اتحادجنوب: چندی پیش کتاب شعری به بازار آمد، کتابی که می توان آن را اثری «متفاوت» در شعر امروز دانست. اگر قرار باشد فارغ از به کارگیری اسامی دهان پر کن و ایسم هایی که تنها فخر فروشی بی پشتوانه ای از سوی برخی نشریات است به زبان ساده و البته کاربردی دلیل این متفاوت بودن را به اختصار بیان کنیم باید از چند جنبه این کتاب را بررسی کرد: بنا نهادن بنیان های شعری آن بر اساس آنچه شعر روال طبیعی خود ر ا طی کرده است. گاه کسانی می خواهند بر اساس فرمول شعر بگویند و چیزی از آب درآید که نثر روزنامه ای بیش نیست و تازه بی معناتر از آن. اما در این کتاب ما با شعر به معنی واقعی خود سر و کار داریم. چیزی در قواره ی دهه ی 40 که هنوز شعریت وجود داشت و در این بی هویتی شعری نشنیده بودیم. شعر موسی زنگنه فاصله گیری بی جهت و بی معنی و بی پشتوانه از ادبیات پیش از خود نیست. او شاعری است در قواره ی شاعران دهه ی 40 و زبان امروزی.

1-   به کارگیری زبان طنز در قالب شعری جدی. طنزی که صادق هدایت در داستان هایش یادآور آن می شود. این نوع از طنز در ادبیات عمق به وجود می آورد و لذت بخشی که تمام آن چیزی است که از هنر می خواهیم را به اوج می رساند. توماس رابله می گوید در خنده هیچ گاه به دنیای حاکمان راه نیافت و همیشه اسلحه ای در دست مردمان باقی ماند یا باختین گفته است خنده ترس و اقتدار را از میان برمی دارد. طنز قلب مدرنیته است ولی در شعر ما چندان جایگاه مشخصی پیدا نکرده است و اگر هم گاهی حضور نشان می دهد به طنز صرف بدل می شود. چیزی که در این کتاب هرگز به خاطر تنها خندیدن مخاطب و دیگر هیچ به کار نرفته است.

2-  حضور طبیعت در این کتاب به گونه ای است که انگار همیشه و در لابه لای هر شعری حیوان یا پرنده ای یا خزنده ای از میان درختان و سبزه ها سر بیرون می آورد و چنان طبیعی که گاه ترسناک، گاه زیبا و گاهی چندش آور است: سگ، عقاب، دلزرد، گاو، زنبور، سنجاقک، بوقلمون، میمون، غزال، بلبل ، زرافه، موش، اسب، گنجشک، پروانه، فاخته، دلفین، عقرب، مار، جوجه، خرچنگ، مگس، شغال، روباه، قناری، قرقاول، بز، گرگ و گوسفند. آیا واقعا حیوانی دیگر هم هست؟! این کتاب به گونه ای مسخ کافکاست و بارها مسخ شدگی را در قسمت هایی به عینه می گوید : « از رو به رو می آیم / با شامه ی سگ و چشم عقاب»  یا «هارم هار / و بزاق من از ساقه ی تمام علف ها گذشته است.» و یا در همان «شعر برگ تنباکویی لوله می کنم / و شکل دیگر پرواز را / از گوشه ی چشم های پدر زوزه می کشم.»  و یا«برف می خوانم تمام برگ ها را  / و ماغ می کشم» و به نوعی دیگر: « پستانداران تمام به شیوه ی انسان رقصیدند» و بخصوص در شعر «کسی مرا نمی چیند» که می گوید: باغ وحش شده ام/ روی پلکم سگ راه می رود/ وقتی می خندم میمون ها می رقصند» و «یا موش هایم را شیرمی دهم» که اگر قرار باشد به همین ترتیب تا پایان کتاب این مصادیق را بر شمریم فرصتی برای مطالب دیگر نمی ماند. این مسخ شدگی انسان امروزی است. زندگی حیوانی انسان ها که وقتی در شعرهای عاشقانه اثری از این مسخ شدگی نمی بینی، شخصاً عشق عاملی است که انسان به انسانیت خویش برگردد.

3-   ترکیبات:، استفاده ی عادی و سرسری از واژه ها در شعر یعنی بی احترامی و بی اعتنایی به کلیت شعر، به روح کلمات و واژگان. وزن و قافیه و ردیف و صناعاات ادبی و ... جنبه های زیبا شناسی شعری قدیم بوده اند در شعر مدرن وجود ندارد. آیا تنها استفاده از واژگان بدون این نخ های نامرعی که واژگان را مثل دانه های تسبیح به هم گرفته است چگونه و طی چه اسلوبی می تواند لذت بخش باشد. یکی از این روش ها استفاده از ترکیبات شعری است. چیزی که شبیه کاریکاتور یا جملات قصاری که می تواند به شعر انقباض و انبساط بدهد، شعر جان بگیرد و بتپد. موسی زنگنه در این کتاب به کرات و به زیبایی از این ترکیبات استفاده کرده است و شعر را به اوج رسانده است: « سنگین ترین باد، شعر است»، « در صداقت بلوغ هر پدیده ای تخمی است»، « تنها گناه ماست صداقت اگر گلیست»، «تکه هایی از دروغ در بقچه ی هر صداقتی پنهان است»، «طبیعت بد نیست / اما بد طبیعی است»

4-   مرگ و ... زندگی و عشق ورزی : اگر کلیت کتاب را از لحاظ محتوا بررسی کنیم به دو مفهوم بزرگ می رسیم: مرگ و عشق که شعر اول به کلی کتاب را تفسیر می کند و انگار بنیان کتاب بر اساس شعر اول بنیان نهاده شده است. در شعر از رو به رو می آیم به صورت کلی به دو مفهوم مرگ و عشق اشاره شده است که در کل مجموعه بسط یافته و دو مفهوم برزگ مرگ و عشق را که ریشه در تمام مکاتب شعری قدیم و جدید داشته است، به خوبی بیان می کند. شاملو در شعری که بخاطر مرگ فروغ فرخزاد سروده است می گوید:« و عشق را که خواهر مرگ است...» و شاعر در شعرهای عاشقانه اش (چنانکه پیشتر نیز گفته شد) صرفاً به عشق پرداخته است و دیگر مفاهیم تعهد اجتماعی و مرگ اندیشی و مسخ شدگی و ... را کنار گذاشته است، اما در شعرهایی که به مرگ به هر گونه ای نگاه می کند مسخ شدگی و عشق نیز گاهی حضور می یابد که البته هر کدام از این موضوعات می تواند خود مرجع مقاله ای مهم باشد که ما به صورت خلاصه و تیتروار بیان می کنیم.

 صمیمت و تخیل : درباره شعر صمیمی بسیار صحبت شده است، اما آیا این شعر چه شاخصه هایی دارد؟ آیا هر شاعری می تواند چنین بنویسید؟ آیا به قول دکتر شفیعی کدکنی به کار بردن برخی واژه های به ظاهر صمیمی ، صمیمیت ایجاد می کند باید گفت که صمیمیت در خون شاعر است و هر شاعری صمیمی نیست و لاجرم شعر صمیمی نخواهد گفت و با تمرین و تکرار نیز نخواهد آموخت. فروغ فرخزاد صمیمیت را از کسی نیاموخته است و این ابتکار و خلاقیت او نیست که صمیمانه شعر بگوید؛ هر چند ممکن است کسی بسیار تلاش کند که چنین بنویسد چون لذت بخشی و دوام و گستره ی بیشتری خواهد داشت. موسی زنگنه جزء کسانی است که بالفطره هم شاعر است و هم صمیمی. در شعر صمیمی مخاطب همراه با شاعر درد می کشد و همراه شاعر شاد است و حتی همراه با او عشق می ورزد. اعضا دوستان و خانواده او در شعر حضور دارند و زبان شعر زبانی است لطیف. تخیل هر چند نیرومند ولی به گونه ای نیست که مخاطب را خسته کند و از درک مفاهیم و احساسات او بکاهد. شعر زنگنه شعر جوان هست، شعر پیر هست ، شعر زن هست و شعر مرد هم هست. گاه آنیما رو می شود و او عروس واژه ها ی خمیده زمین می گردد و گاه آنیموس او را فرزند کوه می سازد گاه انسانی است که در خواب عاشق می شود و گاه حیوانی است هار که بزاق او از ساقه ی هر علفی بالا می رود، گاه بلند می شود که بخندد و گاه با گریه و آهن خنجر می سازد. (براستی تصویر سازی و تخیل او عجیب است) گاه به روستای زادگاه خود می اندیشد و گاه به عنوان یک جنوبی نمی تواند مثل تهرانی ها نفس بکشد و گاهی به عنوان یک ایرانی به تمدن خود می بالد. نسبیت در شعر های او اوج و حضیض های فراوانی ایجاد کرده است که باعث عمق و تغییر فضای شعری می گردد. این تصویرسازی های او در شعر بخاطر تخیل نیرومندش که حاصل زندگی پر تلاطم اوست، ایجاد شده است. منظر و صحنه ها را به عینه از جلوی چشم می گذراند. تصویرهایی که مربوط به انسان امروز است و دغدغه ای که گاه فرهنگی ( این را از فیلم هایی که توی اتوبوس ها دیده ام فهمیده ام) گاه اقتصادی (حرفت را پس نگیر پیرزن/ زندگی دقیقاً همان یک شاخه تخم مرغ است) گاه سیاسی( نامه ای برای نامهای سبیل دار) است. به امید روزی که بتوانیم بیشتر به او و شعرش بپردازیم./ب