مقدمه:

اولین قانون بلدیه (شهرداری) ایران در سال 1286 یکسال بعد از انقلاب مشروطه به تصویب رسید.

مرداد 1328 سوّمين قانون شهرداري كشور با عنوان «قانون تشكيل شهرداري ها و انجمن شهرها و قصبات» در 7 فصل و 5 ماده به تصويب رسيد و جايگزين قوانين پيشين گرديد.

قانون جديد شهرداري در يازدهم تيرماه سال 1334 به تصويب كميسيون مشترك رسيد. این قانون 95 ماده داشت و فصول دوم تا چهارم آن مختص به انجمن شهر بود. بر اساس ماده 4 هر حوزه شهرداري انجمني داشت به نام انجمن شهر كه اعضاء آن  مستقيماً با رأي مخفي و اكثريت نسبي براي مدت چهار سال انتخاب مي شدند. اگرچه موارد متعددي از قانون شهرداري مصوب سال 1334 مورد تجديد نظر قرار گرفت اما كليت آن تا امروز باقي مانده است.

مروری بر تاریخچه انجمن شهر برازجان

در رابطه با تشکیل اولین دوره انجمن شهر- البته اوایل به نام انجمن شهرداری بود- در برازجان اطلاعات مستند و دقیقی وجود ندارد. بر اساس سندی که از آرشیو شخصی مرحوم حاج محمدحسین صمیمی مربوط به فروردین 1319 در اختیار نگارنده قرار گرفت، برازجان در تاریخ مذکور دارای انجمن شهرداری بوده و اعضای انجمن عبارت بودند از:

1. حاج نصراله حقیقت رئیس انجمن

2. حاج محمود برازجانی عضو انجمن

3. حاج محمد حسین صمیمی کمارجی عضو انجمن

4. حاج سید محمدرضا سیاسی عضو انجمن

5. آقای غضنفری عضو انجمن (به احتمال قوی منظور ابراهیم خان فرزند غضنفرالسلطنه می باشد)

بر اساس سند مذکور سابقه انجمن شهرداری برازجان حداقل به سال 1318 خورشیدی می رسد؛ و از آن تاریخ به بعد دارای انجمن بوده است.   

آخرین انتخابات انجمن شهر برازجان نیز در مهرماه 1355 برگزار شد و افراد زیر با اکثریت آراء به عنوان نمایندگان مردم شهر برازجان انتخاب شدند:

1. حاج میرزا حسین ماحوزی رئیس انجمن

2. احمد کمالی مقدم نائب رئیس

3. سید جلال امیرزاده (چون پست ثابت اداری داشت طبق قانون نمی توانست عضو انجمن باشد و پس از چند ماه مجبور به استعفاء شد و بعداً حاج سید اسماعیل موسوی که عضو علی البدل بود جایگزین وی شد.)

4. سهراب سهرابی

5.عبدالرسول مصباحی

6.احمد صیادی

7. محمدعلی کوثری

این انجمن آقای غلامحسین کفایی که از نیروهای بومی دشتستان بود و به عنوان اولین بخشدار "جم" در آن منطقه خدمت می کرد را به عنوان شهردار برازجان انتخاب کرد.

هنوز یکسال و اندی به پایان دوره این انجمن باقی مانده بود که با پیروزی انقلاب اسلامی فعالیت این انجمن نیز پایان یافت. 

مروری بر عملکرد سه دوره شورای شهر برازجان

شورای اول:

باپیروزی انقلاب اسلامی تاکید ویژه ای به امر تشکیل شوراها در قانون اساسی صورت گرفت  ولی اهتمام جدی دراجرای این اصول به  عمل نیامدو در حقیقت اصول مربوط به این تشکل مردم نهاد بر زمین ماند یا شاید بسترآن فراهم نگردید  تا اینکه  در دوره اول ریاست جمهوری حجه الاسلام  خاتمی ،پس از اصلاح و تکمیل قانون تشکیل شوراهای اسلامی شهر و روستا اولین دوره انتخابات این شوراها در تاریخ 7 اسفندماه 1377 توسط وزارت کشور در سراسر کشور برگزار گردید و در شهر برازجان از میان 122 کاندیدای این انتخابات هفت نفر به عنوان عضو اصلی و چهار نفر به عنوان عضو علی البدل انتخاب شدند. اسامی افراد برگزیده و رای آنها بدین ترتیب است:        

1.     محمدجواد اعتصامی    11661 رای

2.     ایوب پاپری مقدم         5247 رای

3.     طاهره لهسایی           4868 رای

4.     فاطمه ارشدی             4205 رای

5.     معصومه فخرایی          4020 رای

6.     سیدمحمدمحسن حسینی 3947 رای

7.محمدرحیم روانبه          3870 رای

8.اکبر صابری                   3833 رای

9.علیرضا خلیجی            3682 رای

10.محمد مشتاقی          3277 رای

11. غلامرضا اسکندری      3220 رای

در این دوره یکسال و نیم پس از شروع بکار شورا طاهره لهسایی به دلیل ازدواج و مهاجرت از برازجان از شورا استعفا و اکبر صابری در آبان ماه 1379 جایگزین وی گردید. همچنین در دی ماه 1380 مهندس پاپری مقدم بعنوان شهردار برازجان انتخاب شد و حاج علیرضا خلیجی جایگزین وی در شورای شهر گردید.

در این شورا دوسال اول حجت الاسلام اعتصامی رئیس و سیدمحمدمحسن حسینی نائب رئیس شورا بودند. دوسال بعدی شورا سیدمحمدمحسن حسینی بعنوان رئیس و اکبر صابری بعنوان نائب رئیس انتخاب شدند. این شورا از تاریخ 9 اردیبهشت 1378 لغایت8 اردیبهشت 1382 فعالیت داشت.

زمانی که شورای اول شهر آغاز به کار کرد مهندس محسن علیخانی شهردار برازجان بود و با رای شورا شهرداری ایشان ادامه یافت.

از ابتدای سال 1380 اعضای شورا که روند پیشرفت و توسعه شهر را بسیار کند می دیدند، با تذکر به شهردار نارضایتی خود ازعملکرد وی را اعلام داشتند. اواخر مردادماه بود که اکثریت اعضای شورا با طرح 15 سئوال از شهردار، رسماً عملکرد ایشان را زیر سئوال بردند. وی در جلسه 10 شهریور شورا حضور پیدا کرد و توضیحاتی ارایه کرد که اعضا قانع نشدند و فردای آن روز6 عضو شورا درخواست استیضاح شهردار را به رییس شورا تسلیم داشتند. آقای حسینی رییس شورا که شخصاً طرفدار ابقاء شهردار بود مقابل سایر اعضا موضع گرفت و جلسه استیضاح مهندس علیخانی را چند روزی امروز و فردا کرد که موجب اعتراض شدید اعضا و شکایت آنها به فرمانداری و استانداری گردید. نهایتاً 25 شهریور ماه 1380 بود که جلسه استیضاح برگزار شد و همه اعضای شورا به غیر از رییس شورا به استیضاح شهردار رای موافق دادند و بدین ترتیب آقای علیخانی برکنار و آقای سید علی محمدی به عنوان سرپرست شهرداری تا انتخاب شهردار جدید تعیین شد.

حدود یکماه کار بررسی گزینه های پیشنهادی برای شهرداری به طول انجامید و اوایل آبان ماه بود که از بین پنج کاندیدای احراز پست شهرداری آقای ایوب پاپری با رای اکثریت به استانداری پیشنهاد گردید. دی ماه 1380 بود که حکم شهرداری مهندس پاپری صادر شد و تا پایان دوره شورای اول عهده دار سمت شهرداری برازجان بود و انصافاً موتور پروژه های راکد شهرداری را به حرکت درآورد.

از اقدامات مهم و جالب توجه شورای اول دعوت از 53 کاندیدای انتخابات شورای شهر بود که بیش از یکهزار رای آورده بودند. اعضای شورای شهر در این جلسه که 20 شهریور 1380 برگزار شد ضمن احترام به کسانی که بر اساس احساس تکلیف کاندیدا شده بودند و آراء قابل توجهی پشت سر خود داشتند، از همفکری و تبادل نظر با این افراد جهت رفع مشکلات شهر استفاده برد.

اعضای این شورا در سال اول ماهیانه 10 هزار تومان، سال دوم 20 هزار تومان، سال سوم 35 هزار تومان و سال آخر 50 هزار تومان از شورا دریافت می کردند که البته در این بین مرحوم حاج شیخ محمد جواد اعتصامی از این پول صرف نظر کرد و نگرفت.

از خصوصیات برجسته شورای اول تفاهم و تحمل نظر مخالف به صورت منطقی بود؛ به طوری که هیچگاه دعوا و درگیری در شورا دیده نشد. ضمن آن که حضور مرحوم جناب اعتصامی در ترکیب شورا در کسب اعتبار و حل اختلافات اعضا بسیار موثر بود.

احداث اولین و بزرگ ترین میدان میوه و تره بار استان در برازجان، تفکیک بازار ماهی فروشان از بازار روز و احداث ساختمان سازمان آتش نشانی و تاسیس سازمان اتوبوس رانی بعلاوه تصویب 110 پروژه کوچک و بزر گ و ابلاغ به شهرداری جهت اجرا از جمله فعالیت های شورای اول می باشد.

شورای دوم:

انتخابات دومین دوره شورای اسلامی شهر برازجان هم زمان با سراسر کشور در تاریخ 9/12/1381 برگزار گردید و 23924 نفر از شهروندان در این انتخابات شرکت کردند. در این انتخابات هفت نفر به عنوان عضو اصلی و چهار نفر به عنوان عضو علی البدل انتخاب شدند. اسامی افراد برگزیده و رای آنها بدین ترتیب است:

1.مسیب غریب زاده              7094 رای

2.سیدمحمدمحسن حسینی  6510 رای

3.سید باقر موسوی               5488 رای

4.ابراهیم سلیمی فرد           4772 رای

5.حسین کمال پور                4164  رای

6.علیکرم اسفندیاری             3417 رای

7.سهیلا محمدخانی             3250 رای

8.عبدالرحیم پرهیزکار           3225 رای

9.معصومه(لیلا) فخرایی        3095 رای

10.فاطمه ارشدی                 3001 رای

11. احمد پاپری                   2907 رای

در این دوره مسیب غریب زاده، دی ماه 1382 به دلیل کاندیداتوری برای انتخابات مجلس شورای اسلامی از شورای شهر استعفا داد و عبدالرحیم پرهیزکار جانشین وی گردید.

در این شورا دوسال اول سیدمحمدمحسن حسینی رئیس و مسیب غریب زاده (از دی ماه 82 تا اردیبهشت84) و سپس سید باقر موسوی نائب رئیس شورا بودند. دوسال بعدی شورا عبدالرحیم پرهیزگار بعنوان رئیس و سهیلا محمدخانی بعنوان نائب رئیس انتخاب شدند. شورای دوم از تاریخ 9 اردیبهشت 1382 لغایت 8 اردیبهشت 1386 فعالیت داشت.

* در انتخابات این دوره شورا از مجموع 11 عضو اصلی و علی البدل شورای اول فقط 4 نفر کاندیدا شدند که یک نفر به عنوان عضو اصلی رای آورد و 2 نفر هم عضو علی البدل شدند. 

* این شورا  در ابتدای کار خود به مهندس پاپری مقدم رای اعتماد داد؛ اما  11 ماه بعد اقدام به استیضاح و برکناری ایوب پاپری کرد و متعاقب آن دکتر هوشنگ رستم پور را به شهرداری برازجان برگزید.

* هوشنگ رستم پور هم تنها 19 ماه دوام آورد و در آذرماه 1384 در پی تنش میان برخی اعضای شورای شهر با دکتر رستم پور، وی در تاریخ 20 آذرماه رسماً از سمت شهرداری برازجان استعفا داد و 25 آذر شورا با استعفای ایشان موافقت کرد.

* سومین شهرداری که شورای دوم دعوت به کار کرد، آقای عباس پای بست بود. اعضای شورای دوم اواخر دی ماه 1384 بدون توجه به تخصص و مدرک تحصیلی آقای پای بست ایشان را به عنوان شهردار برازجان به استاندار وقت آقای علی افراشته معرفی و در اقدامی بی سابقه ظرف مدت یکهفته (اوایل بهمن) حکم وی توسط استاندار امضاء و ابلاغ گردید. انتخاب فردی با مدرک تحصیلی سیکل(سوم راهنمایی) که به برخی لحاظ دیگر نیز مورد قبول گروه زیادی از مردم نبود؛ موجی از اعتراض و تنش در شهر به راه انداخت. گروهی موسوم به "بیست" متشکل از 20 نفر افراد فعال و دلسوز شهر از گرایش های مختلف سیاسی گرد هم جمع شده و هسته مخالفت با این انتصاب غیر قانونی را بنیاد نهادند. این گروه مدعی بودند با توجه به اینکه آقای پای بست دارای حداقل شرایط قانونی احراز سمت شهردار در شهری مثل برازجان نمی باشد با نوشتن طومار، دیدار با مقامات استانی و کشوری و نهایتاً برگزاری تجمع اعتراض آمیز مخالفت خود را ابراز داشته و تلاش استاندار وقت و برخی مسئولان دیگر نتوانست موج اعتراض مردمی را آرام نماید. نهایتاً از آقای پای بست خواسته شد استعفا دهد و دوره شهرداری ایشان نیز پس از 11 ماه اینگونه پایان یافت.

* اعتراض های مردمی به انتصاب شهردار غیر قانونی باعث شد برخی اعضای شورای شهر رسماً از مردم بخاطر انتخاب آقای پای بست عذرخواهی کنند. از جمله خانم سهیلا محمدخانی در نامه ای سرگشاده که اول آبان 1385 در اتحاد جنوب به چاپ رسید از مردم عذرخواهی کرد. آقای سیدباقر موسوی دیگر عضو شورای شهر بود که از مردم بابت این انتخاب عذرخواهی کرد.

* شورای دوم پس از استعفای اجباری آقای پای بست، مهندس شهریار اخلاقی را به عنوان شهردار برگزید که با امضای حکم وی در بهمن 1385 رسماً سکان شهرداری برازجان را به دست گرفت.     

* از ویژگی های شورای دوم تعویض مکرر شهردار می باشد که شاید در ایران رکوردار بود. این شورا طی 4 سال فعالیت خود 4 شهردار را جابجا کرد.

* شورای دوم همچنین حق جلسه یا حق الزحمه اعضا را به پنج برابر شورای اول افزایش داد و به 250 هزار تومان در ماه از همان سال اول کار خود رساند.

* برخوردهای فیزیکی و غیر مدنی دوتن از اعضا در این دوره از دیگر نقاط ضعف شورای دوم بود.

شورای سوم:

سومین دوره انتخابات شورای اسلامی شهر برازجان در تاریخ24/9/1385 برگزار گردید و41711 نفر از شهروندان برازجانی در این انتخابات شرکت کردند. در این انتخابات هفت نفر به عنوان عضو اصلی و چهار نفر به عنوان عضو علی البدل انتخاب شدند. اسامی افراد برگزیده و رای آنها بدین ترتیب است:

1. مسیب غریبزاده               6813 رای

2. عباس دهقان                  6418 رای

3. سهیلا محمد خانی          5288 رای

4. یوسف توکلی                 5138 رای

5. محمدتقی گرمسیری       5127 رای

6. سیداصغر طالبی             4694 رای

7. سیدباقر موسوی             4664 رای

8. مرتضی نیکجو                4647 رای

9. معصومه(لیلا) فخرایی      4534 رای

10. سید حسن لواسانی     4418 رای

11. موسی مؤذنی              4145 رای

* جالب اینکه از 7 عضو شورا که در انتخاب شهردار جنجالی نقش داشتند تنها دو نفری که از مردم عذرخواهی کرده بودند رای آوردند و مابقی حتی عضو علی البدل نیز نشدند.

* این شورا از تاریخ9 اردیبهشت 1386 تاکنون فعالیت دارد و با وضع قانون تجمیع انتخابات از طرف مجلس شورای اسلامی ادامه کار این شورا برای مدتی بیش از دو سال تمدید گردیده است. قرار است انتخابات دوره چهارم شوراهای شهر و روستا همزمان با انتخابات یازدهمین دوره ریاست جمهوری در 22 خردادماه 1392 برگزار شود.

* این شورا در اردیبهشت 1386 با رای اعتماد خود مهندس اخلاقی شهردار منتخب شورای قبل را در سمت خود ابقاء کرد تا اینکه دقیقاً پس از 3 سال اکثریت اعضای شورا از عملکرد وی ابراز نارضایتی کرده و کار به استیضاح ایشان در اردیبهشت 1389 کشیده شد و برکنار گردید.

* شورای سوم تلاش مطلوبی کردتا با رایزنی و آنالیز سوابق افراد شهردارکارکشته و معتبری را به ساختمان شهرداری برازجان بیاورد و انصافا هم موفق شد. اواخر خردادماه 1389 مهندس عبدالکریم حسین آبادی که خود از کارشناسان ارشد استانداری و با تحصیلات مرتبط به شهرسازی بود  به عنوان شهرداربرگزیده و جهت صدور حکم به استانداری معرفی کردند. کمی بیش از 3 ماه طول کشید تا استانداری پس از تعلل نامعلوم حکم وی را امضاء کند. نهایتاً مهندس حسین آبادی از سوم مهرماه 1389 رسماً شهردار برازجان شد و تاکنون نیز در این سمت مشغول به کار است.

* جنجال و درگیری بر سر انتخاب رییس شورا در سال 1390 از جمله حوادث این دوره بود که ابتدا آقای غریب زاده رییس شد. سپس بیشتر اعضای شورا که برخی حتی به او رای داده بودند، معترض انتخابات شده و پس از دو سه ماه اعتراض و تعطیلی جلسات شورا، نهایتاً انتخابات مجدد برگزار شد و آقای سید باقر موسوی رییس شد. چند ماه بعد اعضای شورا با رییس جدید هم اصطکاک پیدا کرده و اختلاف بالا گرفت تا اینکه در اردیبهشت91 با انتخاب عباس دهقان به عنوان رئیس ، شورای سوم روی آرامش را به خودگرفت.  

* درگیری یک عضو شورا با شهردار و عضو دیگر شورا که باعث شد کارشان به دادگاه کشیده شود از جمله اتفاقات دیگر این دوره طولانی شورای سوم است.

شورای سوم و« روز برازجان »

معمولا اعضاء تشکیل دهنده شورا ی هر شهر و دیاری خود باید حافظ منافع و پیگیر اولویت های فرهنگی ، اقتصادی و مسائل روزمره اجتماعی باشد، حتی آنها باید خود را در معرض مداوم پرسشهای مردم قرار داده و با ایجاد کانالهای ارتباطی از رای و نظر مردم پیرامون مسائل مختلف مطلع شوند. همگان می دانند که هفته نامه اتحاد جنوب همواره در انعکاس اخبار واطلاع رسانی ادارات ونهاد های شهری و استانی و چاب بولتن های ویژه آنها هیچ کوتاهی نکرده والبته به عنوان پل ارتباطی میان مردم و آن نهاد ها هم ایفای نقش کرده است. با نگاهی نه چندان عمیق به پیرامون خود متوجه می شویم اکثر مناطق هم عرض به نامگذاری روزی متناسب با داشته های فرهنگی اقلیم خود اقدام کرده اند که از آن جمله روز بوشهر وحتی هفته فرهنگی بوشهر، روز فلان شهر و.... انتظار به حق مردم این سامان نیز ایجاب می کرد تا اعضا شورای شهر در این زمینه و زمینه های مشابه اقدام نمایند اما متاسفانه شاهد اقدامی نبودیم. تا اینکه به پیشنهاد اکبر صابری مدیر مسئول اتحاد جنوب و پس از طرح و رایزنی با نخبگان شهرستان در دفتر آن نشریه، در قالب طرح پیشنهادی آماده  ارائه به شورای سوم شد.

 نوع برخورد شورای سوم با اکبر صابری پیشنهاد دهنده این روز در نوع خود جالب بود! صابری  23 مرداد ماه با درج یادداشتی در هفته نامه اتحاد جنوب موضوع روز برازجان را رسانه ای کرد. وی پس از آن طی درخواستی کتبی پیشنهاد مذکور را به شورای شهر ارائه داد. 26شهریورماه نیز با حضور در جلسه شورای شهر به توجیه ضرورت نام گذاری روزی به نام برازجان پرداخت که همه ی اعضای شورا به اتفاق با کلیات پیشنهاد صابری موافقت کردند. بیش از دو ماه از تصویب کلیات طرح روز برازجان گذشت و شورای شهر از تعیین اعضای کمیته نام گذاری عاجز ماند. لذا اتحاد جنوب در گزارشی از کم کاری و ضعف شورای شهر در برداشتن قدم دوم این طرح انتقاد کرد. دو هفته بعد از انتقاد شدید اتحاد جنوب شورا تشکیل جلسه داد تا اعضای کمیته نام گذاری را معین نماید. جالب اینکه جز خانم محمدخانی و آقای گرمسیری بقیه اعضا با حضور اکبر صابری در کمیته نامگذاری که خود پیشنهاد دهنده طرح بود مخالفت کردند! آن طور که شنیده شد برخی اعضای شورا از بنده به علت درج گزارشی در اتحاد جنوب مبنی بر تعلل و کوتاهی شورا در تعیین کمیته نامگذاری روز برازجان ناراحت بودند و معتقد بودند صابری که اینهمه به دنبال تضعیف و تخریب اعضای شوراست نبایدجایی دراین کمیته داشته باشد!؟ البته شاید شورا با این کار خود می خواست فشار و پی گیری اکبر صابری را برای تعیین روز برازجان کم کند؛ چرا که از اینجای کار به بعد بعهده کمیته نامگذاری بود که صابری در آن عضویت داده نشده بود.

به هر ترتیب کمیته نامگذاری اواسط آذرماه تعیین شد و این آخرین اقدام شورا در این زمینه بود. ما نیز برای اینکه اتهام تضعیف و تخریب اعضای شورا دگر باره متوجه امان نشود از عجز و ناتوانی شورا در این مسئله ی نه چندان مشکل سخنی به میان نیاوردیم تا مردم برازجان خود عملکرد وکلایشان در شورای شهر را به قضاوت بنشینند.

* شورای سوم هم مبلغ حق جلسات خود را از 250 هزار تومان در ماه به 400 هزار تومان از ابتدای کار افزایش داد و سالانه این مبلغ نیز افزایش یافت. در سال 1390 و 91 مبلغ حق جلسات اعضای شورای شهر برازجان برای هر نفر ماهانه 680هزار تومان است. ناگفته نماند این مبلغ در شورایی مثل شهر بوشهر که ماهانه حدود یک میلیون تومان دریافت می کنند کمتر است.

* در این دوره به ترتیب سال اول و دوم محمد تقی گرمسیری، سال سوم و پنجم سید باقر موسوی، سال چهارم یوسف توکلی و سال ششم عباس دهقان ریاست شورا را برعهده داشتند.

* انتخاب رییس شورای استان از برازجان را می توان از نقاط قوت شورای سوم شهر برازجان نام برد.