احمد قائمی
از آن زمان که بزرگان ما آوای کوچ سر دادند و رفتند زمان به سرعت گذشت و اکنون پیمانه فاصله ها به حدود سی رسیده است. اگر اعتراف به اشتباه شجاعت محسوب شود  اعتراف می کنم که چون از درک این بزرگان ناتوان و عاجز بودیم  در حقشان فروتنی و خاکساری نکردیم و در مغاک ناسپاسی و قدر ناشناسی دفنشان کردیم و جهان احساسی ما آنان را چون پارازیتی شدید محسور کرد و چرخ آرزوهایشان را از گردونه زندگی خارج نمود.

در ساختار سیاسی اجتماعی آن روز منطقه دشتستان نمی توان از شادروان حسین صمیمی کمارجی گفت و در ذهن همگان زنده یاد محمدحسین کمالی متبادر نشود. آن دو سرآمد، در سپیده دم تمدن برای جامعه  دشتستان  همچون دروازه ای بودند  که امواج بیداری را از دنیای متمدن  گرفته و از خود عبور دادند  هر چند اکنون از لحاظ  جسم  در بین ما زندگی نمی کنند اما بیش از هر شخص  دیگری زنده اند. آنها گرچه دانش کلاسیک نداشتند اما از فراز و نشیب زمانه، از زمین خوردنها و برخاستنها و از تلخی و شیرینی روزگار،  با همه وجود  در اندیشه رفاه و آسایش متکی بر واقعیات برای مردم شهر و دیار خود برآمدند.

صمیمی کمارجی و کمالی با وجود اختلاف نظر و سلیقه در روش تغییر، همیشه  تمرکز بر شباهتها و اشتراکات موجود  داشتند تا نقاط قوت و اشتراک تقویت شود. آن بزرگان،  دانش تجربی خود را با منافع ملی و محلی پیوند زدند و به ایجاد فضایی که حوزه های اجتماعشان را توأم با مهربانی و رأفت  نماید  اهتمام جدی ورزیدند. استادان ارتباط اجتماعی در دنیای نو، از ریشه و سنت های کهن مردم انحراف نجستند و همیشه با شناخت کامل از مردم و با لحنی آرام و سنگین و موقر که با اندیشه معنی داری سازگاری داشت به ارثیه های  دیرینه جامعه خود وفادار ماندند. ضرورت این کاوش در گذشته به  دلیل  فرجام نگری و تصرف خلاق در آینده و طرح ریزی بهتر با شکیبایی برای آن است که اکنون بدانیم کیستیم، چیستیم و چه می خواهیم و به چه اندازه و چگونه می خواهیم. چرا که در گذشته با یک حرکت مستانه در برابر بی قیدی ها سر تسلیم فرود آوردیم و همه چیز را از تخت قدرت به تخته تابوت کشیدیم بدین سان شاهد خرد شدن و شکستن گوهر عمر خویش در میان قیل و قال های بی پایه شدیم. بی توجهی به خدمات این بزرگان و فروبردن زحمات آنها در مغاک ناسپاسی، نقطه عطفی شد که بسیاری از مفاسد اجتماعی و اخلاقی زشت امروز ریشه در آن دارد. من نماد جوانان آن روز که در دنیای سیاست طفلی ابجدخوان بودم در دنیای بی تمیزی و التهاب تحول، راه عقلانیست را برخود بسته، با توهم اوج نشینی،  ندانسته همگان را در حد خود پایین کشیدیم. بزرگان و سرآمدان  جامعه آن روز اگر خود را به دستگاه حاکمیت و کانون قدرت نزدیک می کردند درجه قرب  به اقتدار به منظور ایجاد خاکریز و چتری جهت حفظ منابع خود نبود بلکه همواره تفوق و تامین منافع ملی و بومی را می خواستند. مصداق این مدعا را آنجا می توان یافت که هر دو بزرگواران صمیمی و کمالی  علیرغم آوازه بلند اجتماعی اشان همواره در زندگی شخصی خود دچار مشکلات مالی بودند و درآمدشان هرگز جوابگوی هزینه بالای زندگی آنها که همواره  منازلشان  مهمانسرای تمامی مقامات و مسئولین کشوری بود نمی شد و بعد از  فوت،  فرزندان آنها وارث خانه های استیجاری و البته بدهی های بانکی پدران گشاده دست خود بود. آنان برای عبور از ابتلائات اجتماعی اندیشه آسمانی و الهی را در کنار قوانین زمینی و انسانی به کار می بستند تا نماینده ای کوشا موفق و پایدار باقی بمانند. وقتی در اسفند ماه 1368 خبر درگذشت زنده یاد حسین صمیمی کمارجی را به پدرم دادم او که در مزرعه مشغول آبیاری بود در احساسی فوق العاده غمگینانه فرو رفت بیل خود را حمایل شانه اش کرد و با صدایی آرام گفت: "خدا رحمت کند کمارجی را، کمتر خانه ای در دشتستان است که او حقی به گردنش نداشته باشد " اعتراف به این حقیقت از زبان پدرم که عمری در جناح مقابل او فعالیت داشت برایم بسیار تامل برانگیز بود.

در پایان به این نکته اشاره می کنم که با ندامت از احساس نفرتی که در سالهای پیش نسبت به آنان داشتم به یاد این حرف "لاوازیه" افتادم که گفته بود: "برای بریدن یک سر یک لحظه وقت لازم است اما شاید یکصد سال زمان هم نتواند سر همان تندیس را خلق نماید". و نهایتا اینکه در نتیجه تلاش این مردان بود که جامعه سنتی ما رفته رفته از حالت قبیلگی خارج و پای در جاده پر جنب و جوش تجدد گذاشت تا جامعه ساخته شود و قدرت لازم برای گذار از سنت به مدرنیته را بدست آورد. بدون شک شیوه آنان همچون یادگاری مقدس در دل تاریخ باقی خواهد ماند شخصیت  این دو بزرگ دشتستانی  بر پایه مردم استوار بود بدین جهت نه تنها در لبه پرتگاه قرار نگرفتند و نمی گیرند بلکه گذشت زمان بهترین داور است و مسلمأ هر اشتباهی در مورد آنها را تصحیح  خواهد کرد.  پس بیائیم  تجربه های تاریخی را به شعور تبدیل کنیم تا در حرکتهای رو به جلو موتور محرک مفیدی ایجاد  گردد:
چون توانستم، ندانستم، چه سود / چون بدانستم، توانستم نبود