دکتراسماعیل عبدالهی
------------------------------------------
«ای کسانی که ایمان آورده اید،همگی (درپرتوایمان) درصلح وآشتی در آییدوازوسوسه هاوروش های شیطان پیروی نکنید که او دشمن آشکار شماست»/آیه ۲۰۸ سوره حدید

 در دوره کوتاه اما مالامال از درس وعبرت تجاوز ۱۲ روزه  مثل همیشه ودرطول حیات انقلاب شاهد نقش بارز مردم و همراهی آنها در مقابله با توطئه ها وفتنه های دشمنان بودیم.پیش از این حادثه در کشاکش منازعات سیاسی وقدرت وتبعا کم توجهی وبعضا بی توجهی به مطالبات ومشکلات مردم ،تا حدود قابل توجهی «بی تفاوتی وغفلت» نسبت به خواسته های انباشته مردم در زمینه های گوناگون سیاسی،امنیتی ،اقتصادی،فرهنگی،اجتماعی و خانوادگی و به ویژه جوانان ومتغیر مزاحم «اتباع غیرمجاز» معمول شده بود.طبیعی است دشمن غدار وهوشیار که سالیان سال براین مسأله ومقوله مهم برنامه ریزی کرده بود،بتواند از فرصت موجوداستفاده وموج سواری کند.اما در بزنگاه تاریخی مزبور،باز عنصر خفته و نهادینه قدرت خدادادی وحماسی  مردم خودرا نشان داد وهمزمان ضعف مدیران غافل وخود بزرگ بین وخطر عناصر نفوذی را مرتفع نمود.بدون تردید،در رویکرد وسیره دینی وانقلابی ما هیچ قدرت واراده عملیاتی ومیدانی بالاتر ومهم تر از «قدرت واراده مردم مومن» نیست(آیه ۲۵ سوره حدید) ونقش انبیا و اوصیای الهی صرفا پرورش،رویش وزایش قدرت بندگان و هدایت و حمایت آنها در مسیر حق است.تجربه موفق حکمرانی پیامبر عظیم الشان اسلام خاصه در سرزمین پراز جهالت وتاریکی ،نفاق و خیانت جزیره العرب که خود مبتنی بر« تعالیم نجات بخش الهی وقرانی واخلاق متمایز نبی مکرم» محقق شد،حاوی نکات راهبردی و آموزنده ای است که باید دقیقا آن را در اجتماع مسلمانان وامت اسلامی پیاده سازی کرد.آن قدرآموزه های قرآنی ونبوی وولایی وجاهت ،وزانت وظرفیت عملیاتی دارد که کشور ما و هرکشور دیگر را از سایر مدل های حکمرانی بی نیاز می کند.رهبری در «بیانیه گام دوم» یادآوری کرده بود که اگر ما در انقلاب ودفاع مقدس موفق و پیروز شدیم به خاطر« روحیه ایمانی وجهادی مردم »بود و حکمرانان صدر اسلام و انقلاب وخود معظم له این را به خوبی فهمیده واجرایی کرده وتاکید بر اجرای آن داشتند.بنابراین، رمز پیروزی ،وحدت کلمه «حول محور رهبری و مردم ودرمیان آحاد مردم بدون توجه به اسم ها،ایسم ها ورسم ها»است.«حکمران اسلامی» باید خودرا صادقانه خادم مردم دانسته وجز نعمت خدمتگزاری وحل مشکلات، برای خود چیزی وماموریتی قرار ندهد‌.انبیا واولیای الهی ،بالاخص نهضت وحماسه حسینی ،نمونه تمام عیار احساس مسئولیت وخدمت مومنانه وجانانه برای هدایت بشریت اند ودربرابر این خدمت مزد واجری جز تبعیت از فرامین الهی و راه حقیقت مطالبه نکردند.این همان خدمت بی منت ومسئولانه است. متاسفانه ماهیت پیام «بیانیه گام دوم »به اندازه کافی درک وعمل نشد.شیطان بذر «نفاق وبی تفاوتی » ناشی از خودخواهی ودنیا خواهی را به خصوص درمیان مدیران وکارگزاران به خوبی پاشیده و به نتیجه رسانده بود.بنابراین؛توصیه ها والزامات زیر مستلزم امعان نظر است :
الف)رویکرد کلان وعمودی
۱- از جهت ایجابی ،هم دراستقرار وحدت،عنصر و سرمایه اجتماعی مردم وروابط مومنانه، صادقانه ودلسوزانه با آنها ودرنهایت جلب رضایت ومنافع راستین آنان اهمیت دارد وهم در استمرار این وضع لامحاله باید براین مهم تاکید وابرام کرد
۲-ازجهت سلبی،باید دشمن را در زوال وتخدیش فرایند استقرار و استمرار وحدت با مکانیزم القای« بی تفاوتی وغفلت» جدی گرفت وبا توسل و توکل بر خدا و اهل بیت و همت مردم ازکید و ترفند شیاطین رهایی پیداکرد.
به)رویکرد خرد وافقی
۱ـ ماباید به شاخص های حکمرانی مطلوب در جامعه به خصوص اجرای قوانین اساسی وعادی بدون تبعیض ودرمیان مردم تقید والتزام داشته باشیم.بدون ریل وفرمول «قانون»،نظم وامنیت شکل نمی گیرد وبدون «نظم وامنیت» هم رابطه ها سالم وعادلانه نمی شود وبدون «رابطه سالم‌وعادلانه»،اجتماع وامت وحکومت قوام و دوام ندارد.آیات وروابات زیادی درتایید این دیدگاه راهبردی وجود دارد که از حوصله مقال خارج است.یک نمونه از وضعیت ناروادرجامعه که باعث نارضایتی مردم شده است،نظام حقوق و پرداخت های بسیار متفاوت است،به گونه ای که یک شخص در یک اداره یا شرکت با صلاحیت علمی  پایین یامشابه حقوق کلان ونجومی دریافت می کند ،درحالی که شخص دیگر دراداره یا بسیاری از ادارات دیگر فقیرانه حقوق ومواجب دریافت می کند.در پرداخت مالیات هم بین مردم و شرکت ها و دستگاه ها کماکان همین گونه تبعیض وتمایز دیده می شود. پایه های وحدت بدون توجه به این تناسب ها متزلزل است. اینها کوچک های بزرگ است که نباید از آن غفلت کرد.فرهنگ «همسانی برادر دینی وخلقی» باید در جامعه نهادینه شود.دراین رایطه، رهبری انقلاب در بخشی از بیانیه گام دوم بدین صورت مرقوم فرمودند:«در جمهوری اسلامی دل های مسئولان به طور دایم باید برای رفع محرومیت ها بتپد واز شکاف های عمیق طبقاتی به شدت بیمناک باشد.درجمهوری اسلامی کسب ثروت نه تنها جرم نیست که مورد تشویق  نیز هست،اما تبعیض در توزیع منابع عمومی و میدان دادن به ویژه خواری ومدارا با فریب گران اقتصادی که همه به بی عدالتی می انجامد،به شدت ممنوع است؛همچنین،غفلت از قشرهای نیازمند حمایت ،به هیچ رو مورد قبول نیست.»
۲- در جامعه دینی وقانونی،کارگزاران نباید خودرا در جایگاه برتر وبالاتر احساس کنند وبر مردم قدرت نمایی و تحکم کنند.متاسفانه به جای برخورداری مردم،کارگزاران برخوردار شده ومصون ومرفه زندگی می کنند.کشور و امکانات آن مال عده ای خاص نیست.باید این رویکرد وروش مدیریتی متحول شود.فرهنگ «هرکه بامش بیش ،برفش بیشتر »درجامعه  اسلامی باید از جهت میزان بار مسئولیت و تعهد تفسیر شود و نه از حیث برخورداری و توانمندی بیشتر.
مفهوم شرعی،سیاسی،حقوقی واجتماعی احادیث نبوی همچون «کلکم راع وکلکم مسئول عن رعیته» و«سید القوم خادمهم وساقیهم آخرهم شرابا» همین است وامروز با تجارب گرانسنگی که درزمینه های مختلف کسب کرده ایم،بیش از پیش به نهادینه سازی این رویکرد اصیل در حکمرانی خود نیاز داریم.
موارد دیگری هم درکلیات وهم در جزیبات قابل تبیین وبررسی است که عجالتا به همین میزان بسنده می شود.

دکتراسماعیل عبدالهی
عضو هیات علمی دانشگاه ومدیر اندیشکده حکمرانی وقانون گذاری استان بوشهر
۱۴۰۴/۴/۱۵