اتحاد خبر-غلامرضا راستان: یکی از موارد پیچیده و مشکل اجتماعی که ذهن بسیاری از جامعه شناسان، روانشناسان، پژوهشگران، جرم شناسان، مددکاران اجتماعی و مردم عادی را به خود مشغول ساخته موضوع بزهکاری و جرم کودکان و نوجوانان است. با توجه به گسترش و توسعه همه جانبه مراکز تربیتی، پرورشی و اجتماعی در کشورهای پیشرفته صنعتی و کشورهای جهان سوم ولی متاسفانه آمار جرم و جنایت و بزهکاری در گروه کودکان و نوجوانان هر روز سیر صعودی به خود گرفته و این معضل به اشکال مختلف با روند رشد بیشتری همراه است.

باید اذعان کرد طبق آمارهای رسمی درصد بزهکاری و جرم و جنایت در کشورهای صنعتی رقم بیشتری را به خود اختصاص داده است. در پاسخ این سوال که چرا جرم و جنایت در افراد کم سن و سال رو به افزایش است متخصصین تعلیم و تربیت نظریات مختلفی ارائه نموده اند. برخی از جامعه شناسان بر این باورند که هر چه جامعه امروزی به سوی صنعتی شدن گام بر می دارد از معنویت فاصله گرفته و در نتیجه از نظر اخلاقی سیر نزولی را طی می کند. تعدادی از جامعه شناسان جنگ و بحران های داخلی را از علل وقوع بزهکاری و جرم و جنایت می دانند، عده ای از روانشناسان و زیست شناسان معتقدند که عوامل ژنتیکی افراد موجب این پدیده می گردد.

"ژان ژاک روسو" -نویسنده و جامعه شناس فرانسوی قرن هجدهم- در کتاب امیل یا آموزش و پرورش معتقد است که هیچ کودکی بزهکار متولد نمی شود و همه کودکان معصوم و پاکند و این جامعه و محیط پرورشی افراد است که کودک را بزهکار و یا مجرم تربیت می کند و یا او را نخبه و دانشمند بار می آورد. برعکس این قضیه "لمبروزو" جرم شناس ایتالیایی قرن نوزدهم معتقد است که افراد مجرم و جانی از همان ابتدای تولد از چهره آنان و خصوصیات فیزیکی و ژنتیکی آنان مشخص می شود که جرم در آنان بروز خواهد کرد. البته این نظریه چندان ثابت نشده و تعمیم نیافته است.

جامعه شناس دیگر ایتالیایی به نام "آنریکوفری" در کتاب معروف جامعه شناسی کیفری، علل اجتماعی را موجب ارتکاب جرم می داند. به هر صورت در یک جمع بندی باید اذعان داشت که اولا‌ً بروز و نوع جرم و بزه کاری در تمام جوامع بشری به صورت مطلق و یکسان نیست مثلا در کشور مصر جمع آوری ته سیگار در خیابان ها و کوچه ها توسط کودکان و نوجوانان جرم است. در برخی از کشورهای آفریقایی سرپیچی و عدم اطاعت کودکان از والدین جرم و گناه و بزهکاری محسوب می شود. در برخی از جوامع دروغگویی کودکان و اطفال (گاهاً خیالبافی کودکان در عالم کودکانه) جرم و گناه محسوب می شود.

آنچه مسلم است خصوصیات فرهنگی، محیطی، اکولوژی-زیستی هر جامعه می تواند در نوع جرم و بزهکاری هر جامعه موثر واقع شود. مهمترین عوامل پدیداری جرم و بزهکاری کودکان و نوجوانان فهرست وار این موارد هستند: چگونگی تغذیه و رشد و نمو جنین در شکم مادر، عدم وجود آرامش و هرگونه تشنج و درگیری در خانواده هم قبل از تولد و هم بعد از تولد طفل، عدم تغذیه کودک از شیر مادر -این موضوع باعث کم مهری و کم عاطفگی مادر نسبت به کودک گردیده و در بزرگسالی بر اثر این کمبود عقده ی ادیپی در کودک رشد می کند-، احساس وجود تبعیض بین افراد خانواده به خصوص در مقطع سنی 2 الی 6 ساله، مشاجره و پرخاشگری والدین در محیط خانواده، شرایط نامساعد اقتصادی در خانواده، طلاق و جدائی والدین، فوت یکی از والدین، برخی از کودکان به علت بی سرپرستی و یا بد سرپرستی تحت تاثیر کمبود عاطفی قرار می گیرند و عقده خودکم بینی در وجود اطفال بروز می نماید لذا به منظور سرکوب این عقده و ابراز خودنمایی به بزهکاری و جرم متوسل می شوند. اینجاست که جامعه و متولیان امر تعلیم و تربیت و بستگان نزدیک باید با فراست و کیاست و مدیریت و داشتن برنامه ریزی منسجم و منظم بتوانند اینگونه کمبودهای عاطفی را در میان کودکان ایتام و بی سرپرست جبران نمایند.

از دیگر عوامل بزهکاری کودکان آلودگی های اجتماعی محیط خانواده مانند اعتیاد، بروز رفتارهای نامناسب و غیر اخلاقی بین والدین در جمع فرزندان، تماشای فیلمهای نامناسب و غیر اخلاقی و مستهجن چه از طریق شبکه های ماهواره ای و چه از طریق گوشی های موبایل یا سایر وسایل سمعی و بصری.

بدیهی است وسایل ارتباط جمعی چون رادیو، تلویزیون، سینما-مطبوعات، کتب مخصوص کودکان می توانند نقش مهمی در هدایت و تربیت و سازندگی شخصیت کودک و یا متاسفانه برعکس در برخی موارد در تخریب شخصیت اطفال داشته باشند. این موضوع بستگی به کیفیت و محتوای برنامه ارائه شده از طریق رسانه ها دارد.

مهاجرت های اجباری
این مورد ممکن است بر اثر ناهمگونی فرهنگی بین افراد و تعارض فرهنگی بین اقوام مختلف پدیده بزهکاری در کودکان و نوجوانان را به وجود آورد.

قطع عضو و یا نواقصات فیزیکی در افراد
همانگونه که بزهکاری و جرم در برخی جوامع موجب قطع عضو در افراد می گردد، برخی مواقع نیز قطع عضو و یا نقص عضو موجب بزهکاری می شود. بدیهی است کودک و یا نوجوانان بعضا برای جبران این مورد مرتکب جرم و بزهکاری می شود و ناخودآگاه تصور می کند اقدام در ارتکاب بزهکاری می تواند این نقص ظاهری را برطرف نماید. البته باید اذعان کرد که اینگونه افراد برای جبران نواقصات جسمانی خود کوشش و تلاش همه جانبه در زمینه روند رشد و پیشرفت و موفقیت های بزرگ ابراز داشته و با اعتماد به نفس و اتکاء به خود و خودباوری در جامعه به قله های رفیع پیروزی و سعادت رسیده اند؛ به طوری که جامعه شاهد موفقیت آنان در تمام زمینه ها بوده است و گاها موجب افتخار یک جامعه شده اند. مورد دیگری که در بزهکاری و جرم اطفال موثر است اختلالات روحی و روانی افراد می باشد که در این صورت با ارجاع اینگونه افراد به مراکز روان پزشکی، روان درمانی و متخصصین اعصاب و روان می توان از پیشرفت اختلالات پیشگیری نمود و بعضا نتیجه مثبت را حاصل نمود.

خلاصه کلام اینکه جهت پیشگیری از بروز این عوارض اجتماعی باید همه دستگاههای تعلیم و تربیت، مراکز آموزشی و پرورشی،بهزیستی، مراکز مداخله در بحران های اجتماعی، مراکز قضائی و انتظامی با ایجاد همکاری و تعامل با یکدیگر در رفع این پدیده و یا حتی الامکان کاهش این معضل همکاری و تعامل لازم مبذول نمایند زیرا تضمین سلامت جامعه تامین سلامت همه ماست.