اتحادخبر-اکبر توسلی: مطالعه و ارزیابی تاثیرات اجتماعی پروژه های شهری پیش از اجرای آنها یک ضرورت برای شهرهای مدرن امروزی است.
 
در این مطلب می خواهم درباره "ارزیابی تأثیرات اجتماعی" بگویم. آیا برایتان پیش آمده است که در ماه های نخست پس از بهره برداری از یک آزادراه بین شهری، از آن عبور کرده باشید. متوجه شده اید که چقدر لاشۀ حیوانات نگون بخت روی آسفالت افتاده است؟ علت آن است که آن آزادراه در محیطِ زیست آن حیوانات اختلال ایجاد کرده است و آنها هنوز توان سازگاری با شرایط جدید را نیافته اند. به دلیل همین آثار نامطلوب بر محیط زیست بود که "ارزیابی تأثیرات زیست محیطی" اجباری شد. ارزیابی تأثیرات اجتماعی همین کار را-ولی نه بر روی محیط زیست، بلکه بر روی محیط اجتماعی انجام می دهد و می پرسد که هر پروژه بر "محیط اجتماعی" خودش چه تأثیری دارد.

آیا تا به حال پیش آمده است که در کنار خانه یا محل کار تان یک مرکز تجاری، خیابان، تقاطع غیرهمسطح، پیاده راه، بیمارستان، ترمینال،
مرکز نگهداری معتادان، آزادراه، سد، کارخانه، پارک بزرگ، معدن، محل اسکان کارگران و یا هر پروژۀ کوچک یا بزرگ دیگری احداث شود؟ از اینکه در کنار خانه یا محل کار تان این پروژه احداث شده است راضی بوده اید؟ چه چیز باعث رضایت یا نارضایتی شما شده است؟ رضایت یا نارضایتی شما احتمالا به دلیل آثاری بوده است که آن پروژه بر وضعیت زندگی شما داشته است. ارزیابی تأثیر اجتماعی، پیامدهای این پروژه ها را بر زندگی شما پیش بینی می کند. حتما می دانید که بسیاری از دولت های جهان زیر بار ارزیابی تأثیرات زیست محیطی هم که امروزه جدّی شده است نمی رفتند. این فشارهای اجتماعی بود که باعث شد تا آنها به انجام این نوع ارزیابی ها تن بدهند. ولی متأسفانه هم اکنون توجهی به انجام" ارزیابی تأثیرات اجتماعی" نمی شود. چون به خوبی به فواید آن پی نبرده اند و البته مردم هم آنرا از سازمان های مسئول طلب نمی کنند. جالب آن است که هم اکنون "سازمان حفاظت از محیط زیست" داریم ولی "سازمان حفاظت از اجتماع" نداریم! در این کشور درختان و حیوانات متولّی دارند (که بسیار هم خوب است) ولی اگر پروژه ای کیفیت زندگی و زیستِ مردم و روانِ آنها را تهدید کند سازمان مشخصی متولّی آن نیست!

راه گسترش ارزیابی آثار اجتماعی، طلب کردن شهروندان است. اگر در کنار خانه تان یک مرکز بزرگ تجاری در حال ساخت است از شهرداری، شوراها یا شورایاران یا نهادهایی که مجوز ساخت آنرا صادر کرده اند گزارش ارزیابی آثار اجتماعی یا پیوست اجتماعی آنرا بخواهید. بگویید می خواهیم گزارش را بخوانیم. شماره تلفن نویسنده گزارش را بگیرید و با او صحبت کنید. مشکلاتتان را به او بگویید. توجه داشته باشید که در ارزیابی تأثیرات اجتماعی نمی گوییم که هیچ چیز ساخته نشود چون زندگی ما آشفته می شود. می گوییم هر چیزی می سازید کیفیت زندگی مردم را هم در نظر بگیرید و مطمئن شوید که پروژه باعث ارتقاء کیفیت زندگی آنها می شود. برای مثال ساخت آزادراه قزوین-رشت نباید اقتصاد محلی شهرهای امامزاده هاشم، رستم آباد، منجیل و رودبار را نابود کند. ساخت پالادیوم یا اطلس مال در شمال شهر تهران نباید زندگی اهالی مجاور خودش را متلاشی کند. ساخت یک کارخانه سیمان نباید زندگی و آرامش روستائیان یک منطقه را نابود کند و به دلیل گرد و غبار ناشی از آن زنان روستائی مجبور شوند روزی چندین بار لباس بشویند و یا خانه هایشان را تمیز کنند. همانطور که یک فلافل فروشی ملزم است تا در مقابل مغازه اش دو سطل زباله برای پاکت ساندویچ قرار دهد این موسسات و سازمان های عریض و طویل هم نمی توانند بگویند که ما در مقابل اجتماع اطرافمان هیچ مسئولیتی نداریم. ارزیابی آثار اجتماعی کمک می کند تا این مشکلات به حداقل برسد به شرط آنکه جدّی گرفته شود.
به خاطر بسپارید: هر پروژه (احداث خیابان، سد، بازارچه، معدن، مجتمع تجاری بزرگ، آزادراه، خط آهن، پارک بزرگ، مصلی، دانشگاه، و غیره) باید یک گزارش ارزیابی تأثیر اجتماعی داشته باشد./ص