مهرداد اکبریان، مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، از تصویب شیوه‌نامه‌ جامع برای ساماندهی فعالیت‌های «سافاری» (safari) و «طبیعت‌گردی» در عرصه‌های منابع طبیعی خبر داد و به خبرنگار مهر گفت: هدف و رویکرد این سازمان از ممنوعیت‌های مقطعی آفرودها، قانون‌مند و ضابطه‌مند کردن ترددها بوده است.

وی با اشاره به بخشنامه اخیر این سازمان در خصوص محدودیت تردد خودروهای دو دیفرانسیل و آفرود در مناطق حساس، اظهار کرد: تخریب عرصه‌های جنگلی و مرتعی صرفاً محدود به خودروهای آفرود نیست؛ هر چند این خودروها به دلیل قدرت مانور بالا، آسیب‌های جدی‌تری به بافت خاک و پوشش گیاهی وارد می‌کنند، اما حقیقت این است که ورود هر نوع وسیله نقلیه به صورت غیرضابطه‌مند و بدون برنامه‌ریزی، تهدیدی برای سلامت طبیعت محسوب می‌شود.

بازنگری در سرفصل‌های آموزشی

مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی از برگزاری نشست‌های تخصصی با کانون جهانگردی و اتومبیلرانی ایران، کلوپ سافاری کانون جهانگردی و دفتر گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی خبر داد و تصریح کرد: در این جلسات مقرر شد سرفصل‌های آموزشی کلوپ‌های رسمی سافاری با نگاهی ویژه به موضوعات بحرانی نظیر پیشگیری از حریق، مقابله با آفات و بیماری‌ها و اصول حفاظت از خاک، بازنگری و تدوین شود.

وی افزود: اعضای رسمی کلوپ‌های دارای مجوز که تحت آموزش‌های تخصصی قرار می‌گیرند، می‌توانند به عنوان «همیار طبیعت» در سامانه مربوطه ثبت‌نام کنند. باور ما این است فردی که با کارت همیار طبیعت وارد عرصه می‌شود، با حساسیت بیشتری نسبت به حفظ محیط زیست عمل کرده و از خروج از مسیرهای تعیین‌شده و تخریب عرصه‌ها اجتناب خواهد کرد.

احیای دبیرخانه کمیته سافاری و طبیعت‌گردی

اکبریان در ادامه با اشاره به ضرورت هماهنگی‌های بین‌دستگاهی برای اجرای دقیق ضوابط، از احیای دبیرخانه کمیته سافاری و طبیعت‌گردی خبر داد و گفت: با پیگیری‌های انجام شده توسط دفتر گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، این کمیته برای برگزاری جلسات مستمر و هفتگی احیا شده است تا وظایف نهادهای متولی به تفکیک مشخص شود.

این مقام مسئول تاکید کرد: یک دستورالعمل جامع برای فعالیت‌های سافاری و طبیعت‌گردی تهیه شده و در مرحله نهایی‌سازی و اعمال نظرات کارشناسی است. هدف ما در سازمان منابع طبیعی، تبدیل یک فعالیت تنش‌زا به یک جریان ضابطه‌مند است تا ضمن بهره‌مندی مردم از مواهب طبیعت، کمترین آسیب به سرمایه‌های ملی وارد شود. تا زمان ابلاغ نهایی این دستورالعمل، هرگونه فعالیت گروه‌های غیرمجاز و بدون ضابطه همچنان ممنوع بوده و با متخلفان برخورد قاطع خواهد شد.

وی عنوان کرد: بر اساس گفته مسئولان دفتر گردشگری داخلی ۴۰۰۰ نفر عضو کلوپ کانون جهانگردی هستند و مجوز دارند. ما این افراد را عضو همیار طبیعت می‌کنیم و آموزش به آنها داده می‌شود؛ اما مشکل بزرگ برای حدود ۹۵ درصد باقی مانده است که بدون داشتن مجوز وارد عرصه‌های طبیعی شده و تخریب گسترده ایجاد می‌کنند.

اتصال سامانه‌ها و یکپارچه‌سازی مدیریت

مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به ضرورت ساماندهی فعالیت‌های سافاری و طبیعت‌گردی اظهار کرد: در حال حاضر برخی افراد با وجود ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های قانونی، بدون دریافت مجوز و با عنوان‌هایی مانند گردش خانوادگی یا طبیعت‌گردی ساده وارد عرصه‌های طبیعی می‌شوند؛ در حالی که در عمل، به‌صورت گروهی و سازمان‌یافته فعالیت می‌کنند.

وی افزود: این گروه‌ها گاهی با استفاده از بلندگوهای بزرگ، ایجاد آلودگی صوتی، رهاسازی پسماند و تخریب مسیرها، آسیب‌های جدی به طبیعت وارد می‌کنند.

وی ادامه داد: فعالان سافاری و طبیعت‌گردی باید پیش از ورود به عرصه‌های طبیعی، اطلاعات مربوط به گروه، تعداد افراد، خودروها، مسیر حرکت و زمان ورود و خروج خود را در سامانه مربوط ثبت کنند. برای نمونه، اگر گروهی با ۵ خودرو و ۲۰ نفر قصد ورود به یک منطقه را داشته باشد، مشخصات آن در سامانه بارگذاری و قابل بررسی خواهد بود.

این مقام مسئول از برنامه‌ریزی برای ایجاد ارتباط میان سامانه ثبت اطلاعات گردشگری و سامانه‌های مورد استفاده سازمان منابع طبیعی نیز خبر داد و گفت: مقرر شده است تیم‌های کارشناسی دفتر فناوری سازمان منابع طبیعی و بخش فناوری وزارت میراث فرهنگی، ارتباط لازم میان سامانه‌ها را برقرار کنند تا نیروهای منابع طبیعی و محیط زیست بتوانند از طریق گوشی تلفن همراه یا تبلت، اطلاعات مجوزها را در مبادی ورودی مناطق طبیعی بررسی کنند.

اکبریان تصریح کرد: پس از ایجاد این ارتباط، مأموران مستقر در ورودی مناطق می‌توانند با دریافت شماره ثبت یا کد سامانه، مشخصات افراد و گروه‌های مجاز را مشاهده و از ورود گروه‌های فاقد مجوز جلوگیری کنند.

وی همچنین از مجهز شدن خودروهای سافاری و طبیعت‌گردی به سامانه موقعیت‌یابی خبر داد و اظهار کرد: خودروهایی که برای ورود به یک منطقه مشخص مجوز دریافت می‌کنند، باید به GPS مجهز باشند تا از طریق سامانه مانیتورینگ امکان رصد مسیر حرکت آن‌ها وجود داشته باشد. به این ترتیب، اگر گروهی برای ورود به منطقه‌ای مشخص مجوز گرفته باشد، نمی‌تواند بدون هماهنگی از مسیر تعیین‌شده خارج شود یا وارد عرصه دیگری شود.

طرح جدید آفرودسواری در چند استان پایلوت پیاده می‌شود

این مسئول دولتی با بیان اینکه اجرای این طرح به‌صورت مرحله‌ای انجام خواهد شد، افزود: قرار است طرح ساماندهی در قالب پایلوت در چند استان دارای ظرفیت طبیعت‌گردی زمستانی و تابستانی اجرا شود. با توجه به پایان یافتن فصل اصلی طبیعت‌گردی تابستانی، وزارت میراث فرهنگی باید استان‌های مورد نظر برای اجرای طرح در فصل زمستان را اعلام کند.

وی ادامه داد: پس از اعلام استان‌ها، هماهنگی میان دستگاه‌های ذی‌ربط انجام و دستورالعمل ساماندهی و سازوکار اجرایی آن در این شش استان به‌صورت آزمایشی اجرا خواهد شد. نتایج اجرای پایلوت، مبنای اصلاح و تکمیل طرح و سپس تعمیم آن به سراسر کشور قرار می‌گیرد.

اکبریان با تأکید بر اینکه این طرح تمامی عرصه‌های طبیعی را دربرمی‌گیرد، تصریح کرد: هدف آن است که در مناطق جنگلی، کویری و مرتعی، هیچ فرد یا گروهی بدون برنامه و مجوز اقدام به ورود و فعالیت نکند و استفاده از طبیعت در چارچوب ضوابط مشخص انجام شود. در بسیاری از کشورهای جهان، ورود گروهی به طبیعت مستلزم ثبت‌نام قبلی، دریافت مجوز، اعلام تعداد اعضای گروه، مشخص کردن خودروها و ارائه مسیر حرکت است. ما نیز به دنبال ایجاد چنین نظامی در کشور هستیم تا ضمن حفظ حق مردم برای بهره‌مندی از طبیعت، از تخریب و بهره‌برداری بی‌ضابطه جلوگیری شود.

مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت منابع طبیعی در پایان گفت: ابلاغ دستورالعمل و آغاز اجرای طرح در حال پیگیری است و تلاش می‌شود این فرایند در فصل طبیعت‌گردی زمستانی آغاز شود. دولت و سازمان منابع طبیعی در این زمینه مصمم هستند و ساماندهی سافاری و طبیعت‌گردی، با وجود زمان‌بر بودن، به‌صورت جدی دنبال خواهد شد.