علیرضا باباعلی

خان‌بابا، پیرمردی سالخورده و فرهیخته از دیار کهن فرهیختگان، سرزمین مهر و مهربانی، ایران‌زمین است. او که پرورده‌ی فرهنگ مردم‌داری است، در طول عمر گرانمایه‌اش همواره مایه‌ی سربلندی و افتخار جامعه بوده و از هیچ کوششی برای یاری دیگران دریغ نکرده است.

خان‌بابا به خوش‌نامی شهره‌ی خاص و عام است و هست. زندگی‌اش خاطراتی شیرین و نیز تلخی‌هایی را در خود جای داده؛ آن‌قدر روزگار دیده که گویی «شنیده‌ها را دیده است». گاه برخی رویدادها و شرایط، چنان دلش را می‌آزارد که وقتی با ناملایمات اجتماعی روبرو می‌شود، اشکی پنهان می‌ریزد.

در اواخر پاییز ۱۴۰۴، خان‌بابا در سفری به شیراز، برای بازآفرینی خاطرات جوانی، پس از زیارت آرامگاه حافظ و سعدی و گشتی در بازار وکیل، به چهارراه زند رفتند تا به قولی که به نوه‌اش داده بود عمل کند و او را به سینما ببرد. اما این مکان نیز رونق و زیبایی گذشته را نداشت. دیگر از ازدحام جمعیت و آن شور و شیدایی گذشته خبری نبود.

نوه‌ی تیزهوش و بازیگوشش که تبلیغات فیلم‌های سینمایی را از تلویزیون دیده و خوب می‌دانست این روزها «فیلم ناجورها» در سراسر کشور اکران است، اصرار کرد که حتماً به تماشای این فیلم بروند. خان‌بابا که از یادهای جوانی به وجد آمده بود، به سوی سینماهای محدوده‌ی چهارراه زند رفت، اما با تاسف جانکاه، دید که سینما بهمن به مجموعه‌ای تجاری تبدیل شده است. سردر سینما پرسیا نیز پرده‌ای فرسوده و مربوط به سال‌ها پیش بود.

خان‌بابا که همه‌ی سینماها را بسته یافت، از مغازه‌داری پرسید: «سینماها چه ساعتی کار می‌کنند؟» مغازه‌دار، مردی سرد و گرم چشیده و دل‌پری از روزگار، با نگاهی نافذ به او گفت: «عموجان، کجای کاری؟ سال‌هاست این سینماها تعطیل هستند.»

خان‌بابا دنبال چرایی موضوع نگشت. با چشمانی اشک‌آلود و حسرتی عمیق به اطراف نگریست و پرسید: «آیا در این حوالی سینمایی هست که فعال باشد؟» در پاسخ شنید: «کمی بالاتر، سینمای دولتی آریا.»

دست نوه‌اش را گرفت و لنگان لنگان به سوی سینما آریا رفتند. بر سردر سینما، پوستر فیلم «کوسه» و چندین پوستر دیگر خودنمایی می‌کرد. کسی در گیشه‌ی بلیط‌فروشی نبود و مراجعه‌کننده‌ای هم در کار نبود تا از او بپرسند. این سینما نیز بوی تعطیلی می‌داد. ناگهان در ورودی سینما باز شد و اپراتور پدیدار شد. خان‌بابا پرسید: «فیلم ناجورها کی اکران می‌شود؟» اپراتور پاسخ داد: «هم‌اکنون در حال اکران است و سانس بعدی ساعت چهار می با‌شد.»

زمان مناسبی بود. خان‌بابا دو بلیط برای صندلی‌های ۸ و ۹ خرید. ده دقیقه مانده به زمان نمایش، به سالن انتظار رفتند. کل افراد حاضر در سالن، تنها ۹ نفر بودند؛ چهار خانواده که به‌وضوح بچه‌ها پدر و مادرشان را به اجبار به سینما آورده بودند. سالن انتظار، کم‌نور و دلگیر بود.

اپراتور درِ سالن سینما را گشود و تماشاگران را فراخواند. خان‌بابا و نوه‌اش پیش از همه وارد سالنی کاملاً تاریک شدند. وقتی در پی یافتن صندلی‌های خود بودند، اپراتور گفت: «نیازی نیست، هرکجا دلتان خواست بنشینید.» سالنی با ۹۰۰ صندلی مرصع، تنها با ۱ درصد ظرفیت پر شده بود و این موضوع بر اندوه خان‌بابا افزود.

فیلم «ناجورها» شروع شد، اما خان‌بابا در حال و هوایی دیگر بود. از وضعیت اسفبار سینما رنج می‌برد و اشک‌های پنهان می‌ریخت. در اندیشه‌ی ناجورهایی بود که باعث و بانی این اوضاع شده‌اند. اندوهش آن‌قدر فراگیر بود که حتی صحنه‌های شاد و رقص‌های کودکانه‌ی هنرپیشه‌ها در فیلم نیز نتوانست از غمش بکاهد. خاطره‌ی رونق دیروز سینما، با واقعیت امروزش در ستیز بود تا اینکه فیلم به پایان رسید.

دست نوه‌اش را گرفت و اندوهناک از سینما بیرون آمدند. وقتی چشمانشان به روشنایی بیرون عادت کرد، خود را روبروی ایستگاه متروی چهارراه زند یافتند. بنا به درخواست نوه، برای دیدن مترو وارد ایستگاه شدند. با هر قدم و هر پله که پایین‌تر می‌رفتند، خان‌بابا سرزنده‌تر و شادمان‌تر می‌شد. از عظمت و زیبایی مترو به وجد آمده بود و در مورد آن پرس‌و‌جو می‌کرد. وقتی شنید قطارها در عمق ۳۸ متری زمین و برای حفظ آثار باستانی تردد می‌کنند، شگفت‌زده شد.

وقتی نیز شنید که ایستگاه «وکیل» در همین خط، به همت مهندسان ایرانی (مانند مهندس مهرداد ایروانیان) با معماری سنتی طراحی و اجرا شده و در نوع خود بی‌نظیر و حائز رتبه‌ی اول است، گویی این سفر که برای ریختن اشک‌های پنهان آغاز شده بود، به شکلی دیگر به پایان رسید. این بار از سر شوق و غرور، اشکش جاری شد و با خود زمزمه کرد: «ما که می‌توانیم زیر زمین چنین زیبایی بیافرینیم، پس چرا روی زمین به فکر آبادانی نیستیم؟»