به گزارش مهر، گازهای مشعل یا فلر یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای مناطق نفتی جهان به شمار می‌روند. شعله‌هایی که سال‌ها در میادین نفتی ایران نیز دیده می‌شدند، نشانه‌ای از سوزاندن گازهای همراه نفت بودند؛ گازهایی که در فرآیند استخراج نفت تولید می‌شوند اما در صورت نبود زیرساخت‌های لازم برای جمع‌آوری، فرآورش و انتقال، به ناچار سوزانده می‌شوند. این فرآیند علاوه بر ایجاد آلودگی‌های زیست‌محیطی، به معنای از دست رفتن حجم قابل توجهی از منابع انرژی است.

در ایران طی دهه‌های گذشته حجم بالایی از گازهای همراه نفت به‌صورت فلر سوزانده شده است. این موضوع نه‌تنها آثار زیست‌محیطی قابل توجهی داشته، بلکه از منظر اقتصادی نیز زیان‌بار بوده است؛ زیرا گازی که می‌توانست به عنوان خوراک پتروشیمی‌ها، سوخت نیروگاه‌ها یا حتی به عنوان یک کالای صادراتی مورد استفاده قرار گیرد، عملاً به دود تبدیل شده است.

با توسعه فناوری‌ها و گسترش زیرساخت‌های صنعت نفت و گاز، رویکرد جدیدی در مدیریت این منابع شکل گرفته است. اکنون جمع‌آوری و بهره‌برداری از گازهای فلر به‌عنوان یکی از راهکارهای مهم افزایش بهره‌وری انرژی در دستور کار قرار دارد. کارشناسان حوزه انرژی معتقدند این اقدام از جمله کم‌ریسک‌ترین و اقتصادی‌ترین مسیرهای اصلاح در بخش انرژی است؛ زیرا هم اتلاف منابع را کاهش می‌دهد، هم آلودگی‌های زیست‌محیطی را کم می‌کند و هم ظرفیت عرضه گاز در کشور را افزایش می‌دهد.

در واقع، گازهای فلر نوعی منبع انرژی بالقوه هستند که در صورت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های لازم می‌توانند به چرخه مصرف بازگردند و بخشی از نیازهای داخلی کشور را تأمین کنند. از این منظر، جمع‌آوری این گازها علاوه بر آثار زیست‌محیطی، اهمیت قابل توجهی در مدیریت عرضه و تقاضای گاز نیز دارد.

افزایش ظرفیت جمع‌آوری فلر؛ تغییر مسیر در سیاست‌های انرژی

در سال‌های اخیر وزارت نفت تمرکز ویژه‌ای بر کاهش فلرینگ و جمع‌آوری گازهای مشعل داشته است. این رویکرد در قالب اجرای پروژه‌های متعددی دنبال می‌شود که مهم‌ترین آنها توسعه واحدهای ان‌جی‌ال، احداث تأسیسات فرآورشی جدید و بهسازی پالایشگاه‌های گازی است.

بر اساس برنامه‌های اعلام شده، هدف‌گذاری کلان در برنامه هفتم پیشرفت کشور کاهش قابل توجه سوزاندن گازهای فلر و رساندن میزان جمع‌آوری آنها به حدود ۱۶ میلیارد متر مکعب در سال است. تحقق این هدف نیازمند توسعه زیرساخت‌هایی است که بتوانند گازهای همراه نفت را جمع‌آوری، فرآورش و به شبکه مصرف منتقل کنند.

آمارهای موجود نشان می‌دهد پیش از استقرار دولت چهاردهم روزانه حدود ۷ میلیون مترمکعب از گازهای مشعل در مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان جمع‌آوری می‌شد. اما با راه‌اندازی واحدهای جدید و تکمیل برخی پروژه‌های زیرساختی، این رقم اکنون به بیش از ۱۶ میلیون مترمکعب در روز رسیده است.

در عین حال، طبق اعلام مدیران شرکت ملی نفت ایران، در حال حاضر روزانه حدود ۸۰ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در کشور تولید می‌شود. بخشی از این گاز به واحدهای ان‌جی‌ال و تأسیسات پایین‌دستی منتقل می‌شود، اما بخش قابل توجهی از آن به دلیل محدودیت‌های زیرساختی همچنان در مشعل‌ها سوزانده می‌شود. برآوردها نشان می‌دهد میزان گاز فلر در کشور بسته به شرایط تولید نفت خام روزانه بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب است.

برنامه‌ریزی‌ها نشان می‌دهد با توسعه پروژه‌های در دست اجرا، امکان کاهش این رقم تا حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز وجود دارد. چنین کاهشی به معنای آزاد شدن حجم قابل توجهی از گاز است که می‌تواند در بخش‌های مختلف اقتصاد مورد استفاده قرار گیرد.

تأثیر جمع‌آوری گازهای فلر بر ناترازی گاز در زمستان

یکی از مهم‌ترین چالش‌های بخش انرژی ایران در سال‌های اخیر، ناترازی گاز در فصل زمستان بوده است. در این فصل مصرف گاز در بخش خانگی به دلیل نیاز به گرمایش به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد و در بسیاری از موارد اولویت تأمین گاز به این بخش داده می‌شود. در نتیجه، صنایع، نیروگاه‌ها و برخی واحدهای پتروشیمی با محدودیت یا قطع گاز مواجه می‌شوند.

جمع‌آوری گازهای فلر می‌تواند به‌عنوان یک منبع عرضه جدید در کاهش این ناترازی نقش مهمی ایفا کند. اگر فرض شود میزان گاز جمع‌آوری‌شده از حدود ۷ میلیون مترمکعب در روز به بیش از ۱۶ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است، در عمل روزانه نزدیک به ۹ میلیون مترمکعب گاز اضافی وارد چرخه مصرف می‌شود. این میزان در مقیاس سالانه معادل بیش از ۳ میلیارد مترمکعب گاز خواهد بود.

چنین ظرفیتی اگرچه به تنهایی قادر به رفع کامل ناترازی گاز در کشور نیست، اما می‌تواند بخشی از کمبود عرضه در ماه‌های سرد سال را جبران کند. برای مثال این میزان گاز می‌تواند خوراک پایدارتر برای برخی صنایع انرژی‌بر فراهم کند یا به تأمین سوخت نیروگاه‌ها کمک کند تا نیاز به استفاده از سوخت‌های مایع مانند گازوئیل و مازوت کاهش یابد.

از سوی دیگر، ورود گازهای بازیافتی به شبکه گاز کشور می‌تواند به افزایش پایداری تأمین خوراک پتروشیمی‌ها نیز کمک کند. بسیاری از واحدهای پتروشیمی در زمستان با محدودیت خوراک مواجه می‌شوند و ظرفیت تولید آنها کاهش می‌یابد. استفاده از گازهای فلر جمع‌آوری‌شده می‌تواند بخشی از این کاهش تولید را جبران کند و از زیان اقتصادی ناشی از توقف یا کاهش فعالیت واحدهای صنعتی جلوگیری کند.

در مجموع، جمع‌آوری گازهای فلر را می‌توان یکی از سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکارها برای افزایش عرضه گاز در کشور دانست. این اقدام علاوه بر کاهش آلودگی و جلوگیری از اتلاف منابع، می‌تواند به بهبود تراز انرژی کشور کمک کند و بخشی از فشار وارد بر شبکه گاز در ماه‌های سرد سال را کاهش دهد. اگر پروژه‌های در دست اجرا به‌طور کامل عملیاتی شوند، این منبع پنهان انرژی می‌تواند در سال‌های آینده نقش پررنگ‌تری در مدیریت ناترازی گاز ایران ایفا کند.