دکتر سید محمدمهدی جعفری:

حاج محمد نبی مهاجر به ظاهر یک عطار بود.  لیکن درحقیقت یک حکیم بود، یک مصلح بود، یک شاعر بود، یک طبیب دلسوز و با ایمان بود. امام علی (ع) در وصف رسول خدا (ص) می فرمایند:  «طَبِیب دوّار بِطِبّهِ ... « پزشکی است با دانش پزشکی خود در میان مردم گردان مرهم‌های خود را به نیکی فراهم ساخته و میله‌های داغ کردن زخم ها را برتافته و درجایی نهد که بدان نیاز افتد:

از دل‌های کور گرفته تا گوش‌های کر و زبان‌های گنگ با داروهای خود پیوسته جایگاه‌های ناآگاهی را جویا است و در میهن های سرگردانی پویاست (نهج‌البلاغه خطبه صد و هفت)

مرحوم حاج محمد نبی مهاجر نیز طبیبی بود که منتظر نمی‌ماند تا بیمار به او مراجعه کند بلکه خود در جستجوی بیمار بود و با داروها و مرهم هایی که خودش ساخته بود به درمان او اقدام می‌کرد. همیشه عصرها در منزل مرحوم آیت الله اعتصامی مردم جمع می‌شدند و اگر به مناسبت موالید یا شهادت‌ها روضه‌خوانی و ارشاد و وعظ نبود، شخصی از روی کتاب‌های مذهبی می‌خواند و دیگران همان طور که قلیان می‌کشیدند و قهوه می نوشیدند به مطالب کتاب و مواعظ یا نکات تاریخی آن گوش می‌دادند. به یاد دارم که در سن کودکی قبل از این‌ که به مدرسه بروم در یکی از عصرها همراه با دایی‌ام به طرف بازار می‌رفتیم، منزل ما در کنار منزل مرحوم آیت الله اعتصامی بود. هنوز پنجاه شصت متر از خانه دور نشده بودیم که بر اثر دویدن در کوچه سنگلاخی افتادم و احساس کردم پایم شکسته است. صدای جیغ و گریه شدیدم بلند شد، نمی‌دانم چند دقیقه یا شاید چند ثانیه گذشته بود که دیدم یک نفر مانند باز شکاری که پرنده‌ای را برباید زیر بغل هایم را گرفت و بلند کرد و بسرعت مرا به خانه برد و خوابانید و این شخص کسی نبود جز مرحوم حاج محمد نبی. همین که در منزل مرحوم اعتصامی صدای جیغ مرا شنید شاید از جیغ من، شکستن پایم را حدس زده بود که بسرعت دوید و مرا بلند کرد و به خانه برد.

چون از جلسات عصر منزل مرحوم آیت الله اعتصامی سخن به میان آمد این نکته را هم عرض کنم که همسر نخست مرحوم آیت الله اعتصامی، مادر مرحوم حجت‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمد جواد و خواهرش دختر مرحوم حاج سید آقا مساوات دهدشتی بود. پس از فوت آن مرحوم در سال هزار و سیصد و دوازده، مرحوم اعتصامی با خواهر مرحوم حاج محمد نبی ازدواج کرد که آقای علی اعتصامی از آن همسر است مرحوم حاج محمد نبی برادر زن مرحوم اعتصامی، پای ثابت جلسات عصر و روضه‌خوانی یا جشن‌های موالید بود و نیز تا آنجایی که به یاد دارم از افراد همیشگی شرکت کننده در نماز جماعت مرحوم آیت الله اعتصامی بود که نماز مغرب و عشا را در مسجد نو در محله پا پری‌ها  اقامه می‌کرد. البته نه از آن جهت که برادر زنش بود بلکه به او ایمان و ارادت و اعتقاد خالصانه‌ای داشت. ایشان گاهی در جلسات عصر که کتابی خوانده می‌شد ساکت نمی‌نشست بلکه با اطلاعات زیادی که از کتاب‌های مذهبی کسب کرده بود گاه مطالب را نقل می‌کرد و یا اگر جمله و عبارت پیچیده و مشکلی خوانده می‌شد آن را برای دیگران توضیح می‌داد. حاج محمد نبی مهاجر باتقوا بود اما نه تقوای پرهیز و نه تقوای ستیز بلکه پروا پیشه بود. پرهیزگار ترجمه فارسی درستی از تقوا به مفهوم کامل آن نیست پرهیزگار کسی است که از هر اقدامی مثبت یا منفی پرهیز می کند درحالی‌ که تقوا به مفهوم درست به معنای آگاهی از زمان و مکان و شرایط خود و دیگران وجامعه و جهان است انسان با تقوا در هر شرایطی کنشی متناسب با آن موقعیت دارد و موضعی که شایسته و بایسته است می‌گیرد لذا واژه پروا پیشه برای باتقوا یا متقی مناسب‌تر است زیرا پروا داشتن یعنی توجه داشتن به اوضاع و احوال و آگاه بودن از شرایط و داشتن اراده انجام کاری و گرفتن موضعی که متناسب با شرایط است . پیشه هم به معنای منش و حالت همیشگی انسان با تقواست نه این‌ که عملی را به طور گذرا در شرایط خاص انجام دهد و در شرایط دیگر نداند که چه کنش یا واکنشی باید در پیش بگیرد. حاج محمد نبی مهاجر، پروا پیشه بود بدین معنا که در هر کنشی یا در هر موضع گیری خدا را در نظر داشت و تحت تاثیر شرایط روز قرار نمی‌گرفت و جو زده نمی‌شد، همیشه خیرخواه دیگران بود و برای انجام عمل خیر پیش‌قدم می‌شد در ضمنِ دستگیری از جوانان آنان را برای ازدواج و تشکیل خانواده تشویق می‌کرد و اگر از نظر مالی نمی‌توانستند به این کار مهم اقدام کنند به‌ صورت مستقیم یا غیرمستقیم به یاری آنان می‌شتافت. حاج محمد نبی شعر هم می‌گفت دفتر شعرش را سال‌ها پیش دیده بودم به سبک شاعران کهن اشعارش از توحید شروع می‌شد و در ستایش پیامبر خدا (ص) و ائمه هدی ادامه می یافت. پند و اندرزها  نیز از جمله موضوعات شعر بود و سپس در وصف و خاصیت داروهای گیاهی که تخصص خودش بود ادامه پیدا می‌کرد نمونه‌هایی چند از آن اشعار:

این سخن را بشنو از اهل هنر
                             تا بگردی واقف از علم شجر
هر گیاه و هر نبات و هر شجر
                             غرق در حکمت بود از پا و سر
 از پیاز و ضیمران و تربزه
                               آب نار و پرتقال و خربزه
هر یکی از بهر درمان آمده
                              خوردنش دارد هزاران فایده
و چند بیت دیگر در خواص گیاهان و دانه‌ها و میوه‌ها و سبزی‌ها. در پایان چنین می‌گوید:
ای مهاجر قول تو باشد ثواب
                           تجربه باید، نه عنوان کتاب
زیرا خود او یک طبیب یا حکیم تجربی بود نه تحصیل‌کرده دانشکده پزشکی یا داروسازی. و از پند و اندرزهایش:
 چهار خصلت از نشان احمق است
                 کبر و جهل و بخل و حرص مطلق است
متقی را چهار چیز آمد نشان
                      صبر و علم و حلم و سَتر از مؤمنان
خلق نیکو به بود از سیم و زر
                                می کند تسخیر قلب هر بشر

«سَتر از مؤمنان» یعنی پوشانیدن یا نادیده گرفتن عیب مؤمنان همان طور که خداوند ستار العیوب است. خداوند او را رحمت کند و به همه ما توفیق دهد که خیرخواه بشر باشیم و تا می‌توانیم مرهمی بر زخم‌های دیگران بگذاریم. ان‌شاءالله