دکتر مسعود صیادی

شعار روز جهاني سلامت ، از سوي سازمان بهداشت جهاني " بيا در مورد افسردگي حرف بزنيم (Let’s talk depression ) و در ايران، "زندگي سالم با نشاط و اميد" نامگذاري شده است . از سال ۱۹۵۰ ، ۷ آوریل ( ۷ April ) هر سال ، با نام روز جهانی بهداشت در سراسر دنیا جشن گرفته می‌ شود . هفتم آوریل ، روز جهانی بهداشت و همچنین سالگرد تاسیس سازمان جهانی بهداشت است .
رسالت روز جهانی بهداشت بالا بردن آگاهی عموم مردم جهان ، درباره موضوع خاص بهداشتی است که سازمان بهداشت جهانی ( WHO ) آن را در رأس اولویت های بهداشتی سال قرار داده است . این روز به عنوان نقطه شروع اجرای برنامه های بهداشتی بلند مدتی است که می بایست مدت ها قبل از ۷ آوریل ، فعالیت های آن انجام شده و منابع آن فراهم گردد .
سازمان بهداشت جهاني سلامتي را رفاه و آسودگي كامل از نظر جسمي، رواني و اجتماعي و نه فقط فقدان بيماري جسمي تعريف نموده است. مفهوم این امر توجه به مقوله روحی در کنار مسایل جسمی و اجتماعی است.
یکی از شایع ترین بیماری های روانی افسردگی است. افسردگي بيماري جسمي وروحي بسيار شايع عصر ماست. و در تمامي جهان روندي فزاينده دارد.
افسردگي از جمله اختلالات خلقي است كه سلامت روان را دچار آسيب مي نمايد. آسيب سلامت روان نيز به نوبه خويش علاوه بر كه روان انسان ها را پريشان مي سازد، ابعاد ديگر سلامت آنها از جمله سلامت جسماني و سلامت اجتماعي آنها نيز اثر مي گذارد. بيماري كه دچار افسردگي اساسي مي شود، علاوه بر خلق افسرده يا كاهش شديد علاقه به امور لذت بخش، لااقل چهار علامت از فهرستي شامل تغييرات اشت ها و وزن، تغييرات خواب و فعاليت، فقدان انرژي، احساس گناه، مشكل در تفكر و تصميم گيري و افكار عود كننده مرگ يا خودكشي را نيز از خود نشان مي دهد.اين در حالي است که حدود نيمي از مبتلايان به افسردگي يا از بيماري خود بي خبرند يا بيماري آنها چيزي ديگر تشخيص داده شده است. افسردگي‌ عبارت‌ است‌ از احساس‌ غم‌، دلسردي‌، يانااميدي‌ به‌ مدت‌ حداقل‌ 2 هفته‌ در اغلب‌ روزها و اغلب‌ ساعات‌ روز، به‌ علاوه‌علايم‌ همراه‌. افسردگي يک بيماري اختصاصي نيست بلکه در تماما سنين و همه نژادها، هم در زنان و هم در مردان ظاهر مي شود. افسردگي بيماري ساده اي نيست بلکه انواع گوناگون دارد به طوري که در بعضي افراد به صورت هايي ظاهر مي شود که ما عموماً آنها را افسردگي نمي شناسيم. افسردگي پس از آنکه درمان شد غالباً باز مي گردد. افسردگي مسائل گوناگوني به همراه دارد. غيراز مسائل پزشکي و اندوه که بسيار شايع است، فرد مبتلا به افسردگي خود را در کارها مورد تبعيض و از نظر اجتماعي مطرود و حتي منفور خانواده خودش مي بيند. گاهي انزواي همراه افسردگي، بيماراني را که وضعي درمان پذير دارند به دوري از مردم يا به سوي مرگ سوق مي دهد. درباره افسردگي خبرهاي خوشي نيز وجود دارد. بر اساس گزارش های موجود حداقل 15 درصد از افراد جامعه در طورل زندگی یک بار با افسردگی مواجه می شوند .
علایم‌ شایع افسردگی عبارتند از:
از دست‌ دادن‌ علاقه، بی‌حوصلگی‌ و دل‌زدگی‌، ناتوانی‌ از لذت‌ بردن‌
احساس‌ ناامیدی‌، بی‌حالی‌ و خستگی‌
بی‌خوابی، خواب‌ زیاد یا ناراحت‌
گوشه‌گیری‌ اجتماعی، احساس‌ بی‌ارزش‌ بودن‌ و مورد نیاز نبودن‌
بی‌اشتهایی‌ یا پرخوری‌، یبوست‌
از دست‌ دادن‌ میل‌ جنسی‌
مشكل‌ داشتن‌ در تصمیم‌گیری‌، مشكل‌ داشتن‌ در تمركز
یكباره‌ به‌ گریه‌ افتادن‌ بدون‌ توضیح‌ مشخص‌ احساس‌ گناه‌ شدید به‌ خاطر وقایع‌ بی‌اهمیت‌ یا خیالی‌
تحریك‌پذیری، بی‌قراری‌، افكار خودكشی‌
دردهای‌ مختلف‌، مثل‌ سردرد، درد قفسه‌ سینه‌ بدون‌ شواهدی‌ از بیماری‌ جسمی‌
پيامد هاي افسردگي:
1.خودکشي
مصيبت بار ترين پيامد افسردگي خود کشي است.اکثريت افرادی که با خودکشي به زندگي خود پايان ميدهند دچار افسردگي هستند.
ميزان شيوع افسردگي و خودکشي در دوران بلوغ به شدت افزايش مي يابد.بعضي از مطالعات انجام شده نشان مي دهد که تقريبا يک سوم جوانان دچار حالت افسردگي مي شوند و يک سوم اين افراد در طول اين دوران براساس معيارهاي تشخيصي دچار اختلال افسردگي هستند.افکار خودکشي در ميان جوانان افسرده در مقايسه با جوانان معمول تر است.خودکشي سومين دليل در بين جوانان بين15تا 20سال است و ميزان خودکشي در ميان جوانان در مقايسه با کل جمعيت بسيار بيشتر است.نکته ي قابل توجه اين است که اقدان به خودکشي(در اثر افسردگي)در بين جوانان عمدتا از قبل برنامه ريزي مي شوند و به دليل واکنش هاي فرد بر اثر احساس درماندگي نيست.
2.اعتياد:برخي از مردم براي رفع عوارض و نشانه هاي افسردگي به استفاده از الکل و داروهاي غيرمجاز روي مي آورند. پزشکان به اين پديده «خود درمانگري»
مي گويند. اثرات الکل يا دارو مي تواند موقتا احساس غمگيني، گناه يا بي ارزش بودن را کاهش دهد. اما هنگامي که اثر آن ها از بين رفت، احساسات بد دوباره باز خواهند گشت. اين چرخه مي تواند به استفاده مداوم و نهايتا معتاد شدن بينجامد.پيامدهاي افسردگي نيز مي تواند شخص را به سوي اعتياد سوق دهد. افراد افسرده معمولا از ارتباطات اجتماعي کناره مي گيرند و حتي ممکن است در حفظ شغل خود نيز مشکل پيدا کنند. آن ها در بيشتر اوقات گوشه گير و تنها هستند و بدون داشتن يک شبکه اجتماعي پشتيبان، براي آسايش و راحتي به الکل يا دارو متوسل مي شوند .
3.اضطراب:
اضطراب خويشاوند افسردگي، افراد را در همه ي گروه هاي سني مي‌آزارد و مي‌تواند به ويژه براي نوجوانان زيان‌بخش باشد. کاملا معمولي و حتي رايج است که افراد، اضطراب را تجربه کنند؛ مخصوصا در دوره‌هاي پرتنش زندگي، مانند پيش از يک آزمون يا ملاقات‌هاي مهم. براي بسياري، اين اضطراب سودمند است، چون سبب ايجاد انگيزه در آن ها مي‌شود تا مطالعه ي بيشتري انجام دهند يا رفتار بهتري داشته باشند. اما براي افراد فراوان ديگري، اضطراب، بيش از دوره‌هاي پرتنش استاندارد است. تنش‌هاي گاه و بي گاه سبب نگراني نمي شود و حتي مي‌تواند براي سلامتي سودمند باشد، اما بسياري از افراد به طور پيوسته اضطراب را تجربه مي کنند. مردم، به ويژه نوجواناني که از اضطراب رنج مي‌برند، درمي‌يابندکه درزندگي روزمره ي آن ها ممکن است مشکلاتي همانند ترس‌ها يا نگراني‌هاي طولاني مدت پيش آيد.
اصول‌ کلي‌ درمان افسردگی:
 
نوع نگاه ما به زندگی

دیدگاه ما نسبت به زندگی و حتی استرس در نگاه شما به موقعیت هایی که در آن قرار می گیرید تاثیر می گذارد. در واقع می توان گفت انعطاف پذیری شما با استرس مقابله افزایش می کند و مثبت اندیشی نیز روشی موثر برای فرار از تیک های عصبی است.

خواب خوب

حتما شنیده اید که مقدار خواب روزانه باید حدود هشت ساعت باشد. کم خوابی علاوه بر اینکه احتمال بروز بیماری های قلبی، سکته، پرفشاری خون و دیابت را افزایش می دهد؛ درصد تمرکز شما را هم مختل می کند.

به این ترتیب بسیار راحت در معرض استرس و تیک های عصبی قرار می گیرید و هوشیاری و قوه استدلال شما نیز کم می شود.

خندیدن از ته دل

قدیمی ها می گفتند خنده بر هر درد بی درمان دواست. پزشکان هم به این نتیجه رسیده اند که خندیدن میزان هورمون های استرس در بدن را کاهش می دهد و تیک های عصبی را از بین می برد. خندیدن باعث تسکین دردها، افزایش نشاط و تقویت سیستم ایمنی بدن می شود.

چند نفس عمیق

یک فرمول جهانی می گوید راحت ترین راه برای برطرف شدن تنش های روحی، تنفس عمیق است. نفس کشیدن عمیق باعث شل شدن عضلات و در ادامه تسکین روح می شود. باور کنید این روش ساده موثر است و استرس را از شما دور می کند. می توانید امتحان کنید.

همکلامی با دیگران

پیدا کردن و گفت و گو با دوستان جدید و معاشرت دوباره با دوستان قدیمی، روش فوق العاده ای برای خلاص شدن از تنش و اضطراب روزمره است. اگر این توانایی را داشته باشید که مشکلات خود را با دیگران در میان بگذارید، دیگر تنها نخواهید بود.

آرام سازی اعصاب

با خواندن چند کتاب کوچک با تکنیک های تمدد اعصاب آشنا شوید و با به کارگیری این روش ها تیک های عصبی را از بین ببرید. برای مقابله با اثرات احساسی و فیزیکی منفی اضطراب می توانید از روش های ساده ای مانند گره کردن مشت و شل کردن آن بهره بگیرید.

ساده زیستن

از کمترین داشته های تان بیشترین بهره را ببرید و ساده زیستن را عملی کنید. به سمت آنچه برای تان ارزشمند است بروید و از غیرضروریات زندگی دست بکشید. اگر خود را رها کنید استرس کمتری خواهید داشت و خوشحال تر زندگی خواهید کرد.

برنامه ریزی

اگر می خواهید در انجام امور زندگی تان شکست نخورید برنامه ریزی زمانی خوبی داشته باشید. شما نمی توانید چند کار درست و کامل را در یک روز انجام بدهید زیرا دچار اضطراب می شوید. بنابراین تنها برای کارهایی که کیفیت زندگی تان را بالا می برند وقت بگذارید.

نرمش و ورزش

انجام تمرینات ورزشی برای کاهش استرس، تیک های عصبی و تنش مفید هستند. درواقع هنگامی که نرمش یا ورزش می کنید علاوه بر تقویت عمومی بدن، مغز شما هم یک انتقال دهنده عصبی به نام اندورفین تولید می کند. کار این ماده ایجاد احساس خوب است.
نکات بیشتر:
*آرام راه بروید و آرام تر از قبل صحبت کنید تا ضربان قلب و تنفس تان آرام شود.

*شوخ طبع باشید. دیگران را شاید کنید. به نزدیکان هدایای کوچک ببخشید و زا مهربانان قدردانی کنید.

*پوشیدن لباس های گشاد و کفش راحت باعث احساس آرامش می شود و درآوردن ساعت و کفش ها به کاهش فشار عصبی کمک می کند.

*بازی های کامپیوتری اگر به اعتیاد تبدیل نشوند، برای سرگرم شدن و تخلیه فشارهای روحی بسیار مفید هستند.

*انجام دادن کارهای ساده در منزل نیز در کاهش اضطراب موثر است. می توانید 20 دقیقه آشپزی و باغبانی را امتحان کنید.

*زمانی که حملات اضطرابی آغاز می شود، غذاخوردن با آرامش یا خوردن بستنی به شما کمک می کند اما غذاهایی که میزان ترشح هورمون های دوپامین و سروتونین را افزایش می دهند سطج شادابی شما را بیشتر افزایش می دهند.

*رنگ ها هم آرامش بخش هستند و تاثیر مثبتی بر روح و روان تان می گذارند. پوشیدن یک تی شرت رنگی و تعویض رنگ دیوارها و پرده های ساده و رنگارنگ کردن آنها شما را شاد خواهد کرد.

*اگر در معرض حملات شدید اضطرابی هستید مصرف دارو را فراموش نکنید. مصرف داروهای تجویزشده توسط پزشک متخصص روش مناسبی برای کاهش علائم اضطراب و دلشوره و همچنین حفظ خونسردی است.

 
دکتر مسعود صیادی، روان درمانگر و پژوهشگر