اتحاد خبر-زهره عرب: به بهانه اجرای نمایش موزیکال کودک «گرگم و گله می برم» به کارگردانی "عبدالرحیم کاویانی" و "ندا حیدری"، زوج بازیگر و کارگردان دشتستانی بر سر محل تمرین این نمایش حاضر شده و با این زوج موفق به گفتگو نشستیم.


*به عنوان سوال اول، چرا اینهمه کار کودک، احساس نمی کنید تعداد نمایش های کودک زیاد شده است؟
کاویانی: من با بچه ها راحت تر هستم و کار کودک و کار کردن با بچه ها را دوست دارم. گاهی با خود می گویم دیگر کار نمی کنم اما یک مدت که از بچه ها دور می مانم نمی توانم و دلتنگ می شوم.
احساس می کنم باید افراد جدیدی به انجمن نمایش تزریق شود، و من از این بازیگران در دو یا سه نمایش استفاده می کنم ولی بچه ها زود بزرگ می شوند و باید در آثار بزرگسال به کار گرفته شوند.
بستگی دارد چه کسی کار کودک انجام می دهد. اگر در طول سال بیست نمایش هم کار شود اتفاق خوبی است و به فضای موجود هم کمک می کند و همچنین فرهنگسازی صورت می گیرد. البته افرادی با هدف درآمد به سمت این حوزه می آیند که این موضوع به حوزه نمایش کودک لطمه وارد می کند. نمی توان جلوی این افراد را گرفت که کار نکنید، هر چند به نظر من مردم بهترین داور هستند و می دانند که چه کسانی به هدف درآمد و چه کسانی برای خود هنر فعالیت می کنند.
ما از سال 83  که تئاتر کار می کردیم تا امروز که به بخش خصوصی واگذار شده است در این حوزه کار می کنیم. در آن زمان هیچ درآمدی نداشتیم و همانطور که می دانید هزینه های تئاتر کودک هم بسیار بالا است و نمی توان از این موضوع چشم پوشی کرد.

*استفاده از بچه ها برای اجرای تئاتر کودک چقدر به ارتباط با مخاطب کمک می نماید؟
کاویانی: این موضوع دارای دو جنبه خوب و بد است، زمانی که با بزرگسالان کار می کنیم یک مقدار کار حرفه ای تر است و ارتباط گرفتن با بچه ها هم بهتر انجام می شود، ولی کار با کودکان دشوارتر است. در دهه های 70 و 80 کمتر خانواده ای راضی میشد که بچه ها و حتی فرزندان بزرگسالشان به کار تئاتر وارد شوند، خوشبختانه الان یک فضای خوبی به وجود آمده و به همین خاطر نیز تئاتر رونق یافته است.

کاویانی: ما بیشترین وقت خود را برای این می گذاریم که بچه ها بخندند و بتوانیم لبخند خلق کنیم

*در گذشته کودکان با تماشای تئاتر و برنامه های ویژه کودک بسیار لذت می بردند، اما چرا الان و با وجود شرایط مناسب و اینهمه امکانات و حتی استفاده از ظرفیت های خود کودکان در اجرای تئاتر؛ آن لبخند را نمی بینیم. دلیل این موضوع چیست؟
کاویانی: ما بیشترین وقت خود را برای این می گذاریم که بچه ها بخندند و بتوانیم لبخند خلق کنیم، اما من احساس می کنم یک دلیل مهم این است که به واسطه ترس و استرسی که سر کار دارند لبخند از یادشان می رود.
همچنین سن بلوغ پایین آمده و نمی توان کودک هفت ساله امروز را با کودک هفت ساله دهه های قبل مقایسع نمود. کودکان، کودکی نمی کنند و دلایل این موضوع برنامه های تلویزیون، شرایط جامعه، استفاده از اینترنت و... است. در واقع کودک درون بچه ها فعال نیست و ذهنشان از سنشان بزرگ تر شده است. بچه ها سریع تر بزرگ می شوند و بچگی نمی کنند و همین متاسفانه باعث شده تا سادگی و شادی بچگی را در آنان نبینیم و سخت تر به خنده تشویق شوند.
ما چند سال پیش یک نمایش تحت عنوان "سوغات پری" اجرا کردیم، و نزدیک به 5 هزار مخاطب داشتیم. بحث و پیام اصلی ما در آن نمایش استفاده صحیح از تبلت و موبایل و فضای مجازی بود. ما وقتی کودکان را وارد یک فضای هنری می کنیم، بسیار مهم است چون بچه ها خیلی باهوش تر شده اند. با این حال ما در همین نمایش ها نیز همدلی، با هم بودن، هدف داشتن، برنامه ریزی و سایر ویژگی های خوب را آموزش می دهیم، و اگر دقت نمایید در آخر نمایش ها شعری خوانده می شود که پیام آن را بیان می کند.
در آینده یک تئاتر با موضوع بهداشت فردی کودکان کار می کنیم که به محض رسیدن متن، آن را آغاز خواهیم کرد.

*شما سالهاست که با همسرتان کار می کنید، می خواهم این را بپرسم که دو کارگردان در کنار هم چقدر در موفقیت یک کار تاثیر دارند؟
کاویانی: من و ندا چون فکرهایمان به هم نزدیک است خیلی به هم کمک می کنیم و بعضی مواقع فکر هم را می خوانیم. موضوع دیگر اینکه در خانه درباره میزانسن ها، حرکت ها و دیالوگ ها صحبت و بعد در زمان تمرین آنها را پیاده می کنیم.
یکی از دلایل موفقیت من این است که ندا همراهم بوده، هر جا که ذهنم جواب نمی داده ندا به کمک من آمده است. به نظر من دو نفره کار کردن و حضور دو کارگردان با ایده مشترک در کنار هم، خصوصا در کار کودک بسیار موثر است و نتیجه خوبی در بر دارد.

*چقدر به تزریق بازیگران فعلی فعال در حوزه ی کودک به انجمن نمایش امیدوار هستید؟
کاویانی: در این سه ترم که دوره های آموزشی برگزار شده تنها یک نفر بوده که ادامه نداده است، و بچه های گروه نمایش انتظار دارند که در کار بعدی هم از آنها استفاده شود، ولی چون شرایط نمایش فرق می کند امکان این کار وجود ندارد. خودم هم علاقمند به پیشرفت بچه ها هستم و امیدوارم که بتوانیم آنها را به جای خوبی برسانیم تا بتوانند آینده خوبی در حیطه نمایش و حرفی برای گفتن داشته باشند. 

*از لحاظ کیفیت و در مقام مقایسه، نمایش های گذشته و امروز کدامیک موفق تر عمل کرده است؟
کاویانی: اطلاعی ندارم که در دهه هفتاد بچه ها در چه رده های سنی تئاتر بازی می کردند، اما بچه های امروز خیلی باهوش تر هستند. لذا برای انتخاب نمایشنامه، موسیقی و دکور باید خیلی دقت کنید، چون بچه ها آموزش های مختلفی در موسیقی و سایر زمینه های هنری دریافت کرده و اطلاعات زیادی هم دارند. بنابراین مخاطب دهه های قبل یا مخاطب امروزی از لحاظ ذهنی و روانی بسیار فرق دارند. بعد از اجرای نمایش ها بازخورد مخاطبان و تماشاگران برای برنامه ریزی های نمایش بعدی به ما کمک زیادی می کند.

*به عنوان یک کارگردان چه انتظاری از جامعه دارید؟
کاویانی: الحمدلله استقبال و شرایط به گونه ای شده که جامعه هم کار تئاتر کودک را پذیرفته است. سال 85-86 که کار می کردیم باید بسیار سخت تماشاگر پیدا می کردیم اما جامعه الان این موضوع را پذیرفته و خوشبختانه تماشاگران خوبی داریم.
ما از مخاطبان انتظار داریم که خود از بین کارها انتخاب کنند و اگر یک کار ضعیف باشد به یک شکلی این موضوع را به عوامل نمایش و خصوصا کارگردان اعلام نمایند. شعور و درک مخاطبان از کار تئاتر خیلی بیشتر از قبل شده است و امیدوارم که مردم و مخاطبان با تعریف و تمجید بی مورد ذهن کارگردان را از تلاش برای رفع نقاط ضعف و بهتر شدن منحرف نکنند.
لذا مخاطب باید ضعف ها و همچنین نکات مثبت کار را اعلام کند؛ بهترین کمکی که به من کارگردان می توانند انجام دهند این است که بیایند و بگویند که بازخورد و تاثیر کار چطور بوده است.
و در پايان من هم به نوبه خودم از پایگاه اتحاد خبر تشكر ويژه می كنم كه هميشه ما هنرمندان را حمايت كرده اند.

حیدری: من بازیگری را بیشتر از کارگردانی دوست دارم

*به نظر شما در حوزه کار کودک و برای برقراری ارتباط با بازیگر، اینکه کارگردان خانم باشد یا آقا چقدر تاثیر دارد؟
حیدری: قطعا خانم ها در این حیطه موفق ترند، یعنی من و آقای کاویانی با هم کار می کنیم اما همیشه ریتم کار به این صورت است که بخش عاطفی، و ارتباط برقرار کردن با بچه ها به عهده من است و میزانسن ها و کارهای دیگر بر عهده آقای کاویانی بوده است.

*از چه زمانی به عنوان کارگردان با آقای کاویانی شروع به کار کردید؟
حیدری: اولین کار مشترک که هر دو به عنوان کارگردان حضور داشتیم "شنگول و منگول و بچه سوم" بود. البته قرار نبود به این صورت باشد ولی چون مربی آقا نمی توانست وارد مدارس شود، به این خاطر من هم وارد کار شدم و تا زمان جشنواره هم کار را پیش بردیم و تا مرحله اجرای مدارس دیدیم کار خوب شده است، بنابراین آقای کاویانی کار را به شکل قوی تری بسته و آن را به اجرای عمومی بردیم.
من بازیگری را بیشتر از کارگردانی دوست دارم، الان هم آقای کاویانی لطف دارند و به عنوان کارگردان با من کار می کنند. فکر نمی کنم به این زودی ها بتوانم به عنوان کارگردان کاری را به اجرا ببرم، مگر اینکه روزی این توانایی را در خود ببینم که کاری را کارگردانی کنم.

*از نحوه ارتباط با کودکان و پیچیدگی های آن بگویید. 
حیدری: ما با کودکان و بازیگران اختلاف سنی داریم ولی به لحاظ اینکه بیشتر کار کودک انجام می دهیم می توانیم این اختلاف را به کمترین حد برسانیم و چون بازیگر هستیم درک بازیگر و احساس او در روی صحنه برایمان آسان است. چون خودمان روی صحنه بوده ایم و درک این موضوع را داریم و می دانیم که کجا بازیگر خسته شده است و در کجا استرس دارد و نمی تواند آن صحنه را به آن شکل اجرا کند.

*در بحث انتخاب نمایشنامه به چه آیتم هایی بیشتر توجه می کنید؟ به خصوص که این بچه ها در کلاس های بازیگری کودک شرکت کرده اند.
حیدری: انتخاب نمایشنامه اگر برای کار هنرجویی باشد و بچه ها قرار باشند در آن بازی کنند، سعی می کنیم نمایشنامه ای با متن ساده تر و بازی های روان تر را انتخاب نماییم ولی اگر بخواهیم خودمان کاری را روی صحنه ببریم سعی می کنیم نمایشنامه ای را انتخاب کنیم که بازی ها پیچیده تر است و به لحاظ بازی نیاز به کار بیشتری دارد و قطعا موضوع خاصی را دنبال کند و بتوانیم یکی از معضلات اجتماعی را پوشش دهیم؛ در واقع به دنبال تئاتر کاربردی هستیم. مانند نمایش سوغات پری که روی موضوع خاصی تمرکز کرده بود که در این موارد انتخاب نمایشنامه حساسیت بیشتری دارد.
ولی در مجموع برای کار کودک نمایشنامه ریتمیک با بازی های ساده تر، به گونه ای که بچه ها بتوانند با آن راحت ارتباط برقرار کنند انتخاب می شود.

*آیا شما به عنوان فعال این حوزه ورود بخش خصوصی به حوزه تئاتر کودک و ازدیاد اجراهای این حوزه را مثبت می دانید؟
حیدری: ببینید بخش خصوصی یک جایی خوب و موفق است، چون آن زمان که دست دولت بود نظارتی وجود نداشت و همه به حال خود رها شده بودند. الان اما ساعت تمرینات و اجراها نظم بهتری دارد. در گذشته بارها پیش می آمد که به دلیل عدم نظارت گروهی 6 ماه تمرین انجام می دادند ولی کار به اجرا نمی رفت. ولی یک جایی هم نیاز است که اداره ارشاد و بخش دولتی نیز در این موضوع وارد شود، چون در واقع متولی و مسئول این امر ارشاد است.

حیدری: کار کودک زمان بیشتری جهت تمرین و اجرا رفتن می طلبد

*چه توقعی از بخش خصوصی به عنوان مجری کار، و بخش دولتی و ارشاد به عنوان متولی امر فرهنگ و هنر دارید؟
حیدری: انتقاد ما بیشتر به هنرمندان است تا ارشاد. اداره ارشاد وظیفه دارد یک سری امکانات را در اختیار ما هنرمندان قرار دهد. من به شخصه معتقدم که اگر قرار است چیزی به دست بیاید باید برای به دست آوردن آن جنگید. اگر رییس انجمن نمایش یا مسئول هنری اداره ارشاد چنین کاری از دستشان برمی آید، بیایند و از هنرمندان بخواهند که به طور قانونی مطالبه شود. حق گرفتنی است و اینکه ما بنشینیم و بگوییم کمک نمی شود اتفاقی نخواهد افتاد.
در جریان اجرای نمایش سوغات پری برای نامه نگاری ها و رفت و آمدها به حدی اذیت شدیم که دیگر کاری به آن وسعت انجام ندادیم. در حالی که اداره بهزیستی نیز به ما پیشنهاد داد ولی امکان کار کردن نداشتیم. چند هزار دانش آموز نمایش سوغات پری را دیدند، ولی در نهایت بار مالی هم برای ما نداشت.
خیلی دوست داریم که مجددا یک تئاتر هدفمند و کاربردی اجرا نماییم. بهتر آن است کاری انجام شود که بازخورد آن را در اجتماع ببینیم. اما واقعیت این است کار کودک زمان بیشتری جهت تمرین و اجرا رفتن می طلبد.

*آیا فاصله گرفتن کودکان از کار و فاصله آموزش تا اجرا به کار شما لطمه وارد نمی کند؟
حیدری: ما تا الان تقریبا ریزشی نداشته ایم و تقریبا هم خانواده ها و هم بچه ها رضایت داشته و منتظر شروع ترم های جدید هستند.

*چه انتظاری از خانواده ها دارید و خانواده ها چقدر می توانند در پیشرفت کار موثر باشند؟
حیدری: کار کودک خیلی وابسته به خانواده است، چون بچه ها خودشان مستقل نیستند و ما همیشه قبل از شروع کار یک جلسه برای خانواده ها داریم و قطعا خانواده می تواند تا حد زیادی برای زمانبندی و برقراری تعادل میان کار و مدرسه و کلاسها، و همچنین پیشبرد و موفقیت کار موثر باشد.

*و حرف آخر... 
حیدری: اول یک پیشنهاد برای انجمن نمایش، یا بخش خصوصی و یا هر تشکل و نهادی که متولی این کار است، دارم. تئاتر کودک همیشه مخاطب مخصوص به خود را داشته است ولی ما بر سر هر کاری همیشه مشکل اطلاع رسانی را داشته ایم. ای کاش کسی که متولی این کار است با برقراری یک تعامل میان آموزش و پرورش و بخش تئاتر و یا ایجاد یک کانال و یا صفحه این کار را به شکل منظمی انجام بدهد. البته رسانه های ما همیشه حامی هنر بوده اند و تشکر ویژه ای هم از نشریه اتحاد جنوب دارم که همواره در حین تمرینات و قبل و بعد از اجرای نمایش ها در کنار ما بوده اند.
در درجه دوم از مردم می خواهم که بیایند و کودکان را به دیدن نمایش ها بیاورند، تا نتیجه زحمات و تلاش ما و کودکان را ببینند و به علاوه بچه ها را با حضور و توجه و حمایت خود خوشحال کنند.