عبدالجواد نجفی

پژوهشگر و کارشناس حوزه نفت، گاز و پتروشیمی

بحث استفاده از متانول به‌عنوان مکمل بنزین در حالی مطرح شده که این سوخت از نظر مهندسی ویژگی‌های قابل‌توجهی دارد، اما استفاده از آن در خودروهای بنزینی موجود نیازمند بررسی دقیق فنی است. بررسی انجام‌شده نشان می‌دهد که پاسخ به این پرسش که «آیا متانول می‌تواند مکمل بنزین باشد؟» مثبت، اما مشروط است. درصد اختلاط، فناوری موتور، کیفیت سوخت، کنترل آب، سازگاری مواد و کالیبراسیون موتور، عوامل تعیین‌کننده هستند.

یکی از مهم‌ترین مزایای متانول، عدد اکتان بالا و مقاومت مناسب در برابر ناک است. همچنین گرمای نهان تبخیر بالای متانول می‌تواند موجب خنک‌شدن شارژ ورودی موتور شود و در موتورهای طراحی‌شده یا کالیبره‌شده برای سوخت‌های الکلی، امکان افزایش توان و گشتاور را فراهم کند. با این حال، متانول ارزش حرارتی پایین‌تری نسبت به بنزین دارد و بنابراین برای تولید انرژی مشابه، حجم بیشتری از سوخت مورد نیاز است.

از نظر آلایندگی، وجود اکسیژن در ساختار متانول می‌تواند در برخی شرایط به احتراق کامل‌تر و کاهش CO و HC کمک کند؛ اما نمی‌توان کاهش همه آلاینده‌ها را تضمین کرد. میزان NOx، CO و HC به عواملی مانند نسبت هوا به سوخت، دمای احتراق، بار موتور و زمان جرقه وابسته است. همچنین ارزیابی زیست‌محیطی متانول فقط با اندازه‌گیری اگزوز کامل نمی‌شود و نحوه تولید متانول و انتشار گازهای گلخانه‌ای در کل چرخه عمر نیز اهمیت دارد.

 مهم ماجرا دوام خودرو است. متانول می‌تواند با برخی شلنگ‌ها، اورینگ‌ها، واشرها، آب‌بندی‌ها و قطعات پلیمری واکنش داشته باشد. پیامدهایی مانند تورم، نرم‌شدن، کاهش استحکام، ترک‌خوردگی یا افزایش نفوذپذیری در برخی مواد گزارش شده است. البته این اثر به نوع ماده، درصد متانول، میزان آب، دما و مدت تماس بستگی دارد و نمی‌توان درباره تمام خودروها یک حکم واحد صادر کرد.

وجود آب در سوخت و احتمال جدایش فازی نیز از مسائل مهم است. در صورت ناپایداری مخلوط، ترکیب یکنواخت سوخت از بین می‌رود و عملکرد موتور می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد. به همین دلیل، کنترل کیفیت سوخت و مدیریت آب در استفاده از مخلوط‌های متانول-بنزین اهمیت ویژه‌ای دارد.

از سوی دیگر، استارت سرد یکی از چالش‌های شناخته‌شده متانول است. در دمای پایین، تبخیر دشوارتر سوخت می‌تواند باعث استارت سخت، احتراق ناقص، افزایش HC و حتی ورود سوخت به روغن شود. این موضوع در استفاده بلندمدت می‌تواند از نظر سایش و دوام موتور اهمیت پیدا کند.

در نتیجه، استفاده از متانول را نمی‌توان صرفاً با اضافه‌کردن یک درصد مشخص به بنزین و بدون آزمون فنی دنبال کرد. هرچه درصد متانول افزایش یابد، نیاز به بررسی ظرفیت انژکتورها و پمپ سوخت، کالیبراسیون ECU، سازگاری مواد، کنترل آب و جدایش فازی و مدیریت استارت سرد نیز بیشتر می‌شود.

این بررسی با استناد به مطالعات و پژوهش‌های منتشرشده در مجلات معتبر بین‌المللی از جمله Fuel، Materials Chemistry and Physics و Industrial & Engineering Chemistry Research و با بهره‌گیری از منابع علمی منتشرشده تا سال ۲۰۲۶ انجام شده است.