سعیده دشتی

خلیج فارس به‌عنوان یکی از حساس‌ترین و مهم‌ترین پهنه‌های آبی جهان، نقش کلیدی در تأمین منابع اقتصادی، امنیت غذایی و توسعه پایدار مناطق ساحلی ایران دارد. این منطقه نه‌تنها ظرفیت بالای اقتصادی در حوزه شیلات، گردشگری دریایی و صنایع انرژی‌بر را داراست، بلکه زیست‌بوم منحصر به‌فرد آن، از جمله تالاب‌ها و اکوسیستم‌های ساحلی، ارزش زیست‌محیطی بی‌نظیری دارد.

با این حال، افزایش فشار فعالیت‌های انسانی مانند حمل‌ونقل دریایی، صنایع انرژی‌بر و تخلیه پساب‌های شهری و صنعتی، خطرات جدی برای محیط زیست دریایی خلیج فارس ایجاد کرده است. پیامدهای این آلودگی‌ها تنها محدود به کاهش کیفیت آب و آسیب به گونه‌های آبزی نیست، بلکه معیشت جوامع ساحلی و فرصت‌های توسعه پایدار اقتصادی را نیز تهدید می‌کند.

هدف این گزارش، بررسی چالش‌ها، ظرفیت‌ها و دستاوردهای اقتصاد دریا محور در استان بوشهر است؛ موضوعی که از دیدگاه مقامات استانی، مدیران محیط زیست و صنعت شیلات مورد توجه قرار گرفته است.

رعایت الزامات زیست‌محیطی الزامی است

استاندار بوشهر با تأکید بر ضرورت رعایت الزامات زیست‌محیطی در اجرای پروژه‌های دریامحور اعلام کرد که اصلاح و کاهش حریم دریا می‌تواند زمینه‌ساز تسهیل و تسریع این طرح‌ها باشد. وی افزود: رعایت دقیق معیارهای زیست‌محیطی و صدور مجوزهای مرتبط، نقش کلیدی در توسعه گردشگری ساحلی و پروژه‌های دریامحور دارد.

وی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های بالقوه استان در اقتصاد دریامحور گفت: وجود این ظرفیت‌ها باعث شده سرمایه‌گذاران بخش خصوصی با انگیزه وارد این حوزه شوند و اجرای طرح‌های دریایی با سرعت بیشتری دنبال شود.

از دیگر موارد مورد تأکید استاندار، پروژه منطقه ویژه اقتصادی شمال استان بوشهر در شهرستان دیلم بود که خواستار تسریع صدور مجوز نهایی توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست شد. همچنین بندر دیر با نزدیکی به قطر می‌تواند محور توسعه اقتصادی و فرصت‌های شغلی در حوزه تجارت دریایی باشد و تقویت روابط تجاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه قطر، اولویت توسعه استان اعلام شد.

منابع آلودگی و پیامدها 

منابع اصلی آلودگی شامل صنایع انرژی‌بر مانند انتشار پساب‌های نفتی و شیمیایی از پتروشیمی‌ها و نیروگاه‌ها، حمل‌ونقل دریایی شامل تخلیه پسماندهای نفتی و زباله‌های کشتی‌ها، و پساب‌های شهری و صنعتی شامل ورود پساب‌های تصفیه‌نشده به دریا است.

پیامدها شامل کاهش ذخایر شیلاتی، تخریب تالاب‌های حله و نایبند و تهدید امنیت غذایی و معیشت ساحل‌نشینان است.
راهکارها نیز شامل توسعه تصفیه‌خانه‌ها، پایش مستمر آلودگی‌های نفتی، اعمال قوانین سخت‌گیرانه برای مدیریت پسماند دریایی و همکاری‌های منطقه‌ای کشورهای حاشیه خلیج فارس است.

تخلیه پساب‌ها اکوسیستم را تهدید می‌کند

مدیرکل اداره محیط زیست استان بوشهر، ضمن تأکید بر اهمیت توسعه اقتصادی دریا محور، به تهدیدهای زیست‌محیطی ناشی از این توسعه اشاره کرد.

عبدالرحمن مرادزاده گفت: عدم مدیریت صحیح منابع آبی و تخلیه پساب‌های صنعتی و شهری، فشار مضاعفی بر اکوسیستم خلیج فارس وارد می‌کند.

وی افزود: حفاظت از تالاب‌ها، مرجان‌ها و زیستگاه‌های حساس آبزیان نه‌تنها جنبه زیست‌محیطی دارد، بلکه تضمینی برای استمرار بهره‌برداری پایدار از منابع دریا محور است.

خلیج فارس محور توسعه استان است

معاون اقتصادی استان بوشهر در تحلیل فرصت‌های دریا محور، بر نقش خلیج فارس در توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال تأکید کرد و اظهار داشت: توسعه شیلات، گردشگری دریایی و سرمایه‌گذاری در صنایع انرژی‌بر می‌تواند محرک رشد اقتصادی استان باشد.

رسول رستمی اضافه کرد: توجه به زیرساخت‌های حمل‌ونقل دریایی و بنادر استراتژیک، به جذب سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی کمک شایانی خواهد کرد و با ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، به ارتقای سطح زندگی ساکنان ساحلی منجر می‌شود.

صادرات شیلات به ۱۹۶ هزار تن رسید

مدیرکل شیلات استان بوشهر نیز با اشاره به نقش شیلات در توسعه اقتصادی و صادرات اظهار کرد: صنعت شیلات سهم مهمی در اقتصاد غیرنفتی ایران دارد.

عقیل امینی اضافه کرد: در سال ۱۴۰۳، صادرات محصولات شیلاتی به ۱۹۶ هزار تن و ارزش ۳۷۲ میلیون دلار رسید (رشد درصد وزنی و ۱۷ درصد ارزشی نسبت به ۱۴۰۲).

وی با اشاره به خودکفایی در عرصه آبزی‌پروری خاطرنشان کرد: بیش از ۹۰ درصد تجهیزات پرورش ماهی در قفس و ۹۸ درصد خوراک میگو داخلی است.

مدیرکل شیلات استان بوشهر از رهاسازی ۱۳۰ هزار قطعه بچه‌ماهی گونه شانک زردباله در نایبند طی سال جاری خبر داد و گفت: استقرار ۴۰۰ زیستگاه مصنوعی در آب‌های استان و مقابله با استفاده غیرمجاز از ادوات زیستگاه مصنوعی در دستور کار است.

وی تاکید کرد: صنعت شیلات، یکی از پایه‌های راهبردی توسعه اقتصادی کشور در دوران گذار از اقتصاد نفتی است. با مشارکت بخش خصوصی، توسعه فناوری و حفاظت از منابع طبیعی، می‌توانیم نقش ایران را در بازارهای جهانی بیش از پیش تثبیت کنیم. استان‌هایی مانند بوشهر، نمونه‌ای از ظرفیت‌های کم‌نظیر کشور در مسیر رشد شیلاتی هستند.

با توجه به سخنان مسئولان، اقتصاد دریا محور می‌تواند موتور رشد‌ و‌‌ توسعه استان بوشهر باشد، اما بی‌توجهی به مسائل زیست‌محیطی این فرصت را به تهدیدی بلندمدت تبدیل می‌کند.

بنابراين توسعه پایدار و توسعه دریا محور باید بر سه اصل استوار باشد؛ رشد و توسعه اقتصادی در استان بوشهر از طریق شیلات، گردشگری و تجارت دریایی، حفاظت از محیط زیست و منابع دریایی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین انجام می شود.