عباس استاد تقی زاده عضو هیئت علمی گروه سلامت در حوادث و بلایای دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتگو با مهر، در پی بروز شرایط استرس‌زا و حوادث ناشی از جنگ بر لزوم اتخاذ رویکرد «حل مسئله» برای مقابله با آسیب‌های روانی تأکید کرد و گفت: بر اساس این دیدگاه، نوع مواجهه ما با حوادث تعیین‌کننده میزان تأثیرپذیری ما از اضطراب، افسردگی و اختلالات خواب خواهد بود.

وی ادامه داد: در شرایط بحرانی، برخی اقشار نیازمند توجه و مراقبت مضاعف هستند. این گروه‌ها شامل کودکان، سالمندان و افرادی است که سابقه اختلالات روانی دارند. برای این افراد، اتخاذ راهکارهای ارتقای تاب‌آوری بیش از دیگران جنبه حیاتی دارد.

مدیریت مصرف اخبار و دوری از رسانه‌های معاند

استاد تقی زاده اذعان کرد: نخستین و اساسی‌ترین گام، کاهش قرار گرفتن در معرض اخبار ناگوار است. هرچه فرد بیشتر خود را در معرض خبرهای منفی، به‌ویژه از سوی رسانه‌های خارجی که رویکردی غیردوستانه دارند، قرار دهد، آسیب روانی بیشتری را متحمل خواهد شد. کنترل ورودی‌های خبری یکی از پایه‌های اصلی تاب‌آوری است.

پذیرش واقع‌گرایانه شرایط

وی اظهار داشت: تاب‌آوری به معنای انکار نیست، بلکه به معنای واقع‌گرایی است. باید پذیرفت که جنگ به طور طبیعی دارای خسارت و آسیب است. پذیرش این واقعیت که در کنار آسیب‌ها، ممکن است دستاوردهایی نیز حاصل شود، به سیستم روانی کمک می‌کند تا خود را با شرایط وفق دهد و از فروپاشی درونی جلوگیری کند.

پرهیز از بزرگ‌نمایی حوادث

استاد تقی زاده افزود: بزرگ‌نمایی حوادث، مخاطرات و اختلالات روانی را تشدید می‌کند. به عنوان مثال، اگر نقطه‌ای در تهران مورد اصابت قرار می‌گیرد، نباید آن را به کل شهر تعمیم داد. حوادث باید دقیقاً در همان سطحی که رخ داده‌اند دیده شوند؛ چرا که بزرگ‌نمایی بیش از حد، لایه‌های دفاعی روانی جامعه را تخریب می‌کند.

آمادگی روانی و بدنی

وی متذکر شد: پذیرش احتمال وقوع حادثه، سیستم روانی و دفاعی بدن را برای مواجهه آماده می‌کند. اگر فرد بپذیرد که ممکن است اتفاقی (مانند انفجار یا حادثه) رخ دهد، بدن او از نظر فیزیولوژیک و روانی برای واکنش صحیح آماده می‌شود، اما انکار این احتمالات، میزان آسیب‌پذیری را در لحظه وقوع حادثه به شدت افزایش می‌دهد.

حفظ و گسترش شبکه‌های اجتماعی و ارتباطی

استاد تقی زاده تصریح کرد: در شرایطی که به دلیل دورکاری یا تعطیلی مراکز، حضور در اجتماع کمتر شده است، حفظ پیوند با دوستان و خانواده ضرورت دوچندان دارد. توصیه می‌شود شهروندان از طریق تلفن یا فضای مجازی، احوال‌پرسی از اقوام و رفقا را فراموش نکنند. این ارتباطات اجتماعی مستقیماً باعث افزایش تاب‌آوری می‌شود.
‌
حضور در فضاهای عمومی و مراقبت از کودکان در فضای مجازی

وی به تأثیر مثبت حضور در تجمعات مردمی و خیابانی اشاره کرد و گفت: همراهی با مردم در فضاهای عمومی، فارغ از جنبه‌های سیاسی، نوعی ارتقای تاب‌آوری فردی و اجتماعی محسوب می‌شود.

استاد تقی زاده اظهار کرد: با توجه به تعطیلی مدارس، حضور بیش از حد کودکان در گوشی‌های همراه و مواجهه با اخبار منفی، شبکه اجتماعی واقعی آنها را دچار اختلال می‌کند. والدین باید تلاش کنند ضمن کاهش فاصله با فرزندان، آنها را از جریان مداوم خبرهای منفی دور نگه دارند تا سلامت روانی این قشر آسیب‌پذیر حفظ شود.

نقش کلیدی مثبت‌اندیشی در ارتقای تاب‌آوری روانی در برابر استرس‌های جنگ

استاد تقی زاده متذکر شد: یکی از عوامل بسیار مؤثر در ارتقای تاب‌آوری، نوع نگرش فرد به فرجام امور است. کارشناسان هشدار می‌دهند که نگاه سیاه‌بینانه و تصور نابودی کشور یا وقوع اتفاقات فاجعه‌بار مطلق، بیش از هر چیز به خود فرد آسیب می‌زند. در مقابل، داشتن امید و نگاه مثبت به آینده و باور به اینکه این سختی‌ها و استرس‌های ناشی از جنگ پایان خواهد یافت، به عنوان یک عامل محافظت‌کننده عمل می‌کند. مثبت‌اندیشی در این شرایط، فرد را از فرسایش روانی مصون داشته و توانایی او را برای مدیریت بحران افزایش می‌دهد.

معنویت و پیوند با قدرت الهی

وی در ادامه گفت: مطالعات گسترده انجام شده در داخل کشور نشان‌دهنده رابطه مستقیم بین معنویت و میزان تاب‌آوری است. بر اساس این یافته‌ها، افرادی که دارای روحیه ایثار و ازخودگذشتگی هستند و اعتقاد راسخ دارند که مدیریت و تقدیر تمام امور در ید قدرت خداوند است، در برابر حوادث ناگوار مقاوم‌ترند.

استاد تقی زاده تصریح کرد: باور به اینکه خداوند مالک همه‌چیز است و تدبیر امور را بر عهده دارد، بهره‌گیری از آموزه‌های دینی که صبر را یکی از بهترین نعمت‌ها معرفی کرده است و انجام راز و نیاز، توسل به ائمه اطهار (ع)، قرائت قرآن و حضور در مساجد و اماکن مذهبی که تأثیر شگرفی در ارتقای سطح آرامش روانی جامعه دارد.

مشارکت اجتماعی و فعالیت‌های جهادی

وی اظهار داشت: تحقیقات بین‌المللی و داخلی ثابت کرده است که انزوا و بی‌تفاوتی نسبت به وقایع اجتماعی، ریسک آسیب‌های روانی را به شدت افزایش می‌دهد. افرادی که در فعالیت‌های گروهی و اجتماعی مشارکت می‌کنند، نسبت به کسانی که تمایلی به این کار ندارند، از سلامت روان پایدارتری برخوردارند. مشارکت در فعالیت‌های جمعی: هر نوع کنشگری اجتماعی که باعث شود فرد احساس مفید بودن و تعلق به یک شبکه حمایتی بزرگتر را داشته باشد.
‌
استاد تقی زاده خاطر نشان کرد: مشارکت در این فعالیت‌ها، تفاوتی معنادار در سطح تاب‌آوری ایجاد می‌کند؛ چرا که افراد غیرمشارکت‌جو و منزوی، بسیار بیشتر در معرض مخاطرات و درگیری‌های روانی ناشی از استرس‌های محیطی قرار دارند؛ بنابراین، تبدیل استرس به فعالیت مثبت اجتماعی، یکی از بهترین راهبردهای عبور از بحران‌های فعلی محسوب می‌شود.