وحید گرمسیری‌نژاد

با بررسی مجموعه‌ی میراث مطالعات تاریخی سطح کشور در حوزه‌های گوناگون پژوهشی آن، می‌توان به‌روشنی دید که این مطالعات متمرکز بر حلقه‌های اصلی قدرت سیاسی و روابط متقابل آن‌ها بوده‌اند. به‌عبارت دیگر، مطالعات تاریخی عملاً در سطح کلان و بالادستی جامعه تمرکز داشته‌است و سطوح خُرد و پایین‌دستی جامعه به‌مثابه‌ی حلقه‌هایی پنهان‌مانده در سپهر اندیشه‌ی اجتماعی جامعه رها مانده‌است. معدود پژوهش‌های علمی در سطح خانواده نیز مربوط‌ به آن خانواده‌هایی بوده‌است که در نزدیک‌ترین فاصله با همان حلقه‌های قدرت قرار داشته‌اند؛ مانند خانواده‌ی برمکیان در دولت‌های عباسی. این حالت، نه عیب این میراث مطالعات ی بلکه اقتضای طبیعی زایش و رشد علم تاریخ بوده‌است. گسترش مطالعه‌ی علمی تاریخی-اجتماعی به سطوح پایین‌دستی‌تر جامعه از آن‌رو اهمیت دارد که امکان‌های بالقوه‌ی پژوهش را در رابطه‌با همان مطالعات تاریخی-اجتماعی در سطوح بالادستی افزایش می‌دهد چراکه سطوح خُردتر جامعه واجد آن آگاهی‌ها و آن تجارب زیستی است که اساساً بر بسترش سطوح کلان‌تر جامعه شکل یافته‌است. این فرآیند خودتقویت‌کننده‌ی متقابل را می‌توان در رابطه‌ی متقابل علم پزشکی(سطح کلان ‌تر) و علم سلولی-مولکولی یا علم ژنتیک (سطح خُردتر) در علوم طبیعی نیز شاهد بود.

چنین‌است که کتاب «از گرمسار تا برازجانِ دشتستان (تاریخ خویشاوندی گرمسیری) » را نباید صرفاً تلاشی خانوادگی یا شخصی پنداشت به‌ویژه آنکه پدیدآور این اثر ، خود نیز در بخش «سخنی با خواننده» تشریح کرده‌  است که پژوهش را فراتر از موضوعی احساسی یا خصوصی اجرا کرده‌ و به سرانجام رسانده ‌است ‌ .

به‌عنوان مثال، مفهوم «چارواداری» که موضوعی مبهم و ناقص در ذیل دیگر مطالعات کلان تاریخی سطح کشور بوده‌است، در فصل سوم این کتاب با نام «چارواداری؛ چهارپاداری، تعاریف و تمایزات » برای نخستین‌بار مفصلاً تشریح شده‌است. به‌عبارت دیگر، تلاش پدیدآور این کتاب درراستای مطالعه‌ی علمی مختصات زیست اجتماعی خویشاوندی خود (سطح خُرد)، بر یکی از مبهم‌ترین و در عین حال مهم‌ترین وجوه حیات اجتماعی جامعه‌ی ایران (سطح کلان) نور افکنده‌است و به‌موجب آن، راه مطالعات تاریخی-اجتماعی را برای پژوهشگران در همه‌ی سطوح باز تر ساخته‌است.

بنابراین شایسته‌است تلاش علمی نویسنده‌ی این کتاب ، «فرج‌اله گرمسیری‌نژاد» ، را به‌عنوان فتح باب پژوهش علمی ِ جامع پیرامون یک «گروه انسانی خویشاوند» حداقل در فضای پژوهشی استان بوشهر ارج نهاد و آن را به امری خصوصی که سوای «ما» است تقلیل نداد .

به‌منظور استفاده‌ی عموم افراد و پژوهشگران، این کتاب در اختیار کتابخانه‌های بهشتی (علی‌آباد) و گنجی (حسینیه‌ی اعظم) قرار گرفته‌است. همچنین می‌توان آن را از نوشت‌افزار «تااوکه» واقع در میدان فردوسی خریداری نمود.