به گزارش مهر، در سال‌های اخیر افزایش مصرف بنزین در ایران به یکی از چالش‌های اصلی سیاست‌گذاران حوزه انرژی تبدیل شده است. رشد تعداد خودروها، پایین بودن قیمت سوخت و ساختار یارانه‌ای بازار انرژی باعث شده مصرف روزانه بنزین در برخی دوره‌ها به سطوح بی‌سابقه‌ای برسد؛ موضوعی که علاوه بر فشار بر منابع مالی دولت، نگرانی‌هایی درباره امنیت انرژی و ضرورت واردات سوخت ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، بسیاری از کارشناسان بر یک راهکار تاکید دارند: **تنوع‌بخشی به سبد سوخت حمل‌ونقل**. به باور آنها، استفاده همزمان از چند نوع سوخت از جمله گاز طبیعی فشرده (CNG)، گاز مایع (LPG)، سوخت‌های پاک‌تر و حتی برق می‌تواند وابستگی شدید به بنزین را کاهش دهد.

بررسی‌های مختلف نشان می‌دهد که تمرکز بیش از حد بر یک سوخت خاص، ریسک‌های اقتصادی و مدیریتی را افزایش می‌دهد. در مقابل، تنوع سبد سوخت می‌تواند انعطاف‌پذیری سیستم انرژی را بالا ببرد و فشار بر منابع یارانه‌ای را کاهش دهد.

فشار مصرف بنزین بر بودجه کشور

بر اساس آمارهای رسمی، بنزین در ایران یکی از کالاهایی است که بیشترین یارانه پنهان را دریافت می‌کند. فاصله قابل توجه قیمت داخلی با قیمت‌های منطقه‌ای باعث شده مصرف این سوخت در کشور بالا باشد.

این موضوع از دو جهت برای اقتصاد ایران چالش‌برانگیز است. نخست آنکه دولت ناچار است هزینه بالایی برای تامین و توزیع سوخت پرداخت کند. دوم آنکه افزایش مصرف داخلی می‌تواند ظرفیت صادرات فرآورده‌های نفتی را کاهش دهد.

کارشناسان می‌گویند یکی از مهم‌ترین راهکارها برای مدیریت این وضعیت، کاهش وابستگی ناوگان حمل‌ونقل به بنزین است. به گفته آنها، توسعه زیرساخت‌های سوخت جایگزین می‌تواند نقش مهمی در این مسیر داشته باشد.

LPG؛ گزینه‌ای که کمتر مورد استفاده قرار گرفته است

در میان گزینه‌های مختلف، گاز مایع یا LPG یکی از سوخت‌هایی است که به گفته برخی کارشناسان ظرفیت قابل توجهی برای استفاده در بخش حمل‌ونقل دارد.

ایران یکی از تولیدکنندگان بزرگ LPG در منطقه محسوب می‌شود و سالانه حجم قابل توجهی از این سوخت در پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های گازی تولید می‌شود. با این حال سهم LPG در سبد سوخت خودروها بسیار محدود است.

حامیان توسعه استفاده از LPG معتقدند این سوخت می‌تواند در کنار CNG بخشی از بار مصرف بنزین را کاهش دهد. به گفته آنها، بسیاری از کشورها از جمله ترکیه، کره جنوبی و لهستان تجربه موفقی در استفاده گسترده از LPG در خودروها دارند.

تجربه جهانی تنوع سبد سوخت

در بسیاری از کشورها، سیاست‌گذاران انرژی تلاش کرده‌اند با ایجاد تنوع در سوخت‌های مورد استفاده در حمل‌ونقل، وابستگی به یک منبع خاص را کاهش دهند.

برای مثال در برخی کشورهای اروپایی، LPG و CNG به عنوان سوخت‌های مکمل بنزین و گازوئیل مورد استفاده قرار می‌گیرند. در کنار آن، توسعه خودروهای برقی نیز به تدریج در حال افزایش است.

کارشناسان می‌گویند تجربه این کشورها نشان می‌دهد که تنوع سبد سوخت می‌تواند علاوه بر کاهش مصرف بنزین، به کاهش آلودگی هوا و افزایش انعطاف در سیاست‌گذاری انرژی کمک کند.

برای بررسی بیشتر این موضوع، با هاشم اورعی استاد دانشگاه و کارشناس حوزه انرژی گفت‌وگو کردیم.

او معتقد است تمرکز بیش از حد بر یک سوخت، مدیریت انرژی را دشوار می‌کند.

اورعی در گفت‌وگو با ما می‌گوید: در بسیاری از کشورها سیاست اصلی این است که سبد سوخت متنوع باشد. وقتی تمام بار حمل‌ونقل روی بنزین قرار می‌گیرد، طبیعی است که مصرف بالا می‌رود و فشار بر بودجه دولت افزایش پیدا می‌کند.

به گفته او، ایران از نظر منابع انرژی موقعیت متفاوتی نسبت به بسیاری از کشورها دارد.

ایران تولیدکننده بزرگ گاز طبیعی و همچنین LPG است. بنابراین منطقی است که در سیاست‌گذاری انرژی از این مزیت استفاده شود و بخشی از مصرف بنزین با سوخت‌های دیگر جایگزین شود.

او اضافه می‌کند که توسعه استفاده از LPG می‌تواند یکی از گزینه‌های عملی باشد، البته به شرط آنکه زیرساخت‌های ایمنی و استانداردهای لازم فراهم شود.

LPG در بسیاری از کشورها به عنوان سوخت خودرو استفاده می‌شود. تجربه جهانی نشان می‌دهد اگر زیرساخت مناسب و نظارت استاندارد وجود داشته باشد، این سوخت می‌تواند به شکل ایمن و اقتصادی مورد استفاده قرار گیرد.

کاهش یارانه انرژی با تنوع سوخت

به گفته کارشناسان، یکی از مهم‌ترین مزایای تنوع سبد سوخت، کاهش فشار یارانه‌ای بر بودجه دولت است.

در شرایطی که قیمت بنزین در داخل کشور پایین‌تر از قیمت واقعی آن است، هر لیتر مصرف اضافی در واقع به معنای پرداخت یارانه بیشتر از سوی دولت است. اگر بخشی از این مصرف با سوخت‌های دیگر جایگزین شود، میزان یارانه پرداختی نیز کاهش پیدا می‌کند.

داورعی در این باره می‌گوید: وقتی شما چند گزینه سوخت در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌دهید، امکان مدیریت تقاضا بیشتر می‌شود. در این صورت می‌توان مصرف بنزین را کاهش داد و هزینه‌های یارانه‌ای را بهتر کنترل کرد.»

به گفته او، استفاده از LPG می‌تواند به‌ویژه برای برخی ناوگان حمل‌ونقل سبک و نیمه‌سنگین گزینه مناسبی باشد.

زیرساخت؛ شرط موفقیت سیاست تنوع سوخت

با این حال کارشناسان تاکید می‌کنند که موفقیت این سیاست نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و توسعه زیرساخت‌هاست.

ایجاد جایگاه‌های عرضه سوخت، استانداردسازی تجهیزات خودروها، نظارت ایمنی و ارائه مشوق‌های اقتصادی از جمله اقداماتی است که می‌تواند استفاده از سوخت‌های جایگزین را تسهیل کند.

در غیر این صورت، ممکن است استفاده غیررسمی و غیراستاندارد از برخی سوخت‌ها به مشکلات ایمنی منجر شود.

نقش سیاست‌گذاری انرژی

برخی تحلیلگران معتقدند سیاست‌گذاری در حوزه انرژی باید به گونه‌ای باشد که مصرف‌کنندگان به سمت استفاده از سوخت‌های متنوع‌تر هدایت شوند.

در حال حاضر بخش قابل توجهی از ناوگان حمل‌ونقل کشور همچنان وابسته به بنزین است. در چنین شرایطی، سیاست‌های تشویقی برای توسعه خودروهای دوگانه‌سوز یا چندسوخته می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.

به گفته کارشناسان، ترکیبی از **CNG، LPG، بنزین و در آینده خودروهای برقی** می‌تواند یک سبد سوخت متوازن برای کشور ایجاد کند.

آینده سبد سوخت در ایران

با افزایش مصرف انرژی در کشور، موضوع اصلاح الگوی مصرف و بهینه‌سازی منابع بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

کارشناسان می‌گویند اگر سیاست تنوع سبد سوخت به شکل برنامه‌ریزی‌شده اجرا شود، می‌تواند علاوه بر کاهش مصرف بنزین، به افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش هزینه‌های اقتصادی نیز کمک کند.

اورعی در پایان می‌گوید: مدیریت مصرف انرژی فقط با یک ابزار ممکن نیست. باید مجموعه‌ای از سیاست‌ها اجرا شود؛ از بهبود بهره‌وری خودروها گرفته تا تنوع‌بخشی به سبد سوخت. در این میان، استفاده منطقی از ظرفیت‌هایی مانند LPG می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.

به گفته او، تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که تنوع در منابع سوختی نه تنها به کاهش مصرف بنزین کمک می‌کند، بلکه انعطاف‌پذیری نظام انرژی را نیز افزایش می‌دهد موضوعی که برای کشوری با منابع متنوع انرژی مانند ایران اهمیت دوچندان دارد.