الله کرم مشتاقی*
استانی شدن انتخابات مجلس شورای اسلامی اگر چه مدت هاست در مجالس مختلف شورای اسلامی مورد طرح و بررسی قرار گرفته است اما هر بار به دلایلی مورد موافقت نمایندگان قرار نگرفته است این بار اما با جدیت بیشتری در ماه های پایانی مجلس نهم دنبال می شود.
استانی شدند انتخابات به این صورت است که به عنوان مثال در استان بوشهر 30 نفر کاندیدا خواهند شد، و همه مردم استان بوشهر باید به 5 نفر کاندیدای دلخواهِ خود رای دهند، در پایان نیز 5 نفر اول در صورتی که توانسته باشند حداقل 15% از آراء مردم شهرستانی که از آن برخاسته را کسب کنند به مجلس راه خواهند یافت.
به نظر می رسد این طرح به چند دلیل عمده مردم سالاری دینی را با بن بست و مشکل مواجه خواهد کرد. استان بوشهر را در نظر بگیرید، دو شهرستان دشتستان و بوشهر حدود نیمی از جمعیت استان را در خود جای داده اند، مسلما اگر نگوئیم هر 5 نفر، حد اقل 4 نفر از کاندیداها از این دوشهرستان خواهند بود.
از سوی دیگر استانی شدن انتخابات نه تنها جو رقابت ها و تنش های قومی را در استان ها کمتر نمی کند بلکه موجب شعله ور شدن آن خواهد شد، استان خوزستان و سیستان و بلوچستان را در نظر بگیرید، در صورتی که انتخابات استانی شود شاید حتی یک کاندیدا از هم وطنان عرب زبان یا اهل تسنن ما به مجلس راه نیابند و بر عکس ممکن است همه نمایندگان مجلس از برخی استان ها از قومیت های خاصی باشند.
نکته منفی دیگر آنکه در صورت استانی شدن انتخابات مسلما شور و اشتیاق مردم برای حضور در انتخابات کمتر خواهد شد به همین جهت است که معمولا میزان مشارکت مردم در شهرستان های بزرگ کمتر از میزان مشارکت در شهرستان های کوچک است، مردم شهرستان تهران را در نظر بگیرید، برای انتخاب 30 نماینده مجلس باید بیش از 800 کاندیدا را مورد بررسی قرار دهند مسلما انتخاب نامزدها با دقت کمتری صورت خواهد گرفت و مشارکت نیز کمتر خواهد شد.
از سوی دیگر تنها کسانی به مجلس راه خواهند یافت که از شهرت بیشتری برخوردار باشند، طبعا عرصه برای حضور بازیگران و ورزشکاران و چهره های اجتماعی و رسانه ای مناسبتر خواهد شد، مثل شورای شهر تهران و این اصلا خوب نیست. مخارج انتخاباتی نیز نه تنها کمتر نخواهد شد بلکه به دلیل وسعت حوزه انتخابیه تبلیغات کاندیداها و به دنبال آن مخارج انتخاباتی نیز بیشتر خواهد شد.
باند بازی سیاسی نیز در صورت استانی شدن انتخابات بیشتر خواهد شد و مسلما کسانی انتخاب خواهند شد که در لیست های سیاسی و جریان های حزبی قرار دارند، در این صورت اولا عرصه بر مستقل ها تنگ تر خواهد شد، ثانیا نمایندگان خود را وامدار گروه های سیاسی می دانند و ثالثا دسترسی مردم به آنها به شدت محدود خواهد شد.
در حال حاضر به دلیل فقدان زیربناهای قانونی در شوراهای شهر و فرمانداری ها و استان داری ها و وزارت خانه های مختلف، نمایندگان مجلس مرجع و ملجا مردم برای بیان مشکلات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و معیشتی شهر و روستای خود هستند. در صورت استانی شدن انتخابات مجلس این اتصال بین ملت و مجلس قطع خواهد شد. اگر چه کار اصلی نمایندگان قانون گذاری و نظارت است اما به نظر می رسد استانی شدن انتخابات نیازمند زیربناهای مستحکم و پایداری است که در حال حاضر در کشور ما وجود ندارد و در صورت اجرا شدن آن بدون مطالعات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی عمیق می تواند موجبات خلق بحران های جبران ناپذیری شود./ج

*کارشناس ارشد علوم سیاسی