به گزارش مهر، تأمین پایدار واکسن‌های راهبردی و کاهش وابستگی ارزی به بازارهای خارجی، همواره از اولویت‌های بنیادین نظام سلامت و امنیت دارویی کشور به شمار می‌رود. در میان اقلام حیاتی زنجیره ایمن‌سازی، دو واکسن «پنوموکوک» و «مننگوکوک» به‌دلیل ماهیت مرگ‌بار باکتری‌های عامل و سرعت بالای سرایت بیماری‌های مرتبط، از جایگاهی بسیار حساس برخوردارند. بررسی روند واردات این محصولات در سال‌های اخیر بیانگر خروج چشمگیر منابع ارزی از کشور است؛ رویکردی که ضرورت شتاب‌بخشی به طرح‌های تحقیق، توسعه و تجاری‌سازی داخلی را دوچندان می‌کند. با این حال، تازه‌ترین آمارهای رسمی حاکی از آن است که همگام با استمرار واردات برای رفع نیاز مقطعی کشور، شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی با حمایت زنجیره سیاست‌گذاری علم و فناوری، گام‌های موثری را در مسیر اخذ مجوزها، تولید محدود و ورود به مراحل کارآزمایی بالینی برداشته‌اند.

ارزبری بالای واکسن پنوموکوک در نیمه نخست ۱۴۰۴

واکسن پنوموکوک به‌عنوان یکی از ضروری‌ترین اقلام در برنامه ایمن‌سازی جهانی و کشوری، سدی دفاعی در برابر باکتری «استرپتوکوکوس پنومونیه» محسوب می‌شود؛ پاتوژنی که عامل اصلی بیماری‌های تهدیدکننده حیات نظیر ذات‌الریه شدید (پنومونی)، مننژیت باکتریایی، سپسیس (عفونت خون) و عفونت‌های حاد گوش میانی به‌ویژه در نوزادان و کودکان خردسال است.

بر اساس داده‌های آماری رسمی از وضعیت تأمین دارویی کشور، تنها در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ رقمی بالغ بر ۱۵ میلیون و ۹۰۳ هزار و ۴۵۴ دلار برای واردات ۶۳۷ هزار و ۹۷۸ دوز از این واکسن اختصاص یافته است. این حجم بالای ارزبری نشان می‌دهد که خودکفایی در زنجیره تولید پنوموکوک نه تنها کاهش نرخ مرگ‌ومیر و آسیب‌های جسمی در کودکان را تضمین می‌کند، بلکه اهرمی کلیدی در مدیریت هزینه‌های نظام سلامت به شمار می‌آید.

ورود پنوموکوک ایرانی به مدار تولید و برنامه افزایش ظرفیت به ۲ میلیون دوز

در پاسخ به نیاز حیاتی کشور و در چارچوب سیاست‌های اقتصاد دانش‌بنیان، یکی از شرکت‌های زیست‌فناوری داخلی موفق به بومی‌سازی دانش فنی این واکسن پیچیده شده است. بر اساس آخرین گزارش‌ها، مجوزهای قانونی لازم برای این واکسن اخذ شده و مرحله «تولید محدود» آن با موفقیت به انجام رسیده است.

این مجموعه در حال حاضر مجوز تولید با ظرفیت اولیه یک میلیون دوز را در اختیار دارد. همچنین با تسهیل‌گری ستاد زیست‌فناوری و حمایت‌های مالی صندوق نوآوری و شکوفایی، طرح توسعه خطوط و ارتقای ظرفیت تولید به دو میلیون دوز در افق دو سال آینده به تصویب نهایی رسیده است تا کشور در بازه‌ای مشخص از واردات این فرآورده بی‌نیاز شود.

تهدید مرگ‌بار مننگوکوک و تداوم واردات برای گروه‌های در معرض خطر

واکسن مننگوکوک برای مصونیت‌بخشی در برابر باکتری «نایسریا مننژیتیدیس» تجویز می‌شود؛ عاملی که مسبب مننژیت مننگوکوکی (التهاب پرده‌های مغز و نخاع) و مننگوکوکسمی (عفونت برق‌آسا و کشنده خون) است. این بیماری به‌دلیل سرعت پیشرفت فوق‌العاده بالا می‌تواند در کمتر از ۲۴ تا ۴۸ ساعت به عوارض جبران‌ناپذیر مغزی، نقص عضو یا فوت بیمار منجر شود. دامنه مصرف این واکسن صرفاً به کودکان محدود نبوده و برای حجاج، زائران عتبات عالیات، سربازان در پادگان‌ها و مراکز آموزشی و کادر درمان پرخطر ضرورتی انکارناپذیر دارد.

بررسی آمارهای ثبت‌شده در نیمه نخست سال جاری نشان می‌دهد که طی این مدت ۲۵۶ هزار و ۱۹۷ دوز واکسن مننگوکوک با ارزبری معادل ۴ میلیون و ۵۳۴ هزار و ۲۲۵ دلار وارد کشور شده است تا پاسخگوی تقاضای جامعه هدف باشد.

پایان موفقیت‌آمیز فاز تحقیقاتی و آغاز کارآزمایی بالینی مننگوکوک

در حوزه توسعه ساخت داخل، محققان و فناوران ایرانی توانسته‌اند نمونه‌های این محصول بیولوژیک را در مقیاس آزمایشگاهی با موفقیت به تولید برسانند. طبق گزارش‌های کارشناسی، واکسن مننگوکوک بومی مراحل تحقیق و توسعه (R&D) و پیش‌بالینی را با موفقیت پشت سر گذاشته و با آماده‌سازی مستندات علمی و مصوبات حمایتی، رسماً وارد مراحل کارآزمایی بالینی (فاز ۱ بالینی) شده است. با تکمیل این فاز و تأیید نهایی شاخص‌های ایمنی‌زایی و اثربخشی، این واکسن نیز به چرخه واکسیناسیون ملی و زنجیره مصرف نظام سلامت ملحق خواهد شد.