اتحاد جنوب ـ بتول سهراب پور: 21 تا 27 خردادماه هفته جهاد کشاورزی است، به همین مناسبت خدمت رییس پژوهشکده میگو که یکی از زیرمجموعه های وزارت جهاد کشاورزی است رسیدیم و به منظور آشنایی با فعالیت ها و خدمات این پژوهشکده، گفتگویی با آقای دکتر خسرو آئین جمشید انجام دادیم که در ادامه می آید:

1ـ پژوهشکده میگو را برای مخاطبان اتحاد جنوب معرفی فرمایید.

پژوهشکده میگوی کشور با نام اولیه «مرکز تحقیقات شیلاتی خلیج فارس» در بهمن ماه 1356 تأسیس شده است و از اهداف تخصصی این پژوهشکده، حفظ ذخایر منابع دریایی میگو و افزایش تولید میگو پرورشی می باشد.

2ـ بسیاری از مردم از شرح وظایف پژوهشکده میگو اطلاعاتی ندارند. بفرمایید مهم ترین وظایف پژوهشکده میگو چیست؟

دورنمای کار ما در حوزه دریا، حفظ ذخایر و در حوزه آبزی پروری، افزایش میزان و راندمان تولید می باشد. در هر دو کار هدف ما کمک به تامین امنیت غذایی جامعه و همچنین افزایش تولید که در نهایت به اقتصاد غیر نفتی کشور کمک می کند، می باشد. در واقع کل تحقیقات چرخه تولید میگوی پرورشی شامل مولد سازی، تکثیر، پرورش و حتی فرآوری آبزیان که البته مشترک با حوزه کاری مان در مرکز ملی فرآوری آبزیان است را انجام می دهیم. همچنین در بخش های بهداشت و بیماری میگو، بوم شناسی و ارزیابی ذخایر، تحقیقات وسیعی را انجام می دهیم.

3ـ نتیجه تحقیق و بررسی که در خصوص بیولوژی و ذخایر گونه های آبزیان خلیج فارس داشته اید را به طور خلاصه بیان فرمایید؟ 

درآ ب های  خلیج فارس و دریای عمان حدود 18 گونه میگو شناسایی شده اند که بهره برداری اقتصادی از 5 گونه که دارای اندازه درشت تر و فراوانی بیشتر هستند، صورت می گیرد. مهم ترین گونه اقتصادی از نظر صید و صیادی، میگوی ببری سبز یا صورتی می باشد که در بیشتر زیست گاه های خلیج فارس و دریای عمان یافت می شود اما بیشترین پراکنش و صید آن در آب های ساحلی استان بوشهر می باشد. میگوی موزی که از نظر تجاری در رده دوم قرار می گیرد، بیشتر در آب های استان هرمزگان صید می گردد. سایر گونه های مثل میگوی سفید هندی، میگوی ژاپنی و میگوی ببری سیاه علی رغم داشتن جثه درشت، به دلیل فراوانی اندک و محدودیت زیستگاه، مورد بهره برداری اقتصادی قرار نمی گیرد. سه نوع میگوی خنجری، سفید یا سر تیز و میگوی ریز سفید در سر تا سر خلیج فارس و دریای عمان پراکنش داشته اما ارزش صادراتی ندارند. بهره برداری از این سه گونه بیشتر برای مصرف در بازارهای محلی و منطقه ای صورت می گیرد.

4ـ شما تا کنون چه کمکی به دارندگان سایت های پرورش میگو در زمینه روش های مدیریت بهداشتی، تشخیص، پیشگیری، درمان و کنترل بیماری های میگو داشته اید؟

پژوهشکده میگو در تمام حوزه هایی که مرتبط با بهداشت آبزیان است، روش های شناختی و تشخیصی را انجام می دهد و اطلاعات لازم را برای بهبود مدیریت بهداشتی جهت جلوگیری از شیوع بیماری در اختیار پرورش دهندگان قرار می دهد. همچنین در بحث کنترل و درمان برنامه استفاده از ترکیبات ارگانیک به جای استفاده از سموم شیمیایی را انجام داده ایم. به طور مثال برای کنترل بیماری میگو از عصاره آویشن بجای ترکیبات شیمیایی استفاده کردیم.

همچنین از طریق رادیو واکسن و استفاده از تحقیقات هسته ای که هیچ اثر منفی بر میگو ندارد، بوسیله اشعه یا همان رادیو درمانی به درمان بیماری لکه سفید میگو به صنعت میگو خدمات رسانی کرده ایم. در راستای تقویت سیستم ایمنی میگو هم عصاره دو جلبک با نام های سالگاسون و پادینا که بومی آب های بوشهر هستند استفاده نمودیم. که اثرات سیار خوبی نشان داد.

5ـ کار تأسیس بانک ژنتیکی آبزیان خلیج فارس به کجا انجامیده و این بانک در جمع آوری نمونه های ژنتیکی آبزیان خلیج فارس چقدر موفق بوده است؟

تحقیقات بانک ژن میگوها در سال 91 شروع شد و در این رابطه فعالیت هایی در قالب طرح کلان دست یابی به دانش فنی تولید میگوی عاری از بیماری انجام داده ایم و امیدواریم در شهریور 93 به نتیجه برسیم.

در آب های خلیج فارس بررسی مولکولی جمعیت میگوی ببری سبز با هدف تولید بانک ژن این گونه در حال انجام است. در آب های سیستان و بلوچستان، هرمزگان، خوزستان و بوشهر نیز گونه های سفید هندی، موزی و ببری سبز و سفید (گونه سرتیز)، گونه های هدف و تجاری ما هستند که از سال 91 تحقیقات شان را آغاز نموده ایم تا نهایتاً بانک ژنتیک گونه های بومی و غیر بومی را داشته باشیم.

6ـ طبق تحقیقات شما ذخایر میگو و ماهی خلیج فارس و سواحل جنوبی ایران نسبت به سال های گذشته رو به رشد بوده یا کاهش؟ و آیا برای حفظ ذخایر ماهی و میگو اقداماتی انجام شده است؟

ذخایر آبزیان نوسان دارد ولی روند کلی کاهشی است. که این نوسان تابع شرایط اقلیمی، صید، غیر مجاز، عوامل انسانی و طبیعی می باشد.

برای حفظ ذخایر آبزیان هم از طرق مختلف بر مدیریت ذخایر متمرکز هستیم:

ـ تعیین زمان مشخص صید که میگوها به سایز تجاری می رسند.

ـ  تعیین حد مجاز بهره برداری بطوری که برای سال بعد هم ذخایر حفظ شوند.

ـ استانداردسازی ادوات صید بطوریکه امکان فرار آبزیان کوچک و ادامه حیات شان فراهم باشد.

ـ همچنین از طریق مدیریت زمان تخم ریزی آبزیان  و حفاظت از آبزیان مولد، جمعیت آبزیان را حفظ می کنیم.

ـ ساخت زیستگاه های مصنوعی برای افزایش تولید آبزیان نیز از اقدامات ما برای حفظ ذخایر بوده است. البته کار نصب و اجرای آن در حوزه اداره کل شیلات استان می باشد.

7ـ فعالیت های استخراج و تولید نفت و گاز در سواحل جنوب کشور بر کیفیت و سلامت آبزیان دریایی تأثیر داشته است یا خیر؟

قاعدتاً هر ماده شیمیایی بر روی موجودات زنده اثرگذار است و ترکیبات آروماتیک نفتی به لحاظ اثرات سمی و سرطان زایی بر کلیه و مصرف کنندگان آن ها اثر می گذارد.

8ـ ایستگاه های تحقیقاتی زیر مجموعه شما چند تا هستند و در چه مناطقی قرار دارند؟

ایستگاه تحقیقاتی مولدسازی که در بندرگاه و ایستگاه تولید غذایی پرورش میگو در حلّه مستقر هستند.

9ـ آیا توجه دولت در بخش تخصیص اعتبارات لازم برای مجموعه شما کافی است؟

در سال 83 برای تولید میگوی وانامی دولت حمایت خوبی از پژوهشکده داشت و نتیجه هم این شد که درحال حاضر در 5 استان کشور حدوداً ده هزار تن از این میگو تولید شد و مسیر رو به رشد خود را ادامه می دهد. ما این ظرفیت را داریم که تحقیقات بسیار بیشتری را انجام دهیم و اعتباری که در حوزه تحقیقاتی در اختیار داریم کافی نیست. البته اجرای طرح کلان کسب دانش فنی تولید میگوی SPF   با اعتبار 40 میلیارد ریال تصویب شده که تاکنون 50% اعتبار این طرح تخصیص یافته است

10ـ مهم ترین مشکلات پژوهشکده میگوی کشور چیست؟

کمبود نیروی انسانی و ناکافی بودن اعتبارات از مهم ترین مشکلات ماست. اعتبارات وجود دارد ولی پراکنده است و به صورت غیر متمرکزبه حوزه های شیلات، نفت، دامپزشکی و محیط زیست واگذار می شود و مانع از انجام طرح های پژوهشی ما می گردد. همچنین تجهیزات روز دنیا را نیز در اختیار نداریم.

11ـ مهم ترین دستاوردهای پژوهشکده میگوی کشور چیست؟

ـ تحقیق بر روی 5 گونه میگو و معرفی سه گونه به صنعت آبزی پروری شامل: میگوی سفید هندی، میگوی وانامی و میگوی سفید غربی.

ـ تهیه برنامه راهبردی با افق ایران 1404، تولید متراکم و دو بار در سال میگو که درحال حاضرامکان برداشت تا 17 تن در هکتار فراهم است.

ـ تولید جیره غدایی برای میگوی بالغ و نیز برای مراحل لاروی.

ـ تولید کیت تشخیص سریع بیماری لکه سفید و معرفی دو گونه جلبک برای کنترل این بیماری، تولید نمونه آزمایشگاهی رادیو واکسن بیماری لکه سفید با همکاری سازمان انرژی اتمی.

ـ شناخت منابع آبی مستعد پرورش میگو.

ـ استاندارد سازی ادوات صید.

ـ مدیریت بیولوژیک ذخایر 8 گونه آبزی خلیج فارس و آب های استان بوشهر.

ـ معرفی سازه به منظور احیاء ذخایر ماهی مرکب.

ـ انجام250 پروژه تحقیقاتی.

12ـ همکاری صیادان با پژوهشکده چگونه است؟

متاسفانه برخی از اعضای جامعه صیادی مبادرت به صید غیر مجاز می کنند به دلیل صدمه زدن به ذخایر آبزیان و در خطر قرار دادن  ذخایر خدادادی که متعلق به آیندگان نیز می باشد کار بسیار ناپسندیده ای است چون با صید غیر مجازآنان با کاهش ذخایر روبرو هستیم. ما در فصل میگو، نقشه های پرتراکم میگو را در اختیار صیادان قرار می دهیم که صید بهتری داشته باشند. زیاده خواهی برخی صیادان باعث می شود تا استانداردها به خوبی رعایت نشود.

13ـ برنامه پژوهشکده میگو برای سال 92 چیست؟

علاوه بر طرح کلان تولید میگوی عاری از بیماری (spf)، که در 7 طرح و 21 پروژه انجام خواهد شد، پایش عوامل تهدیدات بیولوژیک در خلیج فارس که شامل کِشند قرمز و ژله ماهی ها که اخیراً با آن روبرو شده ایم را در دستور کار داریم.

تعیین تنوع ژنتیکی و به گزینی جمعیت های میگوی وانامی را در کشور دنبال می کنیم. در بحث بیماری های نوظهور پروژه ای را در سال 91 شروع کرده ایم که در سال 92 ادامه خواهیم داد و همچنین ایجاد بانک اطلاعات ژنتیکی میگوهای پرورشی کشور، بررسی مولکولی جمعیت میگوی ببری سبز در دریای عمان و خلیج فارس، بررسی امکان پرورش آبزیان در سد رییسعلی دلواری با همکاری بخش خصوصی و اداره کل شیلات استان بوشهر در برنامه های پژوهشکده است. تولید نیمه صنعتی جیره غذایی حاوی پروتیین گیاهی که باعث کاهش 30 تا 45 درصدی قیمت تمام شده غذای میگو می شود، از برنامه های پژوهشکده در سال 92 می باشند.