احمد خواجه حسنی

کارل ریموند پوپر (فیلسوف انگلیسی) در یک سخنرانی (سال ۱۹۶۰ م) با عنوان (سرچشمه های دانایی و نادانی)، در آکادمی بریتانیا یکی از مهم ترین نظریه های فلسفی خود در زمینه ی شناخت، آگاهی و شناخت شناسی و ارزش و اعتبار نسبی فرضیه ها و قابل رد بودن آن ها و عدم قاطعیتِ دانسته های بشری را برشمردند تا بدین سان جوامع انسانی با وسعت نظر، دقت نظر و تأمل برای «بازاندیشی و تحمل دگراندیشی» هماره آمادگی لازم را داشته باشند...
جان کلام پوپر در آن سخنرانی بر این بنا استوار بود که «سرچشمه های دانایی، شناخت کافی، اطلاع و آگاهی لازم از هرگونه مسئله ای است»، بر خلاف این دیدگاه شوربختانه امّا ما در بسیاری از موضوعات از جمله مباحث سیاسی به دفعات شاهدیم که افرادی با پیش فرض های ذهنی خود، بدون شناخت و آگاهی لازم بی پروا درباره ی مسئله یا مسائلی پیش داوری، قضاوت و اظهار نظرهای بعضاً صریحی می کنند که رخ داد این کژ رفتاری در نوع خود بسته به موضوع مورد بحث می تواند آسیب زا باشد هم چنان که در موضوع اعلام آتش بس و مذاکرات پیرامون جنگ تحمیلی رمضان، این روزها اظهار نظرهای مختلف و بعضاً چالش برانگیزی به فراخور وضعیت فعلی، در سطوح مختلف جامعه از برخی تریبون ها به نحوی از انحاء جریان دارد.
نگارنده به عنوان عضو کوچکی از جامعه ی رسانه ای و به تعبیر آلبرشت دورِر (هنرمند آلمانی)، با علم به اینکه دانسته هایم ناچیز است ولی در این یادداشت مایلم در حد بضاعت اندکی که دارم مواردی را مطرح کرده، آن ها را بشناسانم تا شاید دیگری بهتر از من حقیقت را کشف کند و کاری را پی گیرد که به رفع اشتباه (احتمالی) من و ما بینجامد و با این همه، شادمان خواهم شد که علت کشف آن حقیقت بوده ام، لذا بدایت کلام خود سعی دارم و به دیگران نیز پیشنهاد می کنم در این شرایط حساس و خطیر، در مورد مسائل و موضوعات پیرامون جنگ حتی الامکان، بدون شناخت کافی و آگاهی های لازم اظهار نظر نکنند...
به سهم ناچیز خود توصیه دارم فی الحال به عملکرد مسؤلین نظام اعتماد کرده و از قضاوت های بی مورد و نابجا پرهیز شود هم چنان که معروف است وقتی هنری کیسینجر وزیر خارجه وقت آمریکا در ملاقاتش با نخست وزیر چین نظر وی را در مورد انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه جویا شد چوئن لای در پاسخ گفت: «هنوز زود است که قضاوت کنیم»، این پاسخ بی تردید مصداق بیشتری در مورد آتش بس و مذاکرات پیش رو دارد.
به یاد داشته باشیم در خلال جنگ هشت ساله ی صدام بعثی با ایران، حضرت امام رضوان الله صراحتاً خطاب به عوام فرمودند؛ «در مورد جنگ و حواشی آن اظهار نظر علنی نکنید. نظرتان مال خودتان ...
نظرتان هر چه هست را اعلام نکنید.
شما مطلع نیستید از کیفیت جنگ!
شما خیال می‌کنید که خدمت می‌کنید! ولی این کار شما (چنان چه بدون شناخت کافی و اطلاع و آگاهی لازم باشد) منجر به تضعیف جبهه های جنگ می شود.
من و شما تشخیص نمی دهیم در جبهه جنگ چه باید بشود»...

علی ایحال در غیر قابل قبول دانستن چرخه ی جنگ، آتش بس موقت و مذاکره و دگربار تسلسل این دور خطرناک تردیدی نیست، در خباثت، نیرنگ و فقدان صداقت دشمنان نیز کمتر گمانی نداریم لیکن اینکه اعلام آتش بس و مذاکره را به مثابه «خیانت فرد یا افرادی درون ساختار» به جامعه القاء کنیم کار درستی نیست...
یا اصرار بر این نکته که «فقط جنگ است که منافع ملّی را تأمین خواهد کرد و یا اینکه «هر کس حرف از سازش بزند خائن است»، این قبیل سخنان با تحقق منافع ملّی و متعاقباً خیر جمعی به جد در تضاد است هم چنان که با واقعیات میدان نیز تطابقی ندارد...
نباید از خاطر دور نگه داشت که جنگ ناحق، نامتقارن، نابرابر و تحمیلی رمضان نه تنها با قدرت اول جهان (آمریکا) و دارنده ی بزرگ ترین نیروی هوایی منطقه (اسرائیل)، بلکه با نابخردی بعضی از کشورهای عربی حاشیه ی خلیح فارس ملازم شده و متأسفانه تهدیدات بالقوه ی جانبی دیگری نیز حول بخشی از مرزهای زمینی ایران ما موجودیت دارند بنابراین بایسته می نماید شهد شیرین و کم نظیر پایداری حماسی، ایستادگی عاشورایی و مقاومت ملّی برآمده از بصیرت و درایت جامعه را به شرنگ ندهیم و به این مهم واقف گردیم که پذیرش آتش بس و مذاکره مبتنی بر خرد جمعی به دلایلی از جمله «عدم تحمیل خسارت های بیشتر به کشور با لحاظ نمودن همه جوانب امور» و حاکی از «وجود عقلانیت در نظام تصمیم سازی است» و از قضا این تدبیر هوشمندانه مورد حمایت کسر قابل توجهی از جامعه است.

در انتها و به جهت تکمله ی یادداشت اینکه، نقل است روزی شیخی به درد چشم مبتلا همی‌شد. در حلقه مریدان هرکدام درمانی شگفتی تجویز کردی. یکی گفتی: فلان دعا را بنویس در آب کن و بر چشم ریز که معجزه کند. «عاقلی» اندر میان جمع گفت: این دعایی نیک است، ولی ای شیخ اندکی داروی چشم استعمال فرمای.

دیگری گفتی: نماز فلان بگذار که درمان هر درد است. «فرد عاقل» دوباره گفتی: این نمازی نیکوست ولی ای شیخ اندکی داروی چشم ضرر ندارد و آلودگی‌ها بزداید.
دیگری گفتی فلان امامزاده بسی حکم دارد و معجزه همی‌کند. دگر بار «عاقل» گفتی: این امامزاده بسیار فاضل و دعا و نماز بر جسم و روح، درمان است ولی ای شیخ! تو را به خدا اندکی دارو بر چشمانت ریز شاید مفید باشد... جمع بر این جسارت برآشفتندی و او را همی‌کوفتندی و از حلقه رندان بیرون راندندی و ذکر حق گویان به درمان های خود مشغول شدی. چشم آن بیچاره، کور شد لکن خدای را شاکر بودی که چنان دوستان بابصیرت داشتی! (حکایت سعدی)

مخلص کلام، سیاست ورزی و حکومت داری همانند پزشکی در زمره ی علوم اند پس ضرورت دارد چنان چه نسخه ای حول مسائل سیاسی و حاکمیتی تجویز می شود توسط افراد صلاحیت دار و متخصص با علم به موضوع، شناخت کافی، اطلاع و آگاهی لازم باشد.

نه هر که چهره برافروخت دلبری داند
نه هر که آينه سازد سکندری داند
نه هر که طرف کله کج نهاد و تند نشست
کلاه‌داری و آيين سروری داند
هزار نکته‌ی باريک تر ز مو اين جاست
نه هر که سر بتراشد قلندری داند.