فرج اله شولی کارشناس آسیب های اجتماعی اداره کل آموزش فنی و حرفه ای استان بوشهر:

مهارت آموزی نقش مهمی در رونق تولید،اشتغال و کارآفرینی دارد و در دستیابی به توسعه پایدار اثرگذار است. در این میان با تاکید بر سخنان رییس جمهوری مبنی بر تمرکز بر مقوله مهارت یابی و ارتقای بهره وری افراد؛ باید کوشید تا با ایجاد تناسب میان نظام آموزشی و نیاز بازار کار، جامعه را در مسیر رسیدن به اهداف کلان و توسعه ای هدایت کرد و این محقق نمی شود جزء با ترویج فرهنگ مهارت آموزی در بیت اقشار مختلف جامعه.

مهارت آموزی از جمله مقوله های مورد توجه نظام های آموزشی کشورهای پیشرفته به شمار می رود زیرا برای پرورش نسلی کارآمد و پویا باید راه های افزایش مهارت دانش آموزان و دانشجویان را گسترش داد. این مهم در سال های اخیر از طرف فعالان حوزه آموزش و پرورش چندین مرتبه مطرح شده است. و همچنین مورد تاکید همیشگی سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور بوده است. بدین منظور باید الگوی مهارت آموزی از دوران آموزش ابتدایی شکل بگیرد و در تمام دوره ها مبتنی بر یادگیری دانش به همراه تربیت انسان، پرورش مهارت ها و پژوهش ها همراه باشد ،که شاخص اصلی تحقق این امر راه اندازی مدارس کسب و کار در سنین پایه در مقاطع ابتدایی تا دانشگاه می باشد.

برخی از سیاستگذاران و اقتصاددانان معتقدند که رشد و توسعه اقتصادی به ایجاد و توسعه اشتغال وابسته است که در این میان مهارت آموزی و کارآفرینی نقش بسیار برجسته ای در این بین دارد. بسیاری از کشورها برای ایجاد شغل و افزایش اشتغال و رونق تولیدات داخلی خود تاکید بسیاری بر این دو موضوع می کنند. آموزش به طور کلی به ایجاد تغییر در رفتار فرد می انجامد اما اجرای برنامه های آموزشی علاوه بر تغییرهای مثبت رفتاری، مزایای دیگری از جمله افزایش بهره وری و کارایی؛ تحرک اجتماعی، پیشرفت شغلی، گسترش خلاقیت و نوآوری را در پی خواهد داشت. یکی از راه های مهم برون رفت از معضل بیکاری، کارآفرینی و افزایش سطح مهارت محسوب می شود که فقدان آن برای ورود به بازار کار از موانع مهم بهبود وضعیت اشتغال به شمار می رود.    

براساس تحقیقات به عمل آمده در طی سال های اخیر کارآفرینی مهمترین منبع اشتغالزایی است و اثر مطلوبی بر رشد اقتصادی و اجتماعی جامعه دارد زیرا کارآفرینان با استفاده صحیح از امکانات اقتصادی و خلق فرصت های تجاری جدید، موجب بهبود عملکرد واحدهای تولیدی و خدماتی خواهند شد و رونق تولید در آن بخش را سامان خواهند داد.

با توجه به نقش مهارت های فنی و حرفه ای در راستای اشتغالزایی ضرورت دانشگاه ‌زدایی و مدرک‌زدایی در جامعه کنونی بیش از همیشه احساس می شود. بنابراین باید به دنبال افزایش مهارت آموزی در میان افراد بود.

** لزوم فراگیری مهارت های لازم برای ورود به بازار کار

امروزه دانش آموختگان مدارس و دانشگاه ها مهارت های لازم برای ورود به بازار کار را ندارند. باید گفت که برخی از دانشجویان دانشگاه های فنی و حرفه ای و علمی کاربردی نیز از این مهارت ها برخوردار نیستند و تنها به علت داشتن مدرک به این عرصه وارد شده اند که این نشانه مدرک گرایی در کشور است. اکنون ضرورت دانشگاه‌زدایی و مدرک‌زدایی بیش از گذشته احساس می‌شود که سازمان آموزش فنی و حرفه ای نقشی اساسی در این بین دارد. تجهیز کردن مدارس با وسایل و ابزار مناسب مهارت آموزی و تنوع در رشته های فنی در مراکز آموزشی می تواند راهی بسیار مناسب در جهت مهارت آموزی باشد. تعلیم و تربیت مربیان و معلمان ماهر در سطح کشور می تواند در جهت تسریع مهارت های لازم برای دانش آموزان اثر گذار باشد. داشتن مدرک دانشگاهی تنها ملاک برای ورود به بازار کار نیست بلکه افراد باید مهارت های مورد نیاز را کسب کنند و این موضوع باید از سن های پایین پیگیری شود، یعنی تنها نباید به دنبال تحصیل در دانشگاه بود، بلکه باید کیفیت آموزش را در مقاطع تحصیلی ارتقا بخشید تا دانش آموزان بتوانند با اعتماد به نفس و مهارت لازم به جامعه وارد شوند .باید به جای مدرک گرایی به سمت تربیت تکنسین های ماهر در جامعه پیش برویم،تا شاهد روز افزون رونق تولید ملی در سطح جامعه باشیم.

** فراهم سازی بسترهای هم افزایی نظام آموزشی کشور با دیگر دستگاه ها

سازمان آموزشی کشور با دیگر دستگاه ها همکاری و هم افزایی دارد و به توانمند سازی افراد در جهت دستیابی به آموزش های متناسب با چارچوب های تعیین شده اهتمام ورزدیده است. با توجه به سخنان رییس جمهوری در راهپیمایی 22 بهمن 1396 مبنی بر طرح ریزی های مناسب برای اشتغال بهینه، ایجاد راهکارهای بهینه برای فرهنگ سازی آموزشی و مهارتی باید در دستور کار قرار گیرد و با برنامه ریزی های بلند مدت به این مهم دست یافت و تنها مدرک گرایی پاسخگوی نیاز دانش آموزان و دانشجویان نباشد. مهارت های تخصصی و فنی برای ثبات و اشتغال پایدار اهمیت دارد.

به همین منظور باید با ایجاد شغل‌های تازه که به وسیله کارآفرینان شکل می گیرد، به اشتغالزایی برای جوانان پرداخت.

** گسترش آموزش های مهارتی؛ ارتقای سطح اقتصادی خانواده ها

با مهارت آموزی می توان به ارتقای سطح اقتصادی خانواده ها، ایجاد روحیه خودباوری و گسترش آموزش های مهارتی و تخصصی کمک کرد. کاهش شغل های کاذب و ناپایدار، کاهش آسیب های اجتماعی و دسترسی مناسب به خدمات اجتماعی از جمله دستاوردهای مهارت ورزی در نظام آموزشی به شمار می رود. با شناسایی مهارت ها و خلاقیت های دانش آموزان به وسیله مشاوره ها در مقاطع تحصیلی می توان آنان را در مسیر درست تحصیلی هدایت کرد. دانش آموزان باید به طرف رشته های مهارتی بروند تا پس از پایان تحصیل بتوانند نیازهای آینده خود را برطرف سازند. با آگاه سازی و مشاوره خانواده ها در مدارس می شود، فرزندان را به مهارت آموزی سوق داد. 

نیروی انسانی نقش بسیار موثری در توسعه دارد و در این زمینه موفقیت مراکز آموزش فنی و حرفه ای در گرو تشکیل سرمایه انسانی و پرورش روحیه کارآفرینی است. آموزش های مهارتی سبب پرورش نیروی کار ماهر و اشتغال می شود که ابعاد انگیزشی، تجهیزاتی و آموزشی دارد. مهارت و فناوری از عامل های اصلی رشد اقتصاد پایدار در کشور به شمار می رود و به همین منظور مهارت ورزی دانش آموزان و دانشجویان نقش مهمی در افزایش اشتغال، بهبود فضای کسب و کار وگسترش کارایی اقتصاد مقاومتی در جامعه دارد. بنابراین تربیت نیروهای خلاق و کارآمد در پیشرفت کشور بسیار اثرگذار است. 

** به کارگیری نیروی خلاق و کاربردی در فضایی رقابتی

دانش آموزان و دانشجویان با فراگیری مهارت های فنی و حرفه ای در واقع نیروی کاربردی و خلاقیت خود را در فضایی رقابتی و در مسیر خدمت به جامعه به کار می گیرند و زمینه ایجاد شغل هایی باثبات را فراهم می آورند و اینگونه از پدید آمدن شغل های ناپایدار که سبب ایجاد آسیب های مختلف اجتماعی می شود، جلوگیری می کند. همانطور که رییس جمهوری نیز فراگیری مهارت کار را برای دانش آموزان لازم دانستند، هنگامی که در مقاطع مختلف تحصیلی دانش آموزان به مهارت آموزی می پردازند، به طور ناخواسته افراد آماده ورود به بازار کار می شوند و بدین شکل مهارت های عمومی، بازار کار و صنعت را مورد توجه قرار می دهد و کارایی افراد را با توجه به تغییرهای جامعه و فناوری به روز می کند. دانش آموختگان نظام آموزشی کشور پس از آنکه دانش و مهارت های تخصصی لازم را در زمینه های مختلف کسب کردند، می توانند در شغل های مناسب به فعالیت بپردازند و به عنوان کارآفرین نیازهای اصلی کشور را برآورده کنند. بنابراین باید گسترش آموزش ها و مهارت های کارآفرینی در اولویت نظام آموزشی قرار بگیرد.

مهارت آموزی از دغدغه های اصلی جامعه است، و دانش محوری قادر به رونق تولید نیست و افراد نیازمند فراگیری مهارت ها هستند که آموزش های مهارتی در مراکز آموزش فنی و حرفه ای، آموزشگاه های آزاد و مراکز فرهنگی با تعامل فنی و حرفه ای برای همه فراگیران این آموزش ها انجام می شود.

مهارت آموزی برای کلیه اقشار به ویژه جوانان زمینه اشتغال و تولید را رونق می دهد و نباید از این فرصت طلایی برای مهارت آموزی غفلت کرد زیرا بدون پشتوانه مهارتی زمینه پیشرفت و رشد برای جامعه فراهم نمی شود.