حسین نامور
مدیرعامل سابق منطقه ویژه اقتصادی بوشهر

منطقه آزاد بوشهر (که بخشی از زنجیره مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در جنوب ایران است) به دلیل موقعیت استراتژیک در کنار خلیج فارس و نزدیکی به بزرگ‌ترین منابع انرژی جهان، همواره در مرکز توجه قرار دارد. با توجه به تحولات سیاسی اخیر و درگیری‌های منطقه‌ای، «فرصت‌ها» و «چالش‌ها» برای این منطقه را تحلیل می‌کنیم.

1- فرصت‌ها
این فرصت‌ها ناشی از موقعیت جغرافیایی و پتانسیل‌های طبیعی این منطقه است:
مرکز لجستیک و ترانزیت انرژی:
بوشهر در حد فاصل بنادر بزرگ خلیج فارس در استانهای خوزستان و هرمزگان قرار دارد و مزیتش نسبت به این استانها واقع شدن در مسیر ترانزیتی این مناطق میباشد ضمن اینکه قرابت با استانهای جنوبی و نزدیکی به مرکز نیز به این ویژگی میتوان افزود . فلذا می‌تواند به عنوان دروازه‌ای برای صادرات گاز و محصولات پتروشیمی به کشورهای همسایه و حتی بازارهای دورتر (مانند آسیا) عمل کند. با توسعه بنادر، این منطقه می‌تواند به یک قطب ترانزیتی تبدیل شود.

جذب سرمایه‌گذاری در صنایع پایین‌دستی:
به جای صادرات مواد خام (نفت و گاز)، فرصت بزرگی برای ایجاد صنایع پتروشیمی، پلیمر و مواد شیمیایی پیشرفته وجود دارد که ارزش افزوده بسیار بالایی ایجاد می‌کنند. در حال حاضر بوشهر از ظرفیت پارس جنوبی برای استقرار صنایع پایین دستی استفاده نکرده است و همچنین اغلب قطعات و ماشین آلات مورد نیاز پالایشگاهها و واحدهای پتروشیمی از سایر استانها تامین میگردد با فعال شدن منطقه آزاد و امتیازاتی که دارد میتوان واحد های تولیدی تامین کننده نیازهای آنان ایجاد نمود و از این محل در کاهش قیمت تمام شده تاسیسات بهره گرفت .

توسعه اقتصاد دریایی و گردشگری:
بوشهر با سابقه تاریخی درخشان و موقعیتهای طبیعی فراوانی که داراست هر ساله گردشگران زیادی جذب میکند و با توجه به وجود سواحل زیبا و پتانسیل‌های صیادی، توسعه گردشگری دریایی و صنایع مرتبط با اقتصاد آبی می‌تواند منبع درآمدی جدید و غیرنفتی ایجاد کند این موضوع در سند آمایش سرزمینی استان در اکثر مناطق دیده شده و بالاخص در محدوده منطقه آزاد نیز پیش بینی گردیده است .
همکاری با قدرت‌های نوظهور (مثل روسیه و چین):
با توجه به ظرفیتهای منحصر بفرد استان بوشهر و ارتباطاتی که توسط هیات های تجاری با کشورهای روسیه و چین برقرار میشود و بوشهر میتواند به عنوان کانال صادرات و واردات به کشور و بالعکس و همینطور کشورهای حاشیه خلیج فارس ایفای نقش کند این منطقه می‌تواند میزبان پروژه‌های مشترک با این کشورها در زمینه تکنولوژی‌های دریایی و انرژی باشد . از سویی بدلیل وجود منابع عظیم انرژی در استان جذابیت فوق العاده ای برای ورود سرمایه گذاران این کشورها به استان متصور است .

۲. چالش‌ها
چالش‌ها عمدتاً از مسائل ژئوپلیتیک، امنیتی و زیرساختی ناشی می‌شوند:

تنش‌های ژئوپلیتیک و امنیتی:
نظام استکباری غرب و همپیمانان آنها در منطقه با توجه به قدرت ژئوپلیتیکی خود و بدلیل اینکه نمی توانند نظاره گر شکل گیری یک ایران قوی باشند همواره برای جلوگیری از پیشرفت و تعالی کشورموانع امنیتی ایجاد نموده اند و مانع استفاده از ظرفیت های بالقوه ای شده اند که بواسطه موقعیت خاص ایران وجود دارد و یکی از دلایلی که غربیها با ایران در تقابل میباشند نگران بالفعل شدن این سرمایه هاست و به تعبیر خودشان خلل در نظم نوین جهانی رخ دهد و کسی برای ترازوی آنان سنگی نگذارد و مرتبا چوب لای چرخ پیشرفت و توسعه کشور ما میکنند این بزرگ‌ترین چالش است. جنگهایی که صهیونیستها و آمریکا، سالهاست بر علیه ما رهبری میکنند و اخیرا نیز با تنش در تنگه هرمز و خلیج فارس باعث افزایش ریسک برای کشتی‌های تجاری شده اند این موضوع باعث می‌شود شرکت‌های بین‌المللی با احتیاط بسیار زیاد (یا عدم تمایل) با منطقه ورود نمایند و عملا در ترانزیت کالا و استقرار شرکتهای بزرگ سنگ اندازی میشود .

تحریم‌های بین‌المللی:
محدودیت‌های بانکی و تجاری ناشی از تحریم‌ها، مانع اصلی برای جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و انتقال تکنولوژی‌های پیشرفته به منطقه آزاد بوشهر است قاعدتا وقتی این محدودیتهای ظالمانه وجود داشته باشد و دامنه تحریم ها به همه کشورها برسد جذب سرمایه و سرمایه گذار با مشکل مواجه میشود و منطقه آزادی که میتواند بستر مناسبی برای کسب و کار ایجاد کند با محدودیت مواجه میگردد .

کمبود زیرساخت‌های پیشرفته:
یکی از الزامات جذب سرمایه گذار به مناطق آزاد وجود زیر ساخت مناسب است مانند ، بندر یا دسترسی بین‌المللی مؤثر ، جاده و راه‌آهن ، برق و انرژی پایدار و ارزان ، آب پایدار و آب‌شیرین‌کن در مناطق ساحلی ،گمرک و پنجره واحد کاملاً دیجیتال ، اینترنت پرسرعت و زیرساخت دیجیتال ، شهرک صنعتی و لجستیکی آماده سرمایه‌گذاری ، بندر تجاری، اسکله تخصصی، پایانه کانتینری، انبارهای مدرن، سردخانه ،فرودگاه مناسب، پایانه بار هوایی، پروازهای بین‌المللی ، اتصال مستقیم به شبکه ریلی کشور و پایانه بار و دهها خدمت که سرمایه گذار مجاب شود ورود نماید .
اگرچه زیرساخت‌های پایه وجود دارد، اما برای تبدیل شدن به یک قطب جهانی، نیاز به زیرساخت‌های فوق الذکر بسیار قوی است که در حال حاضر علیرغم وجود بندر و گمرک با محدودیت های زیادی روبرو هستیم و امیدواریم با عملیاتی شدن همه فرایندهای مختص مناطق آزاد به تدریج به شکوفایی برسیم

محدودیتهای محیط زیستی:
مستحضرید آب و هوا و شرایط اقلیمی از مولفه های هر توسعه ای میباشد و متاسفانه بوشهر ما در این وادی لنگ میزند گرما و خشکسالی ، مشکلات زیست محیطی ایجاد کرده است و از طرفی پیش بینی لازم هم در این خصوص نشده است صنایع مستقر در این مناطق بدلیل حجم بالای فعالیت و نوع کاربری ها به آب مکفی نیاز دارند و این موضوع میتواند چالش جدی برای حضور آنان باشد هرچند با ایجاد و ساخت آبشیرین کن های متعدد که در حال ساخت است تا حدودی نگرانی ما را کم میکند اما رفع معضل نمی شود فلذا لازم است تمهیداتی برای برون رفت از این نقیصه مهم اندیشیده شود

نوسانات اقتصادی
این مشکل مختص بوشهر نیست لیکن برای اینکه یک منطقه آزاد پویا داشته باشیم میبایست این چالش را حل نماییم و با توجه به سیاستهای پولی و مالی دولتها در سنوات گذشته و حال متاسفانه دامنه این نوسانات آنقدر شدید شده که هیچ فعال اقتصادی نمیتواند برای فردای خود برنامه ریزی کند که متاسفانه جنگ و فشارهای اقتصادی امریکا و دول غربی نیز مزید بر علت شده و چالش را بزرگتر و برجسته تر نموده است که لازم است متولیان منطقه آزاد بوشهر برای این مسئله راه حلی پیدا نمایند که البته در خصوص مناطق آزاد برنامه های بلند مدت مورد نیاز می باشد تا سرمایه گذاران با آسودگی خیال مشارکت نمایند.