با سلام. جناب آقای صابری، مدیرمسئول و سردبیر محترم هفته نامه اتحاد جنوب

لطفا مطالب زیر را در ستون «واژه های متداول مردم برازجان» درج فرمایید.

جناب آقای حسین برازجانی

شما بعد از این که به نوشتن «واژه های متداول مردم برازجان» در هفته نامه اتحاد جنوب اقدام کردید، بعضی گفتند شاید ایشان نمی دانند که قبلا کتابی در این مورد نوشته شده است و به من پیشنهاد کردند که کتاب «سیری در گویش دشتستان» را برای شما بفرستم و من هم چنین کردم.

در آن موقع شما از واژه ها به ترتیب حروف الفبا، حرف «ب» را می نوشتید، تلفنی از من پرسیدید: «آیا می توانم از آن کتاب استفاده کنم؟» و من گفتم که این کتاب برای استفاده همه علاقمندان تالیف شده است.

از آن پس تا به امروز که حرف «ح» تمام شده است، کار شما انتقال بسیاری از واژه های کتاب مزبور بدون تغییر یا با تغییرات جزیی به ستون «واژه های متداول مردم برازجان» بوده است، بی آن که از ماخذ آن نام برده باشید.

تعداد این نوع واژه ها بیش از آن است که بتوان آن ها را کلمه به کلمه نام برد،

به عنوان مثال اگر واژه های شما که در شماره های 696 و 699 و 713 اتحاد جنوب سال 1391 درج شده است با صفحات کتاب «سیری در گویش دشتستان» مقایسه شود، می توان دریافت که استفاده شما از آن کتاب تا به چه حد بوده است و این ها و نمونه های زیر فقط معدودی از کلماتی است در حروف «ج» و «چ» و «ح» که به آن اشاره کرده ام.

آیا معنای استفاده از یک کتاب این است؟

شما بسیاری از واژه های آن کتاب را یا بی کم و کاست و یا با تغییراتی اندک در هفته نامه آورده اید، مانند: 

واژه ی «جمیل» که در کتاب مذکور در صفحه 352 چنین تعریف شده است:

«جمیل: نوعی گیاه صحرایی است که گل هایی شبیه بادکنک کوچک به رنگ های مخلوط سفید، صورتی، بنفش کم رنگ و برگ هایی نازک شبیه آویشن دارد.

ساقه این گیاه را که از استقامت نسبتا زیادی برخوردار است به طول 12 ـ 10 سانتیمتر بریده و می کوبند و در آفتاب خشک می کنند، پس از خشک شدن، ریشه ریشه و متخلخل می شود. درون آن توتون ریخته مانند چپق می کشند» و شما در اتحاد جنوب شماره 696 سال 1391 عینا کپی کرده اید.

همچنین واژه ی «چک چک» را که در صفحه 366 همان کتاب این طور معنی شده است:

«چک چک: روباه. صدایی که روباه برای ترساندن پرنده به کار می برد. توضیح: گاه روباه زیر درختی که پرنده ای در آن جا لانه ساخته است می ایستد و صدای مذکور را در می دهد. پرنده از ترس به زیر می افتد و روباه آن را می خورد».

شما آن واژه و واژه های دیگری مثل «چل بسملا: چهل بسم ا...» و «چل پسینک: چهل عصر» و ... را عینا رونویسی کرده و برای هفته نامه اتحاد جنوب فرستاده اید.

گاهی مطالبی به واژه های کتاب افزوده اید که شاید نیازی به آن نبوده و توضیح واضحات باشد مانند توضیحاتی که در اتحاد جنوب شماره 718 برای واژه ی چوب داده اید:

«چو: مخفف چوب، ماده ای سخت که زیر پوست درخت قرار دارد و ... از آن برای سوختن و تهیه زغال و ساخت اشیاء چوبی استفاده می شود» که فکر نمی کنم کسی چوب را نشناسد و موارد استعمال آن را نداند!

یا بعضی از توضیحاتی را هم که به واژه ای اضافه کرده اید، از جاهای مختلف همان کتاب «سیری در گویش دشتستان» گرفته اید؛ مانند حلواهای مختلف در شماره ی 728 هفته نامه اتحاد جنوب که علاوه بر کپی آن ها، واژه های «حلوا سی یو: حلوا سیاهه» را با واژه «داری جلو» در حرف «د» و «حلوای بندووا» را با واژه ی «بندووا» در حرف «ب» از کتاب مذکور ترکیب کرده اید.

مقداری از واژه ها و توضیحات هم از خود شما است که اغلب نام روستاهای دشتستان است و بعضی از آن ها شاید جنبه ی گویشی نداشته باشد، مانند: چاه خانی ـ چاه عربی ـ چاه سرزیر ...، زیرا مردم برازجان «چاه » را «چه» تلفظ می کنند.

البته چند واژه خوب مثل «چاق: تیز»، «جلالت: خشمگین شدن» و «چارچو: تابوت» را هم نوشته اید.

آقای حسین برازجانی 

من در تمام این مدت، واژه های کتاب «سیری در گویش دشتستان» را با نام شما در هفته نامه اتحاد جنوب می خواندم و اعتراضی هم نمی کردم.چون می دانستم که خوانندگان تیزبینی هستند که هم با آن کتاب آشنایی دارند و هم نوشته های شما را در اتحاد جنوب می خوانند و به خوبی متوجه هستند که نوشته های شما از چه کتابی گرفته شده است؛ همچنین تشابه نام خانوادگی هم مانع از ابراز این موضوع می شد

و نیز امیدوار بودم که خودتان منبع واژه هایتان را ذکر کنید، اما نه تنها چنین نکردید بلکه سکوت طولانی من موجب شد که با نوشتن فقط دو واژه ی «چارده لیلی» و «چوجزک» با ذکر ماخذ، وانمود کنید که بقیه واژه ها از خود شما بوده است.

این بود که تصمیم گرفتم این موضوع را برای خوانندگان هفته نامه اتحاد جنوب روشن کنم.

آقای حسین برازجانی

شما ضمن بیان تشکر از کتابی که برایتان فرستاده بودم گفتید که واژه چندانی ندارید، پس چه شد که به طور ناگهانی این همه واژه به ذهن شما رسید که تصادفا اغلب با واژه های کتاب فوق یکی در آمده است؟

کدام ذهن فعال  است که بتواند هر هفته 12 ـ 10 واژه گویشی پیدا کند و جمله ی مناسب برای بیان مفهوم آن ها بیابد، مثال های ساده و کوتاه بسازد و طبق حروف الفبا طبقه بندی کند و به یک رسانه جمعی ارایه دهد و دغدغه این را هم نداشته باشد که کسی به واژه هایش ایرادی بگیرد. مگر که منبع آماده و شسته رفته ای در اختیار داشته باشد تا هر وقت خواست دست دراز کند و هر چند تا واژه که لازم داشت، بردارد.

یافتن واژه ها و ساختن فرهنگنامه های گویشی چندان هم آسان نیست، گرد آورنده چقدر بنشیند و گوش تیز کند تا واژه ای از کسی یا جایی به گوشش برسد و به محض شنیدن آن از جا بجهد و آن را همچون قطعه جواهری گرانبها در گنجینه ی یک دفتر نگهداری کند و باز هم منتظر بماند که واژه یا واژه های بعدی، کی و چگونه به سراغش خواهد آمد و چه مقدار زمان لازم است تا این گنجینه پر شود؛ چه شگردهایی باید به کار ببرد تا زمینه را برای گفتگو با کهنسالان گویشور فراهم کند و چگونه خود همراه  آنان به گذشته های دور سفر کرده و با موچین صبر و حوصله، آرام آرام واژه ها را از لا به لای مغز و خاطرات آن ها بیرون بکشد؛ ده ها کتاب گویشی را مطالعه و مقایسه نماید تا بتواند به واژه ی مرده ای جان بخشد.

و این کاری بود که حدود سی سال از عمر من صرف به انجام رساندن آن شد.

در دشتستان مطالب قابل تحقیق تاریخی ـ جغرافیایی ـ فرهنگی و .... فراوان است و بسیاری از محققان و اهل قلم در سال های اخیر دل سوزانده و در انجام پاره ای از موضوعات فوق، بنا بر بضاعت علمی خود، کارهای ارزشمندی هم ارایه داده اند. چه خوب است آن هایی که توانایی انجام این مهم را دارند، به ویژه جوانان، دنباله ی کار آن ها را بگیرند و به تدریج گوشه هایی از ناشناخته های این خطه از ایران کهن را مکشوف دارند.

امید است که از این به بعد در هفته نامه اتحاد جنوب بیشتر واژه هایی را ببینیم که از یافته های خود شما بوده و شاهد تحقیقات شما در زمینه های دیگر نیز باشیم.

طیبه برازجانی (پری) مولف کتاب سیری در گویش دشتستان /م