دکتر جواد لقمان زاده

مدیر کل پدافند غیرعامل استانداری بوشهر

در هندسه‌ی امنیتِ جوامع امروز، مفهوم "پدافند غیرعامل" از دژها و پناهگاه‌های فیزیکی فراتر رفته و به عرصه‌ی «افکار عمومی» و «سرمایه‌ی اجتماعی» رسیده است. اگر پدافند غیرعامل را به معنای مجموعه اقداماتی بدانیم که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب‌پذیری و ارتقای پایداری ملی می‌شود، بی‌شک "خبرنگاران" از اصلی‌ترین سربازان این جبهه‌ی بی‌پایان هستند.

در نگاهِ "پدافندِ مردم‌محور"، مردم نه تنها مخاطب، بلکه رکن اصلی دفاع محسوب می‌شوند. در این میان، خبرنگار به عنوان پلی میان حاکمیت و بدنه جامعه، نقشی حیاتی در تقویت پیوندهای اجتماعی ایفا می‌کند. اعتماد عمومی، بزرگترین سرمایه‌ی یک ملت در زمان بحران است. خبرنگاری که با قلم خود، به دنبال شفافیت، پرسشگری مسئولانه و بازتاب صادقانه‌ی دغدغه‌های مردم است، در حقیقت در حال «ایمن‌سازی» جامعه در برابر ناامیدی و گسست‌های اجتماعی است. وقتی مردم احساس کنند که صدایشان شنیده می‌شود و رسانه در کنار آن‌هاست، جامعه در برابر شوک‌های بیرونی و عملیات‌های روانی دشمن، تاب‌آوری بیشتری نشان خواهد داد.

از سوی دیگر، خبرنگاران دیده‌بانانِ تیزبینِ میدانِ نبردِ شناختی هستند. در دنیایی که شایعه و روایت‌های جعلی، با سرعتی باورنکردنی مرزها را می‌نوردند، اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع، خط مقدم پدافند غیرعامل است. خبرنگار حرفه‌ای با سواد رسانه‌ای خود، نه تنها اخبار را منتقل می‌کند، بلکه با تحلیل صحیحِ رویدادها،" واکسیناسیون روانی" جامعه را در برابر موج‌های مخرب شایعات انجام می‌دهد. او می‌داند که هر کلمه، یا می‌تواند گرهی از بحران باز کند و یا هراسی بی‌مورد در دل جامعه بیافکند؛ بنابراین، رعایت اخلاق حرفه‌ای در شرایط بحرانی، بالاترین سطحِ عملیاتیِ پدافند غیرعامل است.

علاوه بر این، خبرنگاران می توانند در دوران آرامش، با تمرکز بر آموزش و آگاه‌سازیِ مردم نسبت به تهدیدات نوین، زمینه‌ی هوشیاری همگانی را فراهم می‌کنند. آن‌ها با برجسته‌سازی نقاط قوت، ترویج فرهنگِ «خوداتکایی» و بازتابِ داستان‌هایِ موفقیت‌آمیزِ محلی و ملی، امید را به عنوان سوختِ اصلیِ پایداری جامعه در شریان‌های مردم تزریق می‌کنند.

در نهایت، ۱۷ مرداد، روز خبرنگار، فرصتی است تا یادآور شویم که رسانه‌ی آزاد و متعهد، نه یک رقیب برای امنیت، که خودِ امنیت است. خبرنگار، با حفظِ «سرمایه‌ی اجتماعی» و تقویت «همبستگی ملی»، سنگری می‌سازد که هیچ موشکی توانِ تخریب آن را ندارد. آگاهی‌بخشی، یعنی دفاعِ مستمر و این همان رسالتی است که خبرنگاران را به ستون‌های استوارِ پدافند غیرعاملِ مردم‌محور تبدیل کرده است.