به گزارش مهر،  استان بوشهر در طول قرن‌ها به واسطه موقعیت راهبردی خود در خلیج فارس، محل تلاقی فرهنگ‌ها، تجارت دریایی و رویدادهای تاریخی متعددی بوده و امروز بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران را در خود جای داده است.

از بافت تاریخی بوشهر و بندر باستانی سیراف گرفته تا قلعه‌ها، کاروانسراها، عمارت‌های ساحلی و میراث ناملموس مرتبط با دریا، همگی روایتگر پیشینه‌ای هستند که حفظ و معرفی آن نیازمند توجهی فراتر از اقدامات مقطعی است.

با وجود ظرفیت‌های گسترده تاریخی، بسیاری از فعالان حوزه میراث فرهنگی معتقدند بخشی از آثار تاریخی استان طی سال‌های اخیر با چالش‌هایی همچون فرسودگی، کمبود اعتبارات مرمتی، توسعه نامتوازن شهری و آسیب‌های ناشی از حوادث طبیعی و انسانی مواجه بوده‌اند.

از سوی دیگر، مطالبه ثبت جهانی برخی آثار شاخص از جمله بندر تاریخی سیراف و توسعه زیرساخت‌های موزه‌ای، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های جامعه میراث فرهنگی استان تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، برنامه‌های اداره‌کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر برای توسعه موزه‌ها، ثبت جهانی آثار و مرمت بناهای آسیب‌دیده، بار دیگر موضوع حفاظت از میراث تاریخی این استان را در کانون توجه قرار داده است.

کمبود موزه‌ها در برابر حجم آثار تاریخی

کارشناس موزه‌داری و گردشگری فرهنگی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: با وجود ظرفیت تاریخی گسترده بوشهر، تعداد موزه‌های فعال استان هنوز متناسب با حجم آثار و پیشینه تاریخی آن نیست.

زهرا شریفی افزود: بسیاری از اشیای تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی استان هنوز فرصت کافی برای نمایش عمومی پیدا نکرده‌اند و توسعه موزه‌ها می‌تواند به معرفی بهتر هویت تاریخی منطقه کمک کند.

شریفی خاطرنشان کرد: البته توسعه موزه‌داری نباید صرفاً به افتتاح ساختمان‌های جدید محدود شود. آنچه اهمیت دارد، تولید محتوای علمی، استفاده از فناوری‌های نوین و ایجاد تجربه جذاب برای بازدیدکنندگان است.

وی ادامه داد: برخی موزه‌های کشور با مشکل کمبود بازدیدکننده مواجه هستند و لازم است همزمان با توسعه فضاهای موزه‌ای، برنامه‌های آموزشی و گردشگری نیز تقویت شود.

بیش از ۴۵۰ اثر ثبت ملی در استان بوشهر

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: استان بوشهر اکنون دارای بیش از ۴۵۰ اثر ثبت شده در فهرست میراث ملی در حوزه‌های میراث ملموس، ناملموس و اشیای تاریخی است.

نصرالله ابراهیمی افزود: همچنین یک اثر در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده و چهار پایگاه ملی و یک پایگاه جهانی در سطح استان فعالیت می‌کنند.

مدیرکل میراث فرهنگی استان بوشهر با اشاره به فعالیت گسترده در حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی تصریح کرد: هم‌اکنون بیش از ۴۰ کارگاه مرمتی در سطح استان فعال است و ۱۷ سازمان مردم‌نهاد نیز در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری مشارکت دارند.

در جریان وقایع جنگ رمضان، بیش از ۶ اثر تاریخی از جمله موزه منطقه‌ای خلیج فارس، عمارت کلاه فرنگی، قلعه فرهنگی شیخ حسین چاهکوتاهی، قلعه زائر خضرخان، پایگاه ملی سیراف و کاروانسرای مشیر دچار آسیب شدند ابراهیمی با اشاره به خسارات وارد شده به برخی بناهای تاریخی استان گفت: در جریان وقایع جنگ رمضان، بیش از ۶ اثر تاریخی از جمله موزه منطقه‌ای خلیج فارس، عمارت کلاه فرنگی، قلعه فرهنگی شیخ حسین چاهکوتاهی، قلعه زائر خضرخان، پایگاه ملی سیراف و کاروانسرای مشیر دچار آسیب شدند.

وی خاطرنشان کرد: مستندسازی خسارات وارده و پیگیری اقدامات مشترک با نهادهای مرتبط برای ثبت و بازسازی این آثار در دستور کار قرار گرفته است.

توسعه موزه ها در دستور کار است

ابراهیمی در ادامه با اشاره به برنامه‌های سال جاری گفت: افتتاح موزه شهید رئیسعلی دلواری، موزه مردم‌شناسی جم و بوشهر، موزه بندر تاریخی سیراف و موزه چاپ علوی از جمله طرح‌هایی است که در دستور کار قرار دارد.

وی همچنین از برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی مرکز فرهنگی و گردشگری خلیج فارس و دبیرخانه روز ملی خلیج فارس خبر داد.

ثبت جهانی سیراف؛ مطالبه‌ای فراتر از یک پرونده اداری

پژوهشگر میراث فرهنگی و تاریخ خلیج فارس در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بندر تاریخی سیراف یکی از مهم‌ترین محوطه‌های تاریخی سواحل خلیج فارس است و ثبت جهانی آن می‌تواند جایگاه میراث فرهنگی بوشهر را در سطح بین‌المللی ارتقا دهد.

حسن زارعی افزود: با وجود ظرفیت‌های کم‌نظیر سیراف، روند ثبت جهانی این اثر سال‌ها است مطرح می‌شود اما همچنان نیازمند تکمیل برخی الزامات حفاظتی و زیرساختی است.

این پژوهشگر تصریح کرد: یکی از چالش‌های اصلی در حوزه میراث فرهنگی استان، فاصله میان ثبت آثار و تأمین منابع پایدار برای حفاظت از آنها است. صرف ثبت یک اثر، تضمینی برای حفظ آن نیست و باید برنامه‌های مشخصی برای نگهداری و بهره‌برداری اصولی از آثار تدوین شود.

زارعی تأکید کرد: اگر روند توسعه شهری و ساخت‌وساز در برخی مناطق تاریخی بدون ملاحظات میراثی ادامه یابد، ممکن است بخشی از اصالت این آثار در آینده با تهدید مواجه شود.

حفاظت و مرمت بناهای تاریخی و آثار فرهنگی ثبت‌ملی، تنها یک ضرورت میراثی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری برای هویت و آینده یک سرزمین است. این آثار، اسناد زنده تاریخ، هنر و سبک زندگی گذشتگان ما هستند و تخریب یا فراموشی آن‌ها، به معنای پاک کردن حافظه جمعی و تضعیف ریشه‌های فرهنگی نسل آینده است.

با این حال، بودجه دولتی به تنهایی پاسخگوی نگهداری از هزاران اثر تاریخی نیست؛ از این رو، توسعه موزه‌ها به عنوان مراکز حفاظت، پژوهش و آموزش تخصصی، نقشی کلیدی ایفا می‌کند.

موزه‌ها ضمن جلوگیری از پراکندگی اشیا، بستری برای نمایش علمی و داستان‌پردازی از گذشته فراهم می‌کنند و بازدید از آن‌ها، حس تعلق و مسئولیت را در جامعه تقویت می‌کند.

اما مهم‌ترین ظرفیت مغفول‌مانده، مردم و سازمان‌های مردم‌نهاد (سمن‌ها) هستند. سمن‌های میراثی با جذب داوطلبان، برگزاری دوره‌های آموزشی مرمت ساده، پایش وضعیت بناها و اطلاع‌رسانی به موقع از آسیب‌ها، می‌توانند نقش نظارتی و اجرایی مؤثری ایفا کنند.

همچنین، مشارکت مردمی در قالب «وقف» برای مرمت یک حمام تاریخی، راه‌اندازی موزه‌های خصوصی یا روایت‌گری محلی از آثار، علاوه بر کاهش بار مالی دولت، نوعی مالکیت فرهنگی ایجاد می‌کند که حفاظت را از یک وظیفه اداری به یک مطالبه اجتماعی تبدیل می‌سازد. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد هرجا بناهای تاریخی با زندگی مردم عجین شده‌اند، بهتر حفظ شده‌اند.

بنابراین، سیاستگذاری هوشمندانه باید با تسهیل قوانین، اعطای تسهیلات و اعتماد به سمن‌ها، این سرمایه اجتماعی عظیم را به کار گیرد. تنها در سایه مشارکت فعال مردم، سمن‌ها و توسعه موزه‌هاست که می‌توان از گنجینه گذشتگان پاسداری کرد و آن را به آینده سپرد.