بابک‌ شاکر

سالگرد درگذشت منوچهر آتشی، شاعر برخاسته از خاک تفتیدهٔ جنوب و یکی از چهره‌های مهم جریان نوگرایی در شعر ایران، در چند روز آینده فرا می‌رسد؛ اما برخلاف سال‌هایی که پیش از همه‌گیری کرونا می‌گذشت، اکنون خبری از آن شور، پیگیری و هم‌صدایی در برپایی آیین بزرگداشت او نیست.

تا پیش از ۱۳۹۸، فعالان ادبی و فرهنگی بوشهر ، با همه دشواری‌های مالی و اداری، مراسمی آبرومند برای بزرگداشت آتشی برگزار می‌کردند. چهره‌های نام‌آشنای ادبیات معاصر از سراسر کشور دعوت می‌شدند، و در کنار مراسم رسمی، کارگاه‌های شعر، نشست‌های نقد، و گفت‌وگوهای تخصصی برگزار می‌شد؛ مجموعه‌ای که در عمل تبدیل شده بود به یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی بوشهر.

با آغاز همه‌گیری، طبیعی بود که تجمع‌ها لغو شود؛ اما آنچه غیرطبیعی و پرسش‌برانگیز است، ادامهٔ همین ممانعت‌ها پس از بازگشت فعالیت‌های فرهنگی در سراسر کشور است. سال‌ها گذشته، جشنواره‌ها و همایش‌های متعدد بازگشته‌اند، اما یادبود آتشی—رویدادی که نه بار مالی سنگین داشت و نه حاشیهٔ امنیتی—عملاً متوقف مانده است.

هیچ توضیحی نیز ارائه نشده؛ نه از سوی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی بوشهر، نه از سوی نهادهای همکار. این سکوت، در شرایطی که بسیاری از چهره‌های فرهنگی استان بارها درخواست احیای این مراسم را طرح کرده‌اند، خود تبدیل به موضوعی ابهام‌آلود شده است.


در روزهای اخیر برخی از همراهان فرهنگی با نگاه بسیار مثبت از مدیرکل ارشاد یاد کرده‌اند و نقش پررنگی برای ایشان در عرصهٔ فرهنگ بوشهر قائل شده‌اند؛ برداشتی که دست‌کم در همین تصمیم ها  سنجش دقیق‌تری با  واقعیت‌پیدا می کند... 
حال آیا قرار است سنتی که سال‌ها با دست خالی و تلاش مردم شکل گرفت، اکنون در قالب یک حرکت فرهنگی دوباره احیا شود؟ آیا احیای یک آیین فرهنگی باید تنها وابسته به تصمیم و ارادهٔ مدیران باشد؟ نقش و جایگاه جامعهٔ ادبی بوشهر در این میان چه می‌شود؟
مطالبه روشن است:
یادبود منوچهر آتشی یک مناسبت تشریفاتی نیست. میراث ادبی جنوب است، و برگزاری آن نیازمند شفافیت، مشارکت اهل فرهنگ، و یک برنامه‌ریزی پایدار است—نه تصمیم‌های موردی و سلیقه‌ای.

اگر قرار است این آیین دوباره شکل بگیرد، باید مسیر برگزاری آن روشن باشد:
شفاف‌سازی دربارهٔ دلایل توقف چندساله، تعیین تکلیف نقش نهادهای اداری در برابر نهادهای مردمی، و فراهم کردن امکان مشارکت آزاد شاعران، پژوهشگران و فعالان فرهنگی.

بازگشت مراسم یادبود آتشی نباید یک امتیاز سیاسی یا فرهنگی تلقی شود. این یک حق است؛ حقی برای مردم، برای جامعه ادبی، و برای حافظهٔ فرهنگی بوشهر. هر گروه یا نهادی که مدعی احیای آن است، پیش از هر چیز باید نسبت خود را با همین حق توضیح دهد.

آتشی میراث مشترک همهٔ ماست؛ و شایسته نیست که مراسم بزرگداشت او به محاسبات اداری یا مصلحت‌سنجی‌های پشت‌پرده وابسته بماند. زمان آن رسیده که مسئولان فرهنگی بوشهر به‌جای سکوت، پاسخی روشن و برنامه‌ای متعهدانه برای این آیین ارائه دهند. آیندهٔ سنت‌های فرهنگی یک شهر را نمی‌توان به تعارف‌ها و گل‌افشانی‌های مقطعی سپرد.