دکتر حسین دلشب

تالاب حله تالابی است بین المللی، زیبا با آب کافی و تنوع زیستی غنی و اکوسیستم سالم که کلیه ذینفعان به ویژه جوامع محلی در حفاظت از ان مشارکت فعال داشته و در کنارهم زندگی سالم و پایداری دارند و بصورت پایدار از منابع آن برخوردار هستند
استقرار نظام هدفمند مدیریت زیست بومی با بکارگیری مدیریت بهم پیوسته منابع آب و خاک بر اساس مشارکت موثر مردم و مسئولین جهت احیاء،حفاظت و بهره برداری پایدار از تالاب  است.
طرح حق آبه زیست محیطی تالاب حله تدوین شده است. نیاز آبی ،روشها و طرحها به شرح ذیل می باشد.
تالابها با توجه به خصوصیات اکولوژیک و هیدرولوژیک برای تعیین نیاز آبی طبقه بندی می شوند . در بین روش های مختلف محاسبه نیاز آبی ، روش های جامعی که روابط اکولوژیک را مدنظر قرار می دهند از دیدگاه محیط زیستی کارایی بیشتری دارند . روش تعیین نیاز آبی در تالاب حله نیز بر اساس روش های دارای رویکرد اکولوژیک ارائه شده است .
رویکرد اکولوژیک به دلیل در نظر گرفتن جنبه های مختلف زیست محیطی از جامعیت بیشتری برخوردار است و در صورتی که در فرآیند مطالعات ، اکوسیستم تالابی به درستی شناسایی و عوامل موثر آن در نیاز آبی اعمال گردد ، نتایج حاصل از آن تضمین کننده حفظ پایداری کل اکوسیستم تالابی خواهد بود. در مقایسه در رهیافت هیدرولوژیک نیاز آبی تعیین شده فقط جهت حفظ شرایط هیدرولوژیک تالاب کاربرد خواهد داشت و حفظ اکوسیستم با فرض ارتباط با هیدرولوژی تامین خواهد شد .
رویکرد اکولوژیک یک نگرش یا یک جهت گیری تخصصی در تعیین نیاز آبی تالابهاست و یکی از معایب رهیافت اکولوژیکی ، کمبود اطلاعات مربوط به ارتباط شاخص های اکولوژیک با شرایط هیدرولوژیک و همچنین آمارهای پایه زیست محیطی است که در این صورت گاهی نیاز به انجام مطالعات تکمیلی خواهد بود و یا در صورت امکان نسبت به ساده سازی فرایند اقدام نمود.
مبنای اولیه محاسبه نیاز آبی در تالاب حله ، حفاظت از تنوع زیستی تالاب است . این امر مستلزم ایجاد یک شناخت کامل از وضعیت اکولوؤی تالاب است . اکوسیستم تالاب متشکل از عوامل فیزیکوشیمیایی ، عوامل بیولوژیک و روابط اکولوژی مابین سایر عوامل موثر است .
بدیهی است که تالابها پیچیدگی های اکولوژیک فراوانی دارند و شناخت کلیه روابط بین اجزاء اکوسیستم های تالابی و حتی شناخت کلیه اجزاء تنوع زیستی و خصوصیات فیزیکو شیمیایی تالاب کار پیچیده ای است که علاوه بر زمان زیاد نیازمند هزینه های قابل توجهی نیز خواهد بود . به همین دلیل برای هر چه کاربردی تر شدن محاسبه نیاز آبی تالابها با رویکرد جامع و فراگیر باید نسبت به ساده سازی مطالعات پایه اقدام کرد .
تاریخچه ایجاد منطقه حفاظت شده حله به زمان تشكيل تالاب حله که زمینه ايجاد اين منطقه را فراهم آورده است پیوند می خورد. تا قبل از سال 1342 بجز چند آبراه کوچک هیچگونه اراضی آبگير در محل فعلی تشکیل این تالاب بر روی نقشه های توپوگرافی مشاهده نمی شد. بنا بر اظهارات اهالی ساکن در روستاهای مجاور منطقه از سال 1342 بعلت انحراف رودخانه  حله و دو شاخه شدن در شرق روستاي کره بند شاخه جنوبی تشکیل گردیده و این شاخه قبل از رسیدن به دریا در زمین¬های زراعی و شوره زارهای مجاور پخش شده و موجب تشكيل تالاب و رویش گیاهان تالابی شده است.
این منطقه در سال 1355 طبق مصوبه شماره 74 مورخ 6/5/1355 شورایعالی حفاظت محیط زیست به عنوان منطقه حفاظت شده با محدوده زیر مورد تصویب و تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهر قرار گرفت.
رودخانه حله از اتصال رودخانه‌هاي شاپور و دالكي در 10 كيلومتري شمال غرب برازجان بوجود مي‌آيد. جهت جريان آن امتداد از شرق به غرب به طول حدود 40 كيلومتر و سپس به سمت جنوب غرب متمايل شده و پس از 20 كيلومتر به خليج‌فارس مي‌پيوندد. در سال¬های اخیر بر روی سرشاخه-های رودخانه سدهایی احداث شده که با توجه به محاسبات انجام شده تاثیر سدها مشخص گردید و به منظور جلوگیری از خشک شدن تالاب باید آب سدها به صورت تنظیمی آزاد گردد و همچنین در مواقع سیلابی، آب رودخانه به سمت تالاب منحرف شده تا برای فصول کم¬آبی با مشکل روبرو نشود.
رودخانه‌های مذکور که از شریان‌های حیاتی‌بخشی از حوزه آبخیز استان بوشهر می‌باشد پس از طی مسافت‌های طولانی در حوزه آبخیز با وسعت 21131 کیلومترمربع در محل درودگاه به هم متصل و شکل گیری رودخانه حله را سبب می‌گردند. آبراهه اصلی شکل گرفته از پیوستن دو رودخانه در اراضی نسبتاً هموار به صورت مارپیچ و از ضلع غربی تالاب حله به خلیج فارس تخلیه می‌گردد. از این آبراهه در نزدیکی آبادی کره بند (بین قراء زردکی و کره بند) یک شاخه فرعی شاخه منشعب و آورده‌های شاخه منشعب شده تالاب حله را تشکیل داده و آبگیری آن را در فصول مختلف عهده دار می‌باشد. با اینکه سیمای کنونی تالاب مذکور از محیط‌های آبی بسیار جوان بوده و شکل گیری آن را به اوایل دهه 40 منتسب می‌نمایند.
اما خصوصیات بارز اکولوژیکی حادث شده در وضعیت فعلی، این امکان را به یکی از زیستگاه‌های بارز در حوزه خلیج فارس تبدیل نموده است. به طوری که جاذبه‌های طبیعی آن با در برداشتن نیزارهای وسیع، آبراهه‌های نسبتاً ‌عمیق و بستر مناسب تغذیه همه ساله تعداد کثیری از پرندگان آبزی و کنار آبزی را به خود جذب و امکان زمستان گذرانی موفق را برای آنها فراهم می‌نماید. جاذبه‌های زیستگاهی در محدوده این تالاب به حدی است که نواحی جزر و مدی آن را به یکی از مکان‌های بسیار مهم زمستان گذرانی پرندگان بدل نموده است. شرایط مطلوب زیستگاهی در این تالاب که مرهون آوردهای کانال انحرافی از حله می‌باشد که حساسیت این کانال را در تأمین آب تالاب به نحو بارز نمایان ساخته و آن را اهمیت بخشیده است.
در شرايط فعلي با توجه به شرايط هيدروليكي و رسوب گرفتگي مسير رودخانه دالكي در انتهاي مسير خود و همچنين شاخه منتهي به تالاب حله امكان تغذيه مناسب تالاب مقدور نبوده و رودخانه قادر به انتقال جريان هاي سيلابي به تالاب نمي باشد و در اصل آب كمي به تالاب مي رسد.
براي تعيين حقابه تالاب حله توجه جامع به حوضه آبريز و هر دو شاخه دالكي، شاپور و رودخانه حله ضروري ميباشد. بمنظور محاسبه نياز زيست محيطي رودخانه حله تا محل تالاب حله از آمار ثبت شده ايستگاه هيدرومتري كلل كه پس از اتصال رودخانه‌هاي دالكي و شاپور احداث شده است، استفاده به عمل آمده است. براساس آخرين دستورالعمل وزارت نيرو و روش مونتانا براي محاسبه حقابه‌هاي رودخانه حله در ماههاي فروردين تا شهريور 30 درصد ميانگين دراز مدت جريان رودخانه و براي ماههاي مهر تا اسفند نيز 10 درصد ميانگين دراز مدت جريان در ايستگاه كلل به عنوان حقابه رودخانه مد نظر قرار گرفته و اين نيازها ارائه گرديده است. از طرف ديگر همانطوري که در مجوز تخصيص آب رودخانه حله اشاره شده است بر مبناي استعلام انجام شده از سازمان حفاظت از محيط زيست و جلسه مورخ 14/2/88 ، تامين نياز زيست محيطي تالاب حله منوط به تامين نياز زيست محيطي ايستگاه كلل بوده و در نتيجه حجم آب مورد نياز جهت حفظ نياز زيست محيطي تالاب برابر 40 درصد اين مقدار، معادل 55 ميليون متر مكعب خواهد بود .
لازم به توضيح است که براي تامين آب مطمئن تالاب حله بررسي هاي ميداني نشان داده است که علاوه بر احداث سد دالکي ، ضمن اصلاح بند بصري براي کنترل جريانهاي تنظيمي و انتقالي به تالاب ، بايستي کانال آب بر تالاب حله نيز بطور مناسبي لايروبي گردد تا اين کانال ظرفيت مناسب براي انتقال آب را داشته باشد.
.با توجه به محاسبات انجام شده ملاحظه مي گردد که با توزيع ماهانه مورد نظر بطور متوسط سالانه 4.18 متر مکعب درثانيه و يا سالانه حدود 132 ميليون متر مکعب بايستي در مدل سيستمي حوضه آبريز حقابه هاي زيست محيطي رودخانه حله کنترل و تامين گردد.از این میزان 55 میلیون مترمکعب حقابه زیست محیطی تالاب و 77 میلیون مترمکعب حقابه زیست محیطی رودخانه حله ازمحل ایستگاه پل کلل تا بند بصری و همچنین شاخه شمالی رودخانه حله ازمحل بندبصری تا دریا میباشد.
با توجه به محاسبات فوق نیاز آبی سالانه تالاب حله برابر است با 230.4 میلیون مترمکعب که با توجه به آبدهی بلند مدت روودخانه حله در محل ایستگاه کلل که برابر با 617.83 میلیون مترمکعب می¬باشد حدود 37 درصد از آبدهی رودخانه حله در محل ایستگاه کلل نیاز می¬باشد ولی با توجه به خشکسالی¬های اخیر و همچنین احداث سدهایی بر روی سرشاخه¬های رودخانه حله آورد رودخانه در سال¬های اخیر بسیار کاهش یافته مثلا در دوره 10 ساله 1381 تا 1391 آورد رودخانه حله طبق آمار ارائه شده در بخش هیدرولوژی که ماخذ آن شرکت مدیریت منابع آب کشور می¬باشد برابر است با 381.51 میلیون مترمکعب و در دوره 5 ساله اخیر برابر است با 127.03 میلیون مترمکعب که حدود 55 درصد از نیاز آبی تالاب حله را تامین می¬کند (البته چنانچه کل آب رودخانه به تالاب حله منتقل شود که با توجه به وجود باغات و اراضی زراعی موجود در منطقه غیرممکن می¬باشد) لذا به منظور حفظ تالاب حله و گیاهان آن در جهت منظرسازی و مهم¬تر از آن جلوگیری از تبدیل تالاب به منطقه برداشت ریزگردها و خاک و غبار باید راهکاری برای زنده ماندن آن اندیشیده شود مانند رهاسازی آب سدها در فصولی که فصل زراعی نیست و همچنین هدایت سیلاب¬ها به سمت تالاب در فصول غیر زراعی  و همچنین طرح کشاورزی پایدار و اصلاح روشهای آبیاری که از تعهدات شرکت آب منطقه ای استان بوشهر و وزارت نیرو می باشد.