احمد خواجه حسنی

حسین باستانی (روزنامه نگار) اخیراً اظهاراتی مطرح کردند از جمله اینکه اذعان داشتند؛ رویکرد اصلاح‌طلبی در ایران نابود شده است!
در نوشتار پیشارو کوشش می شود برای وقوف به کنه ی این ادعای ناصواب، قلم را به تحلیل راند و تحلیلی"فرایندی- جریانی" و ایضاً "نقطه ای-موردی" را مختصر برشمرد؛
گفتمان اصلاحات در زمره گفتمان‌های مهم در ادوار سیاسی ایران می باشد که در مقاطع مختلف با فراز و نشیب های متعددی همراه بوده و در طول تاریخ از جانب ساختار رسمی قدرت حاکمه سرکوب، حذف، طرد، بایکوت، محدود و محصور گردیده ، چندان که به دست چپ شماری...

فریدون آدمیّت با حسن تشخیص، امیرکبیر را آغازگر جنبش اصلاحات می دانند.

✓ امیر کبیر نقش ویژه ای در اصلاح نظام حکمرانی ، اصلاح ارتش، سامان‌بخشی به وضعیت مالی و مالیاتی مملکت، ارتقاء مفاهیمی چون آزادی، قانون و مبارزه با فساد ایفا نمودند ، ناصرالدین شاه به امیرکبیر می گفت دنیای بدون امیر برای من جهنم است! امّا در توالی سلسله اقدامات اصلاحی، با چنان مخفی کاری و سرعت و شناعتی او را از سر راه برداشت که همگان انگشت به دهان ماندند!

✓ میرزاحسین خان سپهسالار، بعد از امیرکبیر به صدر اعظمی رسید، ناصرالدین شاه خواست که برای نجات مملکت هر کاری که می تواند بکند و اطمینان داد که هرکس مقابل برنامه و نظم جدید دولت بایستد «اگرچه پسرمان باشد واجب­ الدفع می­دانیم»، اما به محض اینکه اصلاحات میرزاحسین خان نمود پیدا کرد و موقعیت متنفذین دربار را به خطر انداخت ناصرالدین شاه، سپهسالار را عزل کرد و برای اینکه حق این دولت مرد اصلاح گر را کف دستش گذاشته باشد به او گفت که من فرد علیلی چون یوسف خان مستشارالدوله را به این سبب جایگزین تو کردم که بفهمی این مملکت را من حفظ کرده ام نه اقدامات اصلاحی تو!

✓ در انقلاب مشروطه هم " اگر جناحی از حکومت گران به لزوم اصلاحات پی نمی بردند و همراهی نمی کردند " چه بسا لوکوموتیو اصلاحات روشن نمی شد ! کما اینکه دست آخر نیز بخشی از حاکمیت موجب انحراف این لوکوموتیو پیش ران شدند!

✓ با گامی بلند به کنشی قابل تأمل در حکومت پهلوی دوّم می رسیم، آن جا که در اردیبهشت ۱۳۵۶ سه نفر از سران جبهه ملّی نامه ای به شاه نوشتند و ضمن نقد شرایط حاکم به او گفتند، شما فقط با اصلاح امور و تغییر سیاست ها می توانید کشور را از این شرایط خارج کنید، شاه در اوج تبختر و غرور در یک سخنرانی در پاسخ به آن نامه گفت:«مه فشاند نور و سگ عو عو کند»! طولی نکشید شخص شاه به همان ها متوسل شود که پست نخست وزیری را بپذیرند در حالی که بسیار دیر شده بود!

ناگفته پیداست که دال مرکزی گفتمان اصلاح طلبی همواره گفتمان جمهوریت، دموکراسی‌خواهی، توسعه سیاسی و صد البته گفتمان تغییر بوده و جوهره این گفتمان نیز نقد قدرت ها تلقی شده است.
✓ پس از انقلاب هم رویکرد جریان اصلاحات حتی المقدور نقش قابل ملاحظه ای بر مشروعیت نظام داشته ولی این ستیز ویران گر (تقابل قدرت با اصلاح رویکردها،روندها و رویه ها) هم چنان با جریان سیاسی اصلاح طلب ادامه دارد، گواه بر این مدعا تعلیق، بازنشستگی اجباری و اخراج برخی از اساتید دانشگاهی است که عمدتا در متن نظام اندیشگی آنان انتقاد در سطح کلان و تلاش در جهت تحول گرایی است.
پوشیده نیست در حال حاضر جریان سیاسی اصلاحات نقش آفرینی خود را در بازی ماکرو قدرت از دست داده و با گذشت زمان، بنا به دلایلی عده ای با رویکرد اصیل اصلاح طلبی زاویه گرفته و عملاً وسط باز شدند که شرح و تفصیل آن در این مقال نمی گنجد، تنها به ذکر این نکته بسنده می کنم که این جریان سیاسی را به مثابه عروس هزار دامادی درآوردند که اکنون می بینیم!
شوربختانه رویکرد اصلاح طلبی به طرز محسوسی به فرد گرایی تقلیل پیدا کرده، به نحوی که تخم مرغ رویکردهای اصلاح طلبی به وفور در جامعه وجود دارد لیکن سبدی رسمی و کارآمد برای قراردادن آن ها نیست!، امّا این به معنای نابودی رویکرد اصلاح طلبی در جامعه نمی تواند باشد.
رویکرد اصلاح طلبانه و تحوّل خواهانه هرگز نابود نمی شود و جامعه همواره پذیرای یک جریان اصیل مردمی اصلاحی بوده و زین پس نیز خواهد بود.
نباید از نظر دور داشت که انقلاب محصول انسداد تمامی راه های اصلاحی توسط حکومت هاست به همین سبب لاک لائو، معتقد است که اصلاح‌طلبی همواره از انسداد سیاسی جلوگیری کرده و آلترناتو دیگری را برای تغییرات اجتماعی و سیاسی پیشنهاد می‌کند.

پ ن؛
نگارنده هم چنان امید دارد نظام حکمرانی، دشمن اندیشی افراطی را کنار زده ، از بازتولید "منطق مقابله" با رویکرد اصلاح طلبانه دست برداشته با تعمق و درایت فرمان را به سمت تغییر و تحوّل در سیاست ها بچرخاند.