اتحاد جنوب : هفته گذشته مطالبی در خصوص سهم الارث وراث طبقه اول گفته شد؛ و در رابطه با سهم الارث مادر، واژه "حاجب" مجهول ماند. وجود حاجب برای مادر متوفی، موجب می شود که وی بجای حد اعلی (یک سوم) ، حد ادنی (یک ششم) را ببرد؛ و اگر برای مادر متوفی حاجب وجود نداشته باشد، حد اعلی به او تعلق خواهد گرفت. همچنین در هفته گذشته اشاره شد که در صورتی که پس از تقسیم ارث بین وراث، اگر باقیمانده ای وجود داشت، و مادر نیز حاجب نداشت، از آن باقیمانده سهم می برد؛ ولی در صورت وجود حاجب برای وی، هیچ سهمی از آن باقیمانده به او نمی رسید؛ و به دیگر سهم برها تعلق می گرفت. حاجب به معنای مانع است؛ و در صورت تحقق شرایط حاجبیت برای مادر متوفی، وی بیشتر از "یک ششم" ارث نمی برد.

شرایط حاجبیت به شرح ذیل است: شرط اول این است که اگر متوفی دو برادر و یا  بیشتر؛ یا یک برادر و دو خواهر؛ یا چهار خواهر و یا بیشتر داشته باشد، ضمن اینکه برادر و خواهر متوفی در طبقه دوم وراث قرار دارند و ارثی نمی برند؛ اما به عنوان حاجب، مانع از ارث بردن مادر در حد اعلی - که یک سوم باشد - می شوند. شرط دوم این است که علاوه بر وجود برادر و خواهر برای متوفی، پدر وی نیز باید زنده باشد تا حاجبیت برای مادر متوفی محقق شود؛ واگر پدر متوفی زنده نبود، حاجبیتی برای مادر وجود نخواهد داشت و مادر می تواند سهم اعلی خود را ببرد و یا در باقیمانده ارث، سهیم باشد. شرط سوم را می توان ممنوع الارث نبودن برادران و خواهران متوفی دانست. من باب مثال اگر برادران و خواهران متوفی به سبب کفر و لعان، (به غیر از قتل عمد) از بردن ارث محروم باشند؛ حاجبیتی برای مادر ایجاد نخواهد شد. شرط آخر این است که نسبت همه برادران و خواهران متوفی به او، یا باید ابوینی باشد (از یک پدر و مادر باشند) و یا ابی (پدر آن ها یکی باشد) باشد؛ بنابراین مفهوم مخالف این است که اگر نسبت برادران و خواهران متوفی به او، امی (از یک مادر باشند) باشد، حاجب مادر نمی شوند. و یا اگر در کنار برادران و خواهران ابی و ابوینی، برادران و خواهران امی نیز وجود داشتند، آن ها حاجب مادر نمی شوند.

نتیجتا، تنها در صورت جمع چهار شرط فوق الذکر است که حاجبیت مادر تحقق می یابد و وی حداقل سهم خود (یک ششم) را می برد. من باب مثال اگر دیه متوفی صد و بیست میلیون تومان باشد؛ و بخواهیم سهم پدر و مادر متوفی را پرداخت کنیم، ابتدا باید به وجود یا عدم وجود حاجبیت مادر توجه داشته باشیم؛ در صورتی که مادر حاجب نداشته باشد سهم اعلی خود (یک سوم) که چهل میلیون تومان است را می برد؛ ولی در صورت وجود حاجب برای او، حد ادنی (یک ششم) که بیست میلیون تومان است را خواهد برد.

(سوالات حقوقي خود را از طريق پيام کوتاه به شماره 09364949924 براي ما ارسال کنيد و پاسخ آن را در ستون مسائل حقوقي نشريه شماره بعد دریافت کنيد.)

تهیه و تنظیم : مسعود برزیده