- بازدید مدیران ارشد شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس از آریاساسول
- از بوشهر تا پرسپولیس؛ حسین بحرینی، مربی پرافتخار بوشهری، در جمع مربیان سرخپوشان پایتخت
- بازآرایی ۲۳۴ همتی سبد سرمایهگذاری پارسان با سود ۶۰ همتی برای سه شرکت پتروشیمی
- «نخل آواز»؛ صدای غیرت هنرمندان بوشهری در روزهای جنگ رمضان
- «تکاملِ ابزار در سایه انجمادِ روح: پارادوکس حکمرانی در عصر تکنولوژی»
- هدفگیری رادار ارتش تروریستی آمریکا در پایگاه شیخ عیسی جزیره بحرین
- غریب آبادی: سرنوشت ملتها را نه کاخ سفید، بلکه اراده مردم رقم میزند
- حزباوی: در تیم ملی اعتماد به نفس دارم؛ فرقی نمی کند چگونه بازی کنیم
- بررسی دستورکارهای شهرسازی در بوشهر، گناوه و خورموج
- اشتباه عجیب مدیران تراکتور در پرونده بیرانوند؛ چرا قرارداد گلر شماره یک تیم ملی تمدید نشد؟
اتحادخبرـ اسماعیل حسام مقدم*: در این مقاله، تاریخ استبداد در جوامع عبوس با نشانه رفتن ذهنیت افراد و گروهها، آنان را در وضعیت روانی پارانوئید(سوءظن) و فوبیا(هراس)وار - چه از خود و چه از دیگری- فرو برده و بر همین اساس، به بازتولید و بازآفرینی مفاهیم مسلط خود در روابط ساختارین «تاریخی ـ جغرافیایی» این جوامع پرداخته است. ساختار و پیکربندی «تاریخی»ای...

اسماعیل حسام مقدم*
به چرک مینشیند/ خَنده/ به نوارِ زخمبندیاش اَر/ ببندی./ رهایاش کُن/ رهایاش کن/ اگرچند/ قیلولهی دیو/ آشفته میشود.
(احمد شاملو ـ مجموعه ابراهیم در آتش)
در این مقاله، تاریخ استبداد در جوامع عبوس با نشانه رفتن ذهنیت افراد و گروهها، آنان را در وضعیت روانی پارانوئید(سوءظن) و فوبیا(هراس)وار - چه از خود و چه از دیگری- فرو برده و بر همین اساس، به بازتولید و بازآفرینی مفاهیم مسلط خود در روابط ساختارین «تاریخی ـ جغرافیایی» این جوامع پرداخته است.
ساختار و پیکربندی «تاریخی»ای که واژگانِ دروغ، رندانگی، ریا، تقیه، همرنگ شدن با جماعت و… را بازتولید کرده و حتا در شیوهی تاریخنگاری آن نیز تأثیر گذاشته، و در ساختار «فضا و جغرافیای» زندگی مردمی که نوعی معماری خاص در نظم ورودی منزلها، اتاقهای نشیمن، کوچهها و نحوهی قرار گرفتن منازل در کنار هم را به وجود آورده (کوچههای دالانگونه، باریک و پیچ در پیچ، دیوارهای بلند منازل، اندرونی هایی همچون دخمه و…) که به گونهای از ذهنیت سوءظن ـ بدگمانی این مردم نشأت میگرفته است.
این فضا ـ زمان حاکم بر جوامعی از این دست که همچون روند و پروسهی درازمدت و سخت جان «استبداد» تا زمان حال و معاصر نیز قابل ردیابی است، شاهد قوت و نیروگیریهای موقت اما مداوم در جامعه بوده که در رویکردی روانشناختی مبتنی بر شکستنِ این روال بازتولیدکنندگی «استبداد»، به زعم این مقاله باید با آفرینش خنده ـ شادی ـ دیالوگ و ادبیات کُمیک (آنچنان که در «دنکیشوت» یا در «انتظار گودو» در ادبیات غرب مییابیم)، به یادآوری و نگریستن به نظم حاکم بر زندگی جامعهی «پارانوئید» و «فوبیا»یی پرداخته و از رهگذر همین یادآوری روانکاوانه، با کارناوالی از خنده و شادی، به فراموش کردن و رها شدن از نظم تاریخی ـ جغرافیایی «استبداد» بپردازد، آنچنان که جوامع آزاد، با همین ادبیاتِ رهاییبخش و کُمیک، فضای رهایی از هراسِ نهاد مذهب ـ سنت (کلیسا در اروپا) را آفرید و حتا آنچنان که تلاشِ ایرانیان از مشروطیت تا به حال در رها شدن از «استبداد»، «هراس» و «سوءظن» منجر به آفرینشِ نویسندگانی چون محمدعلی جمالزاده، علیاکبر دهخدا، رسول پرویزی، صابری فومنی، عمران صلاحی و خیلِ عظیم کارتونیستهای ایرانی در سالهای اخیر، نشانی از آگاهی به رهاییبخشی خنده و فراموشی در ازهمگسیختن نظم استبدادی که مبتنی بر هراس و سوءظن شکل گرفته است، میباشد.
جامعهی استبدادی؛ جامعهای «بسته» است که این سیستم بسته همچون سیکل بستهای عمل میکند که در آن سالمترین فرد؛ همان بیمارترین است و سربهراهترین کارمند این نظام دیوانسالار و استبدادی عظیمالجثه؛ موجود مسخشدهی حقیریست که یک روز مانند «گریگور سامسا»ی بینوایِ رمانِ «مسخ» اثر فرانتس کافکا، از پسِ خوابی دشوار، درمییابد که به یک سوسک با بیشترین بی نوایی بر پشت در رختِخوابش افتاده است و توان حرکتش نیز نیست، بدل شده است.

از همین ساختار بسته، نظامِ تربیت و پرورشی از آن شکل میگیرد که در نتیجهی سختگیری و تسلط جویی خانواده ها، کودک احساس کینه، سوءظن و بدبینی پیدا میکند و به نوعی چنان خودمدار و خودشیفته میگردد که خود را در خودش و یک سیستم فردی آسیبپذیر محصور کرده که به نظر او دیگری، چیزی به جز دشمن نمی تواند باشد؛ بنابراین با آنها درگیر میشود و بیشک اهل تعامل ـ دیالوگ هم که نیست و با بیاهمیتی برای وجود دیگران، به تولید نوعی هذیانِ پایدار و غیرمنطقی تودهای میپردازد.
انسانهای پارانوئید (بدگمان) به زعم روانکاوان، توانایی «خندیدن» ندارند، آنها نگرانی زیادی دارند که با «خنده» از قطعیتهای موجود در روان و ذهنیت تاریخیشان حمایت نشوند و از آن فراتر بروند و به انسان هایی جداافتاده و تبعیدشده مبدل شوند، همچون افراد قبایل و عشیرهها که از ترس و هراس اینکه جایی در ساختار قبیله نداشته باشند و از آن اخراج شوند و همین خروج به مثابهی تلفشدگی و از بینرفتگی آنها تلقی شود.
به زعم «فروید»، اجتناب از بیان احساسات و شادی، از هراس و اضطراب سرچشمه میگیرد و آن را مانند محدودیتی در اعمال فرد که موجب به تعویق افکندن کنشهای واقعی او میشود، میانگارد، فرد از آنجا که نمیخواهد خارج از هنجارهای حاکم اجتماع که در جوامع بسته و استبدادی چیزی جز حاکمیت نشانهها و دلالتهای عقدهی مرگ و رنج نیست، قرار گیرد، مجبور میشود این احساسات را به تعویق اندازد و به نوعی در جدالی بین عقدهی زندگی (اروس) و عقدهی مرگ (تاناتوس) گیر کرده و از درون همین هراس هست که همچون قابلهای برای بازتولید استبداد در تاریخ و فضای جامعه بسته خویش میشود.
موقعیت شادی و خنده در جوامع تودهای ـ استبدادی؛ موقعیتی جدالبرانگیز و اضطراری است، از آنجا که بیان احساسات، به نوعی اصلاح کردن ارتباطاتی است که تا آن زمان بین جهان و سوژه (فرد) وجود داشته و حمله کردن به نظم مسلط بر گفتار، اَعمال و کنشهای متقابل میباشد و گویا در جوامع استبدادی همواره برتری با عقدهی مرگ بوده است. ترس و هراس از خنده و فراموشی نظم حاکم، به صورت وسواس فکری مداومی بروز میکند که سیستم اخلاقی خاصی را در درون خود صورتبندی می کند.
این نشانهی جامعهی بستهی اخلاقیست که خویشتن را در خود محصور میکند و از قرار گرفتن در جریان نیروهای زندگی امتناع میکند و هنجارهای سفت و سخت خود را یادآور میشود. هنجارهای هراسگونه، توهم توطئهانگارانه، بدبینانه و توتالیتاریستی شیوه گذران، آنچنان در دستگاه تبلیغاتی ـ هنری نظامهای استبدادی یادآور میشود که فرد را در هراسی همواره نگه میدارد و از همین رهگذر برای آزادی و زندگی؛ باید فراموش کرد، خندید، به سُخره گرفت و … هرآن چه را که سفت و سخت را دود کرد و به آسمان فرستاد.
هرچند که سیستم بستهی استبدادی در حفظ و نگه داشتن دغدغههایش از هر روشی استفاده میکند تا - به زعم خود - در مقابل جرائم جدیدی چون خنده، تمسخر، فراموشی، کارناوال و … با ابداع قوانین جدید با انواع مزاحمتهای اخلاقی، مزاحمتهای جنسی، اعترافگیریها، خشونتهای جسمانی و خشونتهای روانی از بسط و گسترش این نگره جدید، ممانعت کند و با ایجاد سلطهی گسترده قانون خود بر جامعه، افراد را به تودههایی پارانوئید، مضطرب، هراسان، بیمسئولیت، افسرده و … مبدل کند که به نوعی ضامن درازعمری و سختجانی «من استبدادی» خود باشد.
منابع و مآخذ:
موللی، کرامتاله، مبانی روانکاوی، تهران، نی، 1386
فصلنامه فرهنگی ـ ادبی ـ هنری «سمرقند» ویژهی پارانویا در ادبیات، شماره 12 ـ 11، زمستان 1384فصلنامه فرهنگی ـ ادبی ـ هنری «سمرقند» ویژهی اضطراب و ادبیات، 13 – 14، بهار1386
* کنشگر مدنی
تازه ترین خبرها
- از بوشهر تا پرسپولیس؛ حسین بحرینی، مربی پرافتخار بوشهری، در جمع مربیان سرخپوشان پایتخت
- «نخل آواز»؛ صدای غیرت هنرمندان بوشهری در روزهای جنگ رمضان
- هدفگیری رادار ارتش تروریستی آمریکا در پایگاه شیخ عیسی جزیره بحرین
- غریب آبادی: سرنوشت ملتها را نه کاخ سفید، بلکه اراده مردم رقم میزند
- حزباوی: در تیم ملی اعتماد به نفس دارم؛ فرقی نمی کند چگونه بازی کنیم
- بررسی دستورکارهای شهرسازی در بوشهر، گناوه و خورموج
- اشتباه عجیب مدیران تراکتور در پرونده بیرانوند؛ چرا قرارداد گلر شماره یک تیم ملی تمدید نشد؟
- حزباوی: میزبانی عراق انگیزه ما را برای پیروزی کم نمیکند/ هدفمان قهرمانی آسیاست
- هیجان تنیس ساحلی در سواحل خلیجفارس؛ رقابت ۱۲۳ مدعی برای فتح جام
- رئیسجمهور: علم و مهارت باید در خدمت حل مشکلات مردم باشد
- ظرفیت برق خورشیدی بوشهر در دولت چهاردهم ۲۲ برابر شد
- تاثیر چای سبز در کاهش خطر ابتلا به سرطان
- واکسن آنفلوانزا با دوز بالا خطر آلزایمر را تا ۵۵ درصد کاهش می دهد
- چالش دسترسی به قطب چشم پزشکی کشور؛ فارابی در محاصره ترافیک!
- جان ۱۲۰۰ بیمار هموفیلی در خطر است؛ مشکل توزیع داروی حیاتی
- کیفیت هوا در جنوب استان بوشهر به وضعیت بسیار ناسالم رسید
- درخشش بانوان کونگفوکار بوشهر؛ نایبقهرمانی کشور در دو رده سنی
- ثبت اسناد بوشهر برای ۱.۶ میلیون هکتار از اراضی منابع طبیعی سند صادرکرد
- دستگاهها در طرح محلهمحور با رویکردی واحد و هماهنگ عمل کنند
- عدالت ملموس و صیانت از حقوق مردم اولویت دستگاه قضایی در بوشهر است
- فرماندار دشتی: نشستهای دوشنبههای پاسخگویی تداوم مییابد
- تاکید استاندار بوشهر بر تخصیص عادلانه سوخت شناورها
- عناوین روزنامههای امروز1405/08/26
- عناوین روزنامههای ورزشی امروز1405/08/26
- بازطراحی سفر معاون علمی رئیسجمهور با رویکرد رشد برنامه محور و قدرت بنیان
- تجلیل دهیار دهقاید از دانشآموزان خلاق دشتستانی؛ روایت حماسه شهدای دهقاید با هوش مصنوعی
- ۳۸ هزار سند دفترچهای در بوشهر همچنان نیازمند تبدیل به سند تکبرگ است؛ ۱۱ هزار سند تعویض شد
- گردهمایی بانوان شین کیوکوشین استان بوشهر؛ تجلی همدلی، انضباط و پویایی در باشگاه کمالیان
- حضوری هیئت سرشماری نفوس و مسکن در جزیره خارگ شد
- برگزاری دوره آموزشی تخصصی برای دهیاران شهرستانهای دیر و کنگان/ تصاویر
- تلفیق فرهنگ کتابخوانی با ورزش قهرمانی؛ ایستگاه مطالعه در هیئت تیراندازی دشتستان راهاندازی شد
- افت قیمت جهانی طلا و نقره؛ اونس طلا به ۳۸۷۱ دلار رسید
- صنعت خودرو در مسیر افزایش هزینههای تمامشده
- بازار شویندهها در دوراهی گرانی و خرید فلهای
- عدم اقدام دولت برای کاهش حقوق گمرکی ماشینآلات و مواد اولیه تولید
- یک نفتکش متخلف در شرق تنگه هرمز دچار حریق شد
- کوثری: دنبال جنگ نیستیم اما در برابر کسی که مقابل ولایت باشد میایستیم
- انفجار و آتش سوزی بسیار شدید دو فروند نفتکش در تنگه هرمز
- حقانی: زندگی ۲۰۰۰ ساله در ایران همواره با مقاومت همراه بوده است
- درهای تیم ملی به روی همه باز است؛ لیگ برتر از تعادل کیفی فاصله گرفت
- شکست سنگین ایتالیا و پیروزی انگلیس مقابل اسپانیا؛ رکورد ماتادورها شکست
- پرسپولیس مقابل بزرگترین چالش؛ استقلال و گلگهر منتظر لغزش صدرنشین
- تیم ملی فوتبال عراق بدون مصدوم به ایران رسید
- بازی با فلسطین دورهمی بود؛ کادرفنی تیم ملی از کدام دستاورد حرف میزند؟
- تعداد دندانها علامت هشدار دهنده زوال عقل
- یائسگی خطر ابتلا به پیشدیابت را افزایش میدهد
- چای سبز به رشد سلولهای جدید مغز کمک می کند
- دیابت یک هشدار جدی برای نظام سلامت است؛ اقدام عملی نیاز داریم
- مصرف ۷.۲ همت سرُم نمکی در ۶ ماه؛ اهمیت پایش الگوی تجویز در کشور
- جزئیات بازنگری طرح جامع شهر بوشهر؛ ارجاع به شورای عالی شهرسازی


چاپ خبر

