بروز برخی تخلفات نیز اشاره کردند و گفتند: به میزانی که لاستیک وارد کشور شده، توزیع نیز صورت گرفته است. اما متاسفانه شاهد تخلفاتی نیز بوده ایم. ارز دولتی با نرخ ۴۲۰۰ تومان به لاستیک کامیون تعلق می‌گیرد، گاها دیده شده که به عنوان مثال ارز دریافت شده، اما لاستیک وارد نشده و یا پس از واردات احتکار شده است. این اقدامات به بازار و مردم لطمه زد. به همین دلیل تعزیرات حکومتی و قوه قضایبه با این دست افراد برخورد کرده و ما امیدواریم با نظارت دقیقی که اکنون صورت می‌گیرد، دیگر شاهد چنین اتفاقاتی نباشیم.» دلخوشیم به تحقق وعملیاتی شدن وعده ها واقدامات وزیر محترم .

روش های استفاده مجدد(بازیافت) از تایرهای فرسوده از رده خارج: هرچند تایرها بیشتر سوزانده می‌شوند تا اینکه بازیافت شوند تلاش‌های زیادی برای ارزش‌گذاری برای بازیافت انجام شده‌است. تایرها را می‌توان به محصولات مختلفی بازیافت نمود. از آن جمله می‌توان به آسفالت گرم اشاره کرد که در آن تکه‌های لاستیک با عنوان crumb rubber به آسفالت اضافه می‌شوند. این کار باعث بهبود خواص آسفالت شده و آن را به آسفالت پلیمری تبدیل می‌کند. با این کار آسفالت دوام بیشتری یافته و زود ترک نمی‌خورد. همچنین از لاستیک بازیافتی در سیمان بتن‌های پرتلند نیز استفاده می‌کنند. از طرفی از تایرهای فرسوده می‌توان در ساخت تایرهای جدید استفاده کرد. در موارد از خود تایر بازیافت نشده به عنوان نگه دارنده، آب یا مواد در باغبانی و جلوگیری از علف هرز استفاده می‌کنند. محصولات دیگری که از مواد بازیافتی لاستیک استفاده می‌کنند می‌توان به کفپوش لاستیکی و چمن مصنوعی اشاره کرد.روش‌های بازیافت لاستیک به دو شاخه ی مکانیکی و شیمیایی تقسیم‌بندی می‌شوند. در روش مکانیکی لاستیک تایر به تکه‌های کوچکتر تقسیم می‌شوند. هر مرحله از این روش محصولات متفاوتی تولید می‌کند که در صنایع مختلف کاربرد دارد. برخی صنایع از گرانولهای درشت استفاده کرده و برخی دیگر به پودر بسیار نرم لاستیک احتیاح دارند. در روش شیمیایی تایر سوزانده می‌شوند و از زغال و سیم‌های فلزی باقی مانده‌استفاده می‌شود یا تایر پیرولیز می‌شود. در روش پیرولیز تایر در خلاء سوزانده می‌شود.

امیدواریم تایری در طبیعت یافت شود که وارد چرخه بازیافت شود. قدیم ها در اطراف جادوه دو موجودرا بیش از هر موجود دیگری قابل محسوس ومشاهده بود: یکی تایر های متعدد فرسوده که به حال خود در طبعت رها شده بودند. – دیگری حیوان الاغ. متاسفانه به دلیل استعمال بیش از حد از این دوموجود، در حال حاضرهیچکدام  این دوموجود را نیز نظاره گر نیستیم. برخی احتکار کنندگان غافل از این مهم هستند که هر کالایی را نمی شود احتکار کرد حتی تایر،زیرا تاریخ مصرف وانقضا دارند.
 خرداد 98 - برازجان