غلامعلی بدخشان

در روزگاری که طبیعت زیر سایه سنگین تخریب و بی‌توجهی رو به زوال است، هنوز دل‌هایی می‌تپند که عشق به زمین، درخت و جانداران را در خود زنده نگه داشته‌اند. شهرستان دشتی، با مردمانی که دل در گرو طبیعت دارند، امروز پرچم‌دار یکی از ارزشمندترین حرکت‌های زیست‌محیطی شده است. پویش دوستداران نجات کوه بیرمی، نه‌تنها تلاشی برای احیای طبیعت این منطقه است، بلکه نمادی از آگاهی، مسئولیت‌پذیری و تعهد نسل جوان این دیار به آینده‌ای سرسبز و پرامید است.
من، نویسنده‌ی این مقاله، ۳۸ سال پیش، روزگاری در شهر تاریخی خورموج مشغول تحصیل بودم. آن روزها، کوه بیرمی برای من و بسیاری از هم‌سن‌وسالانم، نه‌فقط یک کوه، بلکه بخشی از خاطرات شیرین نوجوانی بود. بارها در دامنه‌های آن قدم زدم، از چشمه‌های زلالش نوشیدم و شکوه این طبیعت بکر را با تمام وجود لمس کردم. اما امروز، وقتی عکس‌ها و فیلم‌های حیات وحش این کوه، کبک‌ها و کبوترانی که هنوز در آن مأوا دارند، و تلاش‌های جوانان این دیار برای احیای آن را دیدم، شوقی عمیق در من بیدار شد؛ شوقی که وادارم کرد این مقاله را بنویسم و ادای دینی کنم به کوهی که سال‌ها پناه دل‌های عاشق طبیعت بوده است.
کوه بیرمی، این گنجینه باشکوه طبیعت، قرن‌ها مأمن گونه‌های ارزشمند جانوری بوده است. گله‌های میش و قوچ و کل، آزادانه در این ارتفاعات جولان می‌دادند، کبک‌ها و تیهوها بر صخره‌ها آواز سر می‌دادند و دره‌هایش پر از حیات بود. اما دست‌اندازی بشر، شکار بی‌رویه، تخریب زیستگاه‌ها و کاهش منابع آبی، این تعادل طبیعی را بر هم زد و بسیاری از این گونه‌ها را در معرض نابودی قرار داد.
در دل این کوهستان باشکوه، تنگ زیبای شیرینه همچون گوهری درخشان، قرن‌ها مأمن حیات و سرچشمه‌ای زلال برای مردم این دیار بوده است. روزگاری، آب شرب شهر بوشهر از همین چشمه‌های جوشان تأمین می‌شد؛ آبی که از دل صخره‌های استوار بیرمی جاری می‌شد و با سخاوت، تشنگی مردمان ساحل‌نشین را فرو می‌نشاند. اما امروز، این گنجینه‌ی ارزشمند نیز با خطر خشکی و نابودی روبه‌روست. اگر در گذشته، آواز کبک‌ها در تنگ شیرینه طنین‌انداز بود و گله‌های وحشی در کنار این آب زلال آرام می‌گرفتند، اکنون طبیعت تشنه‌ی دست‌های یاریگر است تا این چشمه‌ی حیات را از فراموشی نجات دهد.
در چنین شرایطی، مردم شهرستان دشتی، به‌ویژه جوانان آگاه و عاشقان محیط‌زیست، بی‌تفاوت نماندند. آنان با پایه‌گذاری پویش دوستداران نجات کوه بیرمی، نشان دادند که تعهد به طبیعت تنها یک شعار نیست، بلکه عملی عاشقانه و مسئولانه است. این جوانان، با تلاش‌های بی‌وقفه، در مسیر احیای حیات‌وحش این منطقه گام برداشته‌اند. از آگاهی‌بخشی به مردم گرفته تا مقابله با شکارچیان غیرمجاز، از احیای چشمه‌های خشکیده تا ایجاد آبشخورهای جدید، هر قدمی که برداشته‌اند، در مسیر زندگی‌بخشی به این زیستگاه ارزشمند بوده است.
اما آنچه این حرکت را فراتر از یک اقدام محلی می‌برد، روح بزرگ و الگوساز آن است. امروز، پویش دوستداران نجات کوه بیرمی، تنها یک تلاش منطقه‌ای نیست، بلکه به الگویی درخشان برای سراسر ایران تبدیل شده است. این حرکت نشان داده که اگر اراده‌ای محکم و عشقی عمیق به طبیعت وجود داشته باشد، می‌توان حتی در برابر بزرگ‌ترین تهدیدات زیست‌محیطی ایستاد. این پویش می‌تواند پایلوتی باشد برای دیگر نقاط کشور که طبیعتشان در معرض خطر است؛ الگویی که در آن مردم، به‌ویژه جوانان، بدون انتظار از نهادهای رسمی، خود برای نجات محیط‌زیستشان دست به کار شوند.
فراتر از دشتی و بیرمی، این حرکت می‌تواند الهام‌بخش مناطقی باشد که جنگل‌هایشان در معرض نابودی است، تالاب‌هایشان خشکیده، و حیات‌وحششان در حال انقراض است. همان‌گونه که مردم دشتی نشان دادند، با آگاهی، همبستگی و عشق، می‌توان طبیعت را به زندگی بازگرداند. این پویش نه‌فقط فریادی برای نجات کوه بیرمی، بلکه زنگ هشداری برای سراسر ایران است که حفاظت از محیط‌زیست، یک وظیفه همگانی است.
احیای حیات در کوه بیرمی، تنها بازگرداندن چند گونه جانوری نیست، بلکه زنده کردن بخشی از هویت این سرزمین است. حضور دوباره گله‌های میش و قوچ و کل، طنین آواز کبک‌ها در کوهسار و بازگشت پرندگان مهاجر، همه و همه، مرهون دستان پرمهر و دل‌های آگاه جوانان دشتی است. این پویش، تنها یک حرکت زیست‌محیطی نیست، بلکه فریادی است برای حفظ زندگی، نمادی از عشق به زادگاه، و شعله‌ای است که در دل عاشقان طبیعت فروزان مانده است.
باشد که این همت بزرگ به بار بنشیند، و روزی فرا برسد که کوه بیرمی بار دیگر میزبان طبیعتی بکر و سرزنده باشد؛ همان‌گونه که جوانان شهرستان دشتی رؤیای آن را در سر دارند و برایش بی‌وقفه تلاش می‌کنند. و باشد که تنگ شیرینه، این چشمه‌ی حیات، بار دیگر با سخاوت، آب زلالش را به زمین‌های تشنه ببخشد و طبیعت این دیار، شکوه از دست‌رفته‌اش را بازیابد. و چه نیکوست که این جنبش، نه‌تنها کوه بیرمی، بلکه سراسر ایران را بیدار کند تا هر دیاری، پویشی برای نجات خود داشته باشد، تا طبیعت، این میراث گران‌بها، برای آیندگان نیز باقی بماند.

*فعال اجتماعی و دوستدار محیط‌زیست
از شهرستان جم