به گزارش مهر ، آزاده جولایی، دارای بورد تخصصی جراحی عمومی، متخصص جراحی پستان و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، درباره عوامل خطر ابتلاء به سرطان‌ها، بیان کرد: عوامل متعددی می‌توانند در بروز سرطان‌ها نقش داشته باشند. به عنوان نمونه، مصرف سیگار به طور قابل توجهی احتمال ابتلاء به سرطان ریه را افزایش می‌دهد. همچنین، عفونت‌های طولانی‌مدت با گونه‌های پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) می‌توانند در بخش‌هایی از بدن که سلول‌ها آلوده شده‌اند، منجر به ایجاد سرطان شوند. این ویروس در بروز سرطان‌هایی مانند دهانه رحم، آلت تناسلی، واژن، مقعد و حتی سر و گردن تأثیرگذار است. لازم به ذکر است که واکسن گارداسیل به عنوان یک اقدام پیشگیرانه، می‌تواند از ابتلاء به این ویروس جلوگیری کرده و در کاهش خطر سرطان‌های مرتبط نقش مؤثری ایفا کند.

وی افزود: ابتلاء به هپاتیت B می‌تواند در بروز سرطان کبد نقش داشته باشد و به همین دلیل، واکسیناسیون هپاتیت B به شدت توصیه می‌شود. همچنین، برخی سرطان‌ها با تغییر سبک زندگی، مانند کاهش اضافه‌وزن و افزایش تحرک بدنی، قابل پیشگیری هستند. چاقی با بسیاری از سرطان‌ها، از جمله سرطان پستان، روده، پانکراس، مری، کیسه صفرا، رحم، تخمدان، کلیه، کبد و حتی سرطان‌های خون، ارتباط مستقیم دارد.

جولایی تأکید کرد: حفظ تناسب اندام و نگه داشتن وزن در محدوده نرمال (شاخص توده بدنی یا BMI بین ۱۸.۵ تا ۲۵) می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از سرطان‌ها داشته باشد.

وی گفت: علاوه بر این، تماس طولانی‌مدت با برخی مواد و مصالح ساختمانی ممکن است خطر ابتلاء به سرطان را افزایش دهد. به همین دلیل، کارگرانی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، باید حتماً از ماسک‌های ایمنی استاندارد استفاده کنند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی عنوان کرد: مصرف مشروبات الکلی یکی از عوامل خطر اصلی در بروز انواع مختلف سرطان محسوب می‌شود. این سرطان‌ها شامل سرطان‌های سر و گردن، از جمله دهان، گلو و حنجره، و همچنین سرطان پستان و سرطان‌های دستگاه گوارش، مانند سرطان مری، کبد و روده بزرگ هستند.

وی با اشاره به اینکه ۴۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند، افزود: تماس طولانی‌مدت معده با عفونت‌های باکتریایی نیز می‌تواند آن را مستعد ابتلاء به سرطان کند. بنابراین آگاهی از علائم بیماری‌های گوارشی اهمیت بالایی دارد و در صورت مشاهده هرگونه نشانه، مراجعه به پزشک ضروری است.

استادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه این گفت‌وگو به سرطان‌های مختص زنان پرداخت و اظهار کرد: در میان سرطان‌هایی که زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند، سرطان پستان بیشترین آمار ابتلاء را به خود اختصاص داده است.

وی تأکید کرد که در صورت تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع و اصولی، این بیماری کاملاً قابل درمان بوده و فرد می‌تواند به زندگی عادی خود بازگردد.

وی اظهار داشت: سرطان‌های دستگاه تناسلی زنان از جمله سرطان دهانه رحم، تخمدان، جسم رحم، واژن و پرینه از دیگر سرطان‌هایی هستند که زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در میان این موارد، سرطان دهانه رحم و تخمدان بیشترین شیوع را دارند.

۴۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند

وی با اشاره به اینکه ۴۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند، افزود: تماس طولانی‌مدت معده با عفونت‌های باکتریایی نیز می‌تواند آن را مستعد ابتلاء به سرطان کند. بنابراین آگاهی از علائم بیماری‌های گوارشی اهمیت بالایی دارد و در صورت مشاهده هرگونه نشانه، مراجعه به پزشک ضروری است.

استادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه این گفت‌وگو به سرطان‌های مختص زنان پرداخت و اظهار کرد: در میان سرطان‌هایی که زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند، سرطان پستان بیشترین آمار ابتلاء را به خود اختصاص داده است.

تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع و اصولی سرطان

وی تأکید کرد که در صورت تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع و اصولی، این بیماری کاملاً قابل درمان بوده و فرد می‌تواند به زندگی عادی خود بازگردد.

وی اظهار داشت: سرطان‌های دستگاه تناسلی زنان از جمله سرطان دهانه رحم، تخمدان، جسم رحم، واژن و پرینه از دیگر سرطان‌هایی هستند که زنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در میان این موارد، سرطان دهانه رحم و تخمدان بیشترین شیوع را دارند.

جولایی در ادامه به علائم سرطان پستان اشاره کرد و گفت: بهترین روش برای شناسایی زودهنگام سرطان پستان، انجام خودآزمایی‌های ماهانه توسط خود بانوان است. برخی از علائمی که باید به آن‌ها توجه کرد عبارتند از، وجود توده یا سفتی در بخشی از پستان، تفاوت ظاهری بین دو پستان هنگام مشاهده در آینه، کشیدگی پوست یا نوک پستان، زخم یا کبودی در هر قسمت از پستان، بروز ترشحات غیرطبیعی از یک مجرا، قرمزی، التهاب یا تورم در پستان، ظاهر پوست پرتقالی در پوست پستان، پوسته‌پوسته شدن نوک پستان و نامتقارن بودن پستان‌ها.

وی تأکید کرد: هر زنی می‌تواند با لمس و ارزیابی پستان‌های خود به شناسایی علائم غیرعادی بپردازد. در صورت مشاهده هرگونه تغییر مشکوک، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. با توجه به هزینه‌های بالای غربالگری، خودمراقبتی و آگاهی از علائم اولیه مؤثرترین روش پیشگیری از سرطان پستان محسوب می‌شود.

وی با اشاره به علائم بیماری‌های تناسلی، اظهار کرد: خونریزی‌های غیرطبیعی واژینال، بزرگ شدن شکم، ترشحات غیرعادی و درد در ناحیه لگن از جمله نشانه‌هایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.

"سونامی سرطان" وجود دارد؟

جولایی گفت: چیزی به عنوان "سونامی سرطان" وجود ندارد، سونامی یک اتفاق غیرمترقبه است که به صورت ناگهانی و مخرب روی می‌دهد، اما آنچه در کشور ما اتفاق افتاده، افزایش موارد سرطان و در درجه اول سرطان پستان است و این، به دلیل ارتقا و بهبود وضعیت بهداشت پایه در کشور بوده که باعث شده جمعیت ایران وارد سن میانسالی شده و تمامی بیماری‌ها از جمله، دیابت، سرطان، فشارخون و بیماری‌های قلبی عروقی با آمار بیشتری روبرو شود.

وی اظهار داشت: در دهه ۶۰، حدود ۲۰ میلیون نفر به جمعیت ۳۸ میلیونی پیش از انقلاب افزوده شد و این افزایش چشمگیر، تمام معادلات جمعیتی کشور را تحت تأثیر قرار داد. در حال حاضر، یک‌چهارم جمعیت ایران را متولدین دهه ۶۰ تشکیل می‌دهند. تعداد آنها دو برابر متولدین دهه پنجاه بوده و حتی از مجموع متولدین دهه پنجاه و هفتاد نیز بیشتر است. به همین دلیل، درصد بیماری‌هایی که در متولدین دهه پنجاه مشاهده می‌کردیم، در متولدین دهه شصت به دلیل جمعیت بالاترشان، به‌طور طبیعی دو برابر شده است.

وی افزود: پس از انقلاب اسلامی، میانه سنی جمعیت ایران ۱۸.۵ سال بود؛ به این معنا که نیمی از جمعیت زیر این سن و نیمی دیگر بالاتر از آن قرار داشتند. در چنین شرایطی، با کشوری جوان مواجه بودیم و طبیعتاً میزان ابتلاء به سرطان‌ها که عمدتاً در سنین میانسالی بروز می‌کنند، کمتر بود. با ورود متولدین دهه شصت به سنین میانسالی، میانه سنی جمعیت نیز افزایش یافت و بیماری‌هایی مانند سرطان که بیشتر در این بازه سنی شایع هستند، با آمار بیشتری گزارش شدند.

وی تأکید کرد: موج سرطانی که امروز مشاهده می‌شود، نه به این دلیل است که متولدین دهه شصت بیشتر از دیگر گروه‌های جمعیتی به سرطان مبتلا می‌شوند، بلکه به دلیل جمعیت بسیار بالای این گروه و پیشرفت در سیستم‌های تشخیصی، تعداد موارد شناسایی‌شده بیشتر شده است.

وی با تأکید بر اهمیت تشخیص و درمان به‌موقع سرطان‌ها اظهار کرد: اگر سطح تشخیص و درمان سرطان‌ها در جمعیت جوان و مولد کشور ارتقا یابد، می‌توان تأثیر قابل‌توجهی در افزایش طول عمر و کیفیت زندگی بیماران داشت. به‌عنوان نمونه، با درمان موفقیت‌آمیز یک زن ۳۵ ساله، با توجه به اینکه میانگین امید به زندگی در زنان ایرانی ۷۹ سال است، عملاً ۴۴ سال به عمر مفید او افزوده می‌شود.

وی در ادامه گفت: غربالگری سرطان پستان در هیچ کشوری برای زنان زیر ۴۰ سال انجام نمی‌شود. به همین دلیل، در بیشتر کشورهای پیشرفته، زنان زیر ۴۰ سال در صورت مشاهده علائم به پزشک مراجعه می‌کنند. اما در کشور ما، با توجه به اینکه اکثر بیماران مبتلا به سرطان پستان زیر ۵۰ سال هستند و حدود ۲۵ درصد از آن‌ها زیر ۴۰ سال قرار دارند، اغلب با بیماران علامت‌دار مواجه می‌شویم. این موضوع باعث می‌شود اعمال جراحی برای این بیماران سنگین‌تر باشد و در مقایسه با کشورهایی که غربالگری در سنین بالاتر انجام می‌شود، آمار تخلیه پستان در کشور ما بیشتر باشد.

وی افزود: یکی از چالش‌های جدی در زمینه درمان سرطان، پوشش هزینه‌های بازسازی پستان پس از جراحی است. دولت باید بازسازی پستان و قرینه‌سازی آن با سمت مقابل را تحت پوشش قرار دهد، زیرا این تنها یک مسئله پزشکی نیست، بلکه یک مساله اجتماعی نیز هست. بسیاری از بیماران جوان که تحت عمل تخلیه پستان قرار می‌گیرند، به دلیل ناتوانی در تأمین هزینه‌های بازسازی، با نقص عضو به خانواده و جامعه بازمی‌گردند. بازسازی پستان تخلیه‌شده نه تنها از نظر پزشکی ضروری است، بلکه تأثیرات روانی و اجتماعی قابل‌توجهی دارد و باید اقدامات لازم در این زمینه صورت گیرد.

وی اظهار کرد: سرطان‌هایی که رابطه علت و معلولی مشخصی ندارند، می‌توانند هر فردی را درگیر کنند. در مورد سرطان پستان، تفاوتی ندارد که فرد مجرد باشد یا متأهل، تجربه بارداری و شیردهی داشته باشد یا خیر؛ همه افراد ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی، سبک زندگی یا دیگر دلایل، در معرض ابتلاء قرار گیرند. بنابراین، لازم است گام‌های جدی برای ارائه حمایت‌های اجتماعی و روانی به بیماران برداشته شود تا بتوان از جنبه‌های مختلف به بهبود کیفیت زندگی این افراد کمک کرد.

در کشور ما، «سرطان» همچنان یک تابو محسوب می‌شود

وی بیان کرد: متأسفانه در کشور ما، «سرطان» همچنان یک تابو محسوب می‌شود. بسیاری از زنان زمانی که متوجه وجود توده‌ای در پستان خود می‌شوند، به دلیل ترس از تخلیه پستان، نقص عضو و هزینه‌های بالای تشخیص و درمان، از مراجعه به پزشک خودداری می‌کنند. در چنین شرایطی، مکانیزم انکار در بدن فعال شده و بیماری به‌طور پنهانی پیشرفت می‌کند. این موضوع ضرورت حمایت جدی متولیان حوزه سلامت را نشان می‌دهد. باید امکانات لازم برای تشخیص و درمان استاندارد در بیمارستان‌های دولتی و تحت پوشش بیمه فراهم شود. امکان حضور جراحان، پزشکان، پرستاران و بهیاران زن در سراسر کشور نیز باید مهیا شود تا زنان در مناطق دورافتاده یا سنتی بدون احساس معذب شدن برای مراجعه و معاینه اقدام کنند.

وی تأکید کرد: بهبودیافتگان سرطان پستان می‌توانند نقش مهمی در فرهنگ‌سازی و شکستن این تابو ایفا کنند، به‌طوری که دیگر زنان بدون تعلل و با آگاهی بیشتری برای پیگیری وضعیت بیماری خود اقدام کنند.

وی افزود: در مواردی که سرطان تنها بخشی از پستان را درگیر کرده و نسبت حجم توده به اندازه پستان کوچک است، امکان حفظ پستان وجود دارد. اما اگر حجم توده بزرگ باشد، نیاز به تخلیه کامل پستان است. در چنین شرایطی، جراحی بازسازی و زیبایی می‌تواند به حفظ تقارن ظاهری کمک کند.

وی با اشاره به یکی از چالش‌های اصلی درمان سرطان پستان گفت: متأسفانه در کشور، مرکز استاندارد و دولتی برای بازسازی پستان وجود ندارد که بیماران بتوانند با هزینه معقول به آن مراجعه کنند. از همه مهم‌تر، جراحی بازسازی پستان و تجهیزات و وسایل مورد نیاز آن تحت پوشش بیمه قرار ندارند، و بیماران مجبورند هزینه‌های بالای این جراحی را حتی در سیستم دولتی شخصاً پرداخت کنند.

جولایی خاطرنشان کرد: برای رفع این مشکل، نیاز به حمایت جدی دولت و مشارکت خیریه‌ها داریم تا بتوانیم از بیماران حمایت کافی داشته باشیم و روند درمان و بازسازی آن‌ها را تسهیل کنیم.

وی اظهار داشت: حدود ۵ تا ۱۰ درصد از سرطان‌ها منشأ ژنتیکی دارند، به این معنا که وجود یک ژن معیوب در بدن می‌تواند فرد را مستعد ابتلاء به سرطان کند. گرفتن تاریخچه فردی و خانوادگی، همراه با مشاوره ژنتیک، بررسی کامل شجره‌نامه و انجام تست‌های ژنتیکی می‌تواند مشخص کند که آیا سایر اعضای خانواده فرد بیمار نیز در معرض خطر ابتلاء به سرطان هستند یا خیر.

وی توضیح داد: در صورت شناسایی خطر ژنتیکی در سایر اعضای خانواده، می‌توان اقدامات پیشگیرانه را توصیه کرد. برای مثال، اگر خواهر فرد مبتلا به سرطان، مستعد ابتلاء به سرطان تخمدان یا پستان باشد، به او پیشنهاد می‌شود که جراحی پیشگیرانه انجام دهد. این جراحی می‌تواند شامل تخلیه و بازسازی پستان در سنین مشخص یا خروج تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ پس از تکمیل فرزندآوری باشد.

وی افزود: با توجه به پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه درمان ناباروری در کشور، این امکان وجود دارد که برای افرادی که دارای ژن مستعد سرطان هستند، از طریق روش IVF (لقاح آزمایشگاهی) ژن جنین بررسی شود و تنها جنین‌های سالم برای انتقال به رحم انتخاب شوند. این روند نه تنها از انتقال ژن‌های مستعد سرطان به نسل‌های بعدی جلوگیری می‌کند، بلکه به‌نوعی اصلاح ژنی در جامعه محسوب می‌شود و زنجیره انتقال ژنتیکی سرطان متوقف می‌شود.