امید زاهد:

عبارتی است از بایزید بسطامی « دویست سال بر بستانی بگذرد تا چون ما گلی بشکفد»، البته بایزید بدون شک قصد خودستایی نداشته است و حال آنکه شما خواننده عزیز می‌دانید که بزرگان زیادی در عرصه‌های گوناگون پا به عرصه وجود گذاشته و سپس به دیار باقی شتافته‌اند. البته فقدان از دست دادن بزرگان با آمدن بزرگانی دیگر تا حدودی جبران‌پذیر است ولی این جبران خود به گفته بایزید بسطامی دویست سالی به درازا خواهد کشید.
در آستانه 28 شهریور فرارسیدن سالگرد استاد حسن زنگنه مترجم نامدار بوشهری بر خود واجب دیدم ذکر خیری از آن بزرگ‌مرد کرده باشم. زنگنه با ترجمه 25 جلد کتاب که هرکدام برای اولین بار به زیور طبع آراسته شدند، سهم بسزایی در شناخت تاریخ کرانه‌های شمالی خلیج‌فارس داشته و دارد. منابعی که اکنون توسط زنگنه منتشرشده راهگشای بسیاری از پژوهشگران و دانشجویان تاریخ و فرهنگ خلیج‌فارس است. شما خواننده گرامی نیز با بنده هم‌داستان خواهید بود که هر پژوهشگری قصد دارد درباره خلیج فارس تحقیق نماید می‌بایست به کتاب‌های حسن زنگنه رجوع کند و خود را بی‌نیاز از آن‌همه منابع دست‌اول نخواهد دید.



زنگنه متولد 1328 در محله صلح آباد بندر بوشهر و پدرش کارگر موتور لنج بود. در سال 1341 در سانحه دریایی پدرش با تعدادی از همکارانش در دریای غرق می‌شوند. او دیپلم ریاضی از مدرسه سعادت بوشهر داشت و به زبان انگلیسی علاقه‌مند بود. همین علاقه باعث شد تا با شرکت‌های خارجی که مسئولیت ساخت اسکله بندر بوشهر را بر عهده داشتند ، همکاری نماید. درزمانی هم که سرباز سپاه دانش بود به‌عنوان مترجم با سازمان یونسکو همکاری داشت. همچنین وی در دهه‌های 50 و 60 مترجم نیروی دریایی ارتش در بوشهر بود. بعدازاین دوره بود که با همکاری مرکز بوشهر شناسی آن زمان( بنیاد ایران‌شناسی شعبه بوشهر کنونی) اقدام به ترجمه کتاب‌های انگلیسی مرتبط با خلیج‌فارس و بوشهر نمود. ترجمه‌های حسن زنگنه اکنون به 25 جلد کتاب می‌رسد. کتاب‌هایی که گوشه‌هایی از تاریخ ناگفته این آب‌وخاک را برای ما نمایان می‌سازد. زنگنه بسیاری از مقالات ترجمه شده اش را در هفته نامه های محلی بوشهر منتشر می کرد. وی بعد از مدتی که از بیماری رنج می برد در روز جمعه 28 شهریور سال 1393 در سن 66 سالگی به دیار باقی شتافت.
 اهمیت آثار ترجمه شده استاد حسن زنگنه در حوزه خلیج فارس بر کسی پوشیده نیست. ویژگی برجسته آثار استاد این است که هم در زمان حیاتش و هم اکنون در روزگار ما بعد از درگذشت ایشان کتابهایش محل رجوع بسیاری از اهالی تاریخ، فرهنگ و ادب این سرزمین بوده و خواهد بود.استاد زنگنه در ترجمه هایش تاکید دارد به هیچ وجه در متن کتاب دخل و تصرفی نمی کند و می‌نویسد: باید جوانان این سرزمین بدانند که دیگران درباره آنان چگونه می اندیشند و می نویسند.خانم ونسا مارتین مورخ و ایرانشناس انگلیسی در کتاب عهد قاجار خود که با ترجمه استاد زنگنه در سال ۱۳۹۰ توسط نشر ماهی منتشر شده در قسمت سپاسگزاری کتابش آورده: « مولف از آقای حسن زنگنه بابت ترجمه بسیار دقیق و شیوای این کتاب و نیز از خود گذشتگی و سختکوشی ایشان سپاسگزاری می کند. اینجانب فصولی را که ایشان ترجمه کرده و برایم می‌فرستاد با دقت می خواندم و بی اندازه مجذوب روانی متن، شیوایی، حساسیت و دقت ایشان می شدم.»
ارزش و اعتبار کار حسن زنگنه ازاین‌جهت که تنها فردی است که درباره خلیج‌فارس به‌صورت اختصاصی به ترجمه پرداخته و از این منظر کمک شایانی به پژوهشگران کرده، قابل تامل است؛ چراکه تا پیش از ترجمه‌های حسن زنگنه درباره کرانه شمالی خلیج‌فارس تنها به منابع فارسی بسنده می‌شد. لازم است در اینجا ذکری  هم از منابع عربی کنیم که ترجمه منابع عربی هم در شناخت تاریخ و فرهنگ خلیج‌فارس بسیار سودمند خواهند بود. یکی از این منابع کتاب راهنمای خلیج‌فارس مرحوم حجت‌الاسلام سید محمدحسن نبوی(ره) است که این کتاب 14 جلدی را – البته قسمت‌ها مربوط به استان بوشهر -از عربی به فارسی برگردانید و خدمت بسیار ارزشمندی به شناخت هر چه بیشتر کرانه‌های شمالی خلیج‌فارس نمود. گفتنی است این کتاب خود ترجمه کتابی است بانام گازیته که لوریمر کنسول انگلیس در بوشهر قریب به صدسال پیش نوشته بود و قطری‌های برای اولین بار آن را به عربی ترجمه کردند و سپس توسط استاد نبوی به فارسی ترجمه شد.
صدالبته اگر کسی پیدا شود که منابع عربی را هم ترجمه کند بسیار سودمند خواهد بود. منابع خارجی از این دیدگاه که بیشتر در سفرنامه‌ها و گزارش‌ها رسمی کشورهای اروپایی موجود هستند و منابع دست‌اول به شمار می‌روند حائز اهمیت خواهند بود و چه‌بسا منابعی وجود دارند، که هیچ‌گاه ترجمه نشده‌اند و در دسترس خوانندگان فارسی‌زبان قرار نگرفته و نخواهند گرفت، مگر اینکه فرد علاقه‌مند و فرهنگ دوستی پیدا شود و بخواهد راه و مسیر استاد حسن زنگنه را بپیماید.
امیدوارم جوانان فرهنگ دوست و عزیز هم استانی که به زبان انگلیسی مسلط هستند راه این عزیز سفرکرده را ادامه دهند تا بتوانیم حسن زنگنه‌های بی‌شماری را تقدیم تاریخ و فرهنگ این سرزمین نماییم. در پایان شعر استاد شادروان ایرج شمسی زاده را می آورم که خود بازگو کننده بسیاری از سخن ها گفته شده و گفته نشده درباره استاد حسن زنگنه است( روح هر دو استاد فقید شاد باد):
بهر هر مردم هیزم صفت آتشزنه باشی    ترجمان دل اقوام و ملل یک تنه باشی 
بشکنی قائده دانش و دانشکده یکجا گر که خود ساخته همچون حسن زنگنه باشی

فهرست آثار ترجمه‌شده استاد حسن زنگنه:
1.    لشكركشي انگليس به ايران، گرني داد، حسن زنگنه، كنگره هشتادمين سالگرد رئيس علي دلواري، 1373
2.    هجوم انگليس به جنوب ايران، جي.بي. كلي ، حسن زنگنه، كنگره هشتادمين سالگرد رئيس علي دلواري، 1373
3.    خاطرات فردريك اوكانر، حسن زنگنه، نشر شيرازه، 1376
4.    درياي پارس و سرزمين هاي متصالح، دونالد هاولي ،حسن زنگنه، بوشهر شناسي،1377
5.    ميرمهنا و شهر درياها، گردآوري و ترجمه حسن زنگنه، انتشارات همسايه،1377
6.    خليج فارس از دوران باستان، راجرز . ام سيوري، حسن زنگنه، بوشهر شناسي، 1377
7.    گزارش‌هاي سالانه سركنسول انگليس در بوشهر، حسن زنگنه، انتشارات پروين، 1377
8.    لشكركشي ناپلئون به مصر و رقابت فرانسه و انگليس در ايران، جي.بي.كلي ، حسن زنگنه، نشر همسايه، 1378
9.    چالش براي قدرت و ثروت در جنوب ايران، گرمون استفان راي،‌حسن زنگنه، انتشارات همسايه، 1378
10.    اسناد سازمان سيا درباره كودتاي 28 مرداد و سرنگوني دكترمصدق، دكتر غلامرضا وطن‌دوست با همكاري حسن زنگنه و رضا دهدشتي، انتشارات رسا، 1379، چاپ اول
11.    روابط ايران و انگليس در جنگ جهاني اول، ويليام جي . اولسون، حسن زنگنه، نشر شيرازه، 1380
12.    اعراب و تجارت برده در درياي پارس، توماس . ام. ريكس، حسن زنگنه، انتشارات نويد شيراز،1380
13.    خليج فارس در آستانه قرن بيستم، ملكم ياپ، حسن زنگنه، انتشارات به ديد، 1380
14.    جنوب ايران به روايت سفرنامه نويسان، گردآوري و ترجمه حسن زنگنه، انتشارات نويد شيراز،1380
15.    ما‌موريت سرپرسي كاكس در حوزه خليج فارس و ايران، فيليپ گريوز،‌حسن زنگنه، انتشارات به ديد، 1380
16.    نخستين فرستادگان پرتغال به دربار شاه اسماعيل صفوي،‌رونالد بيشاب اسميت، حسن زنگنه، بوشهر شناسي، 1381
17.    مشروطیت جنوب ایران به گزارش بالیوز بریتانیا در بوشهر 1915-1905میلادی ترجمه حسن زنگنه موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران و بنیاد ایران شناسی شعبه بوشهر 1386
18.    فرهنگ اصطلاحات اقتصادی انگلیسی – فارسی نویسندگان حسن زنگنه و فریده مواجی تهران، نیکتاب 1386
19.    جنگ ایران و انگلیس در سال 1856 میلادی ترجمه حسن زنگنه بوشهر شروع سال 1386
20.    ارمنیان و انقلاب مشروطه،1905-1911 میلادی، تالیف حوری بربریان، ترجمه حسن زنگنه، تهران، نشر ماهی 1386.
21.    ظهور و سقوط بوشهر تالیف ویلم فلور ترجمه حسن زنگنه، تهران طلوع دانش 1387
22.    هلندی ها در ایران، تالیف ویلم فلور؛ ترجمه حسن زنگنه، تهران نشر ماهی 1387.
23.    عهد قاجار، تالیف وانسا مارتین، ترجمه حسن زنگنه، تهران نشر ماهی 1387
24.    تاریخ بوشهر از صفویه تا زندیه دو جلد، تالیف ویلم فلور، ترجمه حسن زنگنه انتشارات شروع 1389
25.    هلندی ها در خلیج فارس و بوشهر تالیف ویلم فلور؛ ترجمه حسن زنگنه، تهران آینه کتاب 1390