*سعیده مهدی زاده

هنوز خاطره ی ظروف چینی گل سرخی در ذهنمان زنده و با طراوت است ظروفی با گل هایی قرمز و شاداب٬ همان ظروفی که تقریبا همه ی خانواده ها یک دست از آن را در گنجه ها داشتند و خانم های خانه ٬با دقت و وسواس برای مراسم ها و مناسبت ها از آن استفاده می کردند; جهت مراسم های شلوغ  به  همدیگر قرض می دادند و برای اینکه  ظرف ها به اشتباه برده نشوند یک علامت  کوچک رنگی زیرش می گذاشتند. مدت هاست که دیگر معصومیت چینی های گل سرخی در بازار هزار رنگ ظروف چینی جدید ٬ گم شده است.این روزها که  دیگر خانواده ها هر کدام سرویس هایی متنوع از ظروفی با طرح های متفاوت دارند٬ در جشن ها و مراسم ها غذا در ظروف یک بار مصرف پلاستیکی سرو می شود و بر سر سفره های یک بار مصرف گذارده می شود.

بدون شک شیوه ی زندگی امروزی٬ دیگر روش های قدیمی را برنمی تابد و طبیعتا محصولاتی چون ظروف یک بار مصرف که باعث صرفه جویی در وقت و هزینه می شوند از طرف خانواده ها با استقبال چشمگیرتری رو به رو هستند. اما لازم است که مضرات و معایب این محصولات در کنار مزایای آنها به مردم گوشزد شود تا با چشم باز چنین کالاهایی را انتخاب کرده و مصرف کنند.

هنوز بسیاری از افراد از خطرات بهداشتی و زیست محیطی این محصولات آگاه نیستند. بسیاری از افراد نمی دانند که ظروف یک بار مصرف پلاستیکی را نمی توان  هر جا و به هر منظوری استفاده کرد.

از آنجایی که پلاستیک٬ محصولی پلیمری است که از مشتقات نفتی ساخته می شود٬ مونومرهای استفاده شده جهت ساخت این محصولات می توانند تحت شرایطی از جداره ی ظرف رها شده و باعث ناسالم شدن غذا یا نوشیدنی شوند. استفاده مکرر از این ظروف درکوتاه مدت و دراز مدت٬ بیماری هایی بعضا مهلک همچون سرطان را باعث می شوند. زباله های پلاستیکی صدها سال تجزیه نشده در طبیعت باقی می مانند و موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم می آورند.

مثالی ازکاربرد نابجای  ظروف یک بار مصرف پلاستیکی٬ استفاده ی چند باره ی بطری های آب معدنی است. جنس این بطری ها از پلی استایرن است ماده ای که با قرار گرفتن در معرض دمای بالا ٬ نور خورشید٬  انجماد و مایعات اسیدی می تواند محتویات خود را به موادی سمی آلوده کند. برخی افراد بارها و بارها این بطری ها را پر از آب کرده و جهت خنک شدن در فریزر می گذارند. فرایند انجماد و ذوب مجدد یخ در بطری ٬ باعث آلوده شدن آب به مواد سمی می شود. بهتر است برای این منظور از بطری های مخصوص یخچال و فریزر استفاده شود. برخی برای نگهداری آب لیمو یا آب غوره از بطری های آب معدنی استفاده می کنند که با توجه به ماهیت اسیدی این مایعات٬ نگهداری آنها در این بطری ها اصلا صحیح نیست. بهتر است برای این نوع مایعات از بطری های شیشه ای استفاده شود.

ظروف یک بار مصرف پلی استایرنی عموما  در سه شکل  ̋ شکننده و شفاف ̏ ٬  ̋  نرم و نیمه شفاف ̏ و  ̋ ظروف فومی̏ عرضه می شوند.هر کدام از این سه نوع برای منظوری خاص٬ قابل استفاده هستند.مثلا ظروف یک بار مصرف شکننده و شفاف که عموما در لیوان های یک بار مصرف به کار می روند برای غذاها و نوشیدنی های گرم و داغ اصلا مناسب نیستند٬ در دمای بالا موادی سمی به درون محتویات این ظروف رها می شود. این مونومرهای سمی همانطور که اشاره شد خطرناک و بیماری زا هستند.

ظروف یک بار مصرف سفید و فومی  قابل استفاده برای غذاهای مرطوب و گرم هستند اما سرو غذاها و نوشیدنی های داغ  (دمای بالای 60 درجه سانتی گراد ) در این نوع ظروف٬ به خاطر خطرات بهداشتی ذکر شده مجاز نمی باشد.برای استفاده از این ظروف جهت غذاهای داغ ٬ حتما باید ابتدا درون آنها را با فویل آلومنیومی پوشش داد.

کارشناسان حوزه ی بهداشت و محیط زیست ٬اصولا مردم را به مصرف کمتر ظروف یک بار مصرف تشویق می کنند. در شرایط اضطراری٬ استفاده ازظروف یک بار مصرف گیاهی به جای پلاستیکی توصیه می شود.این ظروف از موادی چون نشاسته ذرت و روغن های گیاهی ساخته می شوند و استفاده ازآنها جهت غذاهای داغ بلامانع است. از سوی دیگر ظروف گیاهی تجزیه پذیرند وطی مدت کوتاه  چند ماهه٬ زباله ی آنها جذب طبیعت می شود.

مشکل دیگر درارتباط با ظروف یک بار مصرف پلاستیکی٬ ساخته شدن برخی از آنها در کارگاه های غیر مجاز است.  ظروف تولیدی این دست کارگاه ها عموما به خاطرقیمت پایین تری که دارند٬ بیشتر خریداری می شوند و به مراتب خطرات بهداشتی بیشتری دارند چرا که معمولا در این کارگاه ها از پلاستیک های بازیافتی جهت تولید استفاده می شود. در این مورد به مصرف کنندگان توصیه می شود کیفیت را قربانی قیمت نکنند و از مراکز معتبر٬ این نوع ظروف را خریداری نمایند.

امید است که شهروندان با دانستن واقعیت های بیشتری از ظروف یک بار مصرف پلاستیکی٬ انتخابی آگاهانه  داشته باشند و به این ترتیب در قبال سلامتی خود و محیط زیست مسئولانه تر رفتار کنند./د