سعیده دشتی

شب یلدا قرار بود شب دورهمی، خنده و خاطره باشد؛ شبی که خانواده‌ها کنار هم بنشینند و برای چند ساعت هم که شده، سختی‌های زندگی را فراموش کنند. اما حالا قبل از باز شدن دیوان حافظ، مردم مجبورند حساب دخل‌وخرجشان را باز کنند. تورم دیگر فقط مشکل بازار و اقتصاددان‌ها نیست؛ مستقیم آمده وسط زندگی مردم و یقه آیین‌های ایرانی را گرفته است.

اناری که همیشه نماد برکت و شادی بود، امسال بین  ۶۰ تا ۹۰ هزار تومان قیمت خورده؛ در حالی که سال گذشته حدود ۳٠ الی ۴٠ هزار تومان بود. یعنی حدود ١٠٠ درصد افزایش قیمت در یک سال. هندوانه هم که پای ثابت یلداست، از ۱۲ تا ۱۵ هزار تومان رسیده به ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان؛ حدود ۸۵ درصد گرانی. این‌ها عددهای خشک نیستند؛ یعنی خیلی از خانواده‌ها باید قید همان نمادهای ساده یلدا را هم بزنند.

وضع آجیل از این هم بدتر است. پسته اکبری تا ۲ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده، بادام هندی به حدود ۱.۸ میلیون تومان رسیده و تخمه و کشمش هم با افزایش ۵۰ تا ۸۰ درصدی مواجه‌اند. میوه‌های پاییزی مثل سیب و کیوی حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد گران‌تر شده‌اند و حتی پرتقال ساده هم تورم ۶۳ درصدی را تجربه کرده است. شیرینی و شکلات هم دیگر برای خیلی از خانواده‌ها فقط تماشا دارد، نه خرید.

نتیجه این وضعیت روشن است؛ سفره یلدا برای بسیاری از خانواده‌های کم‌درآمد کوچک شده و حتی طبقه متوسط هم مجبور است از کیفیت و کمیت بزند. وقتی یک شب ساده دورهمی تبدیل به دغدغه مالی می‌شود، یعنی تورم از کنترل خارج شده و مستقیم روی سبک زندگی مردم اثر گذاشته است. این فقط حذف چند قلم خوراکی نیست؛ این روند، آرام‌آرام فرهنگ و سنت‌ها را به کالای لوکس تبدیل می‌کند.

خطر اصلی همین‌جاست. وقتی نسل جدید نتواند آیین‌هایی مثل یلدا را آن‌طور که باید تجربه کند، چیزی فراتر از میوه و آجیل از بین می‌رود. بخشی از هویت جمعی، خاطره‌های مشترک و حس باهم‌بودن در حال کمرنگ شدن است؛ آن هم به خاطر اقتصادی که هر روز فشارش بیشتر می‌شود و پاسخ روشنی هم برای آن وجود ندارد.

با این حال، یلدا را نباید کامل به گرانی باخت. شاید سفره‌ها کوچک شده باشند، اما هنوز می‌شود اصل یلدا را زنده نگه داشت. یک انار، یک قاچ هندوانه یا حتی نمادهای ساده‌تر کافی است. قصه‌گویی، حافظ‌خوانی، خندیدن و کنار هم نشستن هنوز هزینه‌ای ندارد. مردم بلدند با کمترین‌ها زندگی را جلو ببرند، اما سؤال اینجاست که چرا باید تا این حد برای حفظ ساده‌ترین سنت‌ها هم خلاقیت اجباری به خرج داد؟

یلدا امسال، آینه‌ای از حال اقتصاد کشور است؛ آینه‌ای که نشان می‌دهد تورم فقط جیب مردم را خالی نکرده، بلکه دارد آرام‌آرام شادی‌ها و آیین‌هایشان را هم کوچک می‌کند.