احمد خواجه حسنی

بیژن اشتری ، قلم رانی که از دل تاریخ، عبرت ها را بیرون می‌کشید و با ابراز وجود ارزشمندشان آگاهانه بخشی از جامعه را به مطالعه ی متون تاریخی و مداقه در سرگذشت پیشینیان علاقه مند کردند ، عصر دیروز (۱۸ خرداد) به دلیل عارضه قلبی چشم از جهان فرو بستند.
اشتری فارغ‌التحصیل رشته میکروب‌شناسی از دانشگاه تهران بود که با اشتیاق به حرفه ی روزنامه نگاری و نویسندگی و سپس بررسی زندگی‌نامه دیکتاتورها و رهبران نظام‌های کمونیستی و توتالیتر به ویژه بر روی تاریخ شوروی متمرکز شدند و در واقع به تاریخ کمونیسم و استبداد در بلوک شرق پرداخته تا بدین سان دیکتاتور شناس یا مترجم دیکتاتورها لقب بگیرند.
در مورد عشق و علاقه اشتری به ترجمه ژانر تاریخی نقل است «کتاب‌ها او را برای ترجمه انتخاب می‌کردند»...
مترجم جهان سرخ بر این باور بودند که مردم تاریخ‌ خوان شده‌اند به این دلیل که جامعه ما در حال حل معضل است. گرفتاری‌هایی در سیاست و اجتماع و فرهنگ داریم، بحران‌هایی در همه این زمینه‌ها وجود دارد، حتی ابر بحران‌هایی، و نسل جوان دنبال راه حل می‌گردد. در ضمیر ناخودآگاه خودش دنبال این است که این مشکل که مثلاً در بخش سیاست یا فرنگ وجود دارد ریشه‌اس کجاست؟ در کشورهای دیگر چه طوری بوده؟ قبلاً چطور بوده؟ جوامع دیگر چطور با آن دست و پنجه نرم کردند؟ این تمایل را دارد که از تجربیات دیگر جوامع مطلع بشود تا پی ببرد مسائل و مشکلات خودش را چطور حل بکند، کسانی که این کتاب‌ها را  می‌خرند، در پی یافتن  پاسخ پرسش‌هایی هستند که راجع‌ به کشورشان است؛ این‌ که وضعیتی که در آن گرفتار هستیم از لحاظ اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دارای چه ویژگی‌هایی است و آن را چطور می‌توان حل کرد.
ما در کشورهای جهان سوم متأسفانه به نوعی نسبت به کشورهای پیش رفته از نظر فرهنگی بیننده هستیم و به همین خاطر مترجم نقش مهمی را بازی می‌کند و باید در انتخاب کتاب برای ترجمه دقت نظر خاصی داشته باشد.
شادروان اشتری اعتقاد داشتند مترجم خوب باید نبض جامعه را در دست داشته باشد و بداند مشکل و مسئله اصلی جوان‌ها چیست و بعد از شناسایی این مسائل ، کتاب را شناسایی کند تا پاسخ گوی نیازهای جامعه و مطابق با الگوهای عمومی جامعه باشد. 
همین رویکرد و نگرش سبب شد تا ترجمه‌های ایشان بارها تجدید چاپ شود و در «آگاهی‌‌ بخشی» به نسل‌های جدید و مخاطبان ایدئولوژی‌ گریز تشنه ی حقیقت نقش مهمی ایفا نماید...

تعریف مترجم و مورّخ خوب از نگاه یکی از تأثیرگذارترین مترجمان دو دهه گذشته این که ؛ «مورخ باید نگاه منصفانه‌ای داشته باشد ، مشکل من این است که برای مثال، بیشتر کتاب‌هایی که درباره فیدل کاسترو نوشته شده‌اند یا تعریف مطلق‌ اند یا کاملاً علیه او ، اما یک مترجم و یا تاریخ‌ نگار منصف باید پس از شناخت شخصیت حقیقی کاراکتر او، دست به ترجمه کتابی در خصوص او بزند . مترجم خوب نباید فقط زبان بلد باشد بلکه باید جامعه، مردم و نیازهای جامعه خودش را بشناسد».
دلیل انتخاب سوژه های توتالیتر توسط مانا یاد اشتری این بود که مترجم وقوف داشتند حکومت‌های مستبد و ایدئولوژی ‌محور همواره این توانایی را دارند که اذهان مردم را بشویند و کاری کنند که آنها فراموش کنند زمانی چه کسانی بودند و چگونه زندگی می‌کردند لذا هر کشوری اگر استبداد درون آن طولانی مدت باشد خسارت جبران ناپذیری را متحمل می‌شود و شاید به سختی و یا هیچ وقت نتواند خود را نجات دهد از این رو نظام سیاسی آرمانی‌ مد نظر اشتری، سوسیال دموکراسی به سبک کشورهای اسکاندیناوی بود.

روحش شاد ، یادش همواره ایام گرامی و راه اندیشه ورزانه اش پر رهرو باد.