قدرت مظاهری

زنده‌یاد آنعمت‌الله‌خانِ‌ضرغامی، خانِ کُلُل بود. خانِ فرهیخته و عالِمی که خانه‌اش مجلس و مأوای آدم‌های باسواد روستا و به‌نوعی پاتوقِ تصمیم‌گیری‌های آبادی به‌شمار می‌رفت. در آن روزگارِ مهجور و فلاکت‌بار که کمتر کسی با کتاب و کتابخوانی محشور و مأنوس بود، خان کتابخانه‌ی چوبیِ کوچکی کنجِ اتاقِ مجلسی‌اش داشت که انباشته از کتاب‌های وزین و متنوعی بود و چشم‌هایِ مشتاق را به خودش خیره می‌کرد. برخلاف دوستانم که همه‌ی سرگرمی‌هاشان بازی‌های بچه‌گانه و شلوغکاری‌های توی کوچه بود، یکی از دلخوشی‌های طرب‌انگیزِ کودکی‌ام شاید همراهی با پدر و اجازه‌یافتن برای برداشتن و تورقِ کتاب‌های خان بود! درحالیکه بزرگانِ آبادی توی مجلسیِ خان نشسته و با او حشر و نشر می‌کردند، با ولعی خاص سراغ کتابخانه می‌رفتم و تا آنجایی که توانم یاری می‌کرد، سطور، جملات و کلمات را از کتاب‌ها برداشته و توی ذهنم کپی می‌کردم. 
خان، اجازه نمی‌داد کسی کتاب‌ها را از کتابخانه خارج کند اما اگر آدم‌های تشنه‌ی موردِ اعتمادش قوانین و اسلوب‌های او را رعایت می‌کردند، می‌توانستند از آن نهر زلال و مصفا، هرچه می‌خواهند، بنوشند. و من در عینِ کودکی و خردسالی و درحالیکه بیش از سه کلاسِ دبستان را پشت سر نگذاشته بودم، یکی از آدم‌های مورد وثوقِ خان بودم که می‌توانستم گنجینه‌ی کنجِ پنجدری‌اش را لمس کنم. تنها محدودیتی که داشت، این بود که این وصال فقط و فقط در بازه‌ی زمانی‌ئی میسر بود که خان و مهمان‌هایش گرمِ مباحثه و گفتگو بودند. در غیر از این ساعات و در مواقعِ استراحت و تنهاییِ خان، کسی اجازه‌ی ورود به خلوتگاه و کتابخانه‌اش را نداشت.
روزی درحالیکه مشغول وارسی کتابها بودم و خان و پدرم کمی دورتر درحال گفتگو بودند، خان جمله‌ی کوتاهی گفت که تنم را لرزاند : « اسدالله؛ این چیزی نمی‌شه! » با پدرم راجع‌به من صحبت می‌کرد و پدرم غیر از لبخندی کمرنگ، هیچ پاسخی نداد.
از اینکه خان چنین تصوری درباره‌ام داشت، همه‌ی وجودم دچار آشوب شده بود و تمامِ روز نمی‌توانستم آرام باشم. چرا خان فکر کرده‌بود که من از تنبلی و عدم مشارکت در جست‌وخیزهای بچه‌گانه به کتابخانه‌اش پناه می‌برم !؟ چرا اوجِ اشتیاقم برای غرق شدن در دریای کتاب‌ها را درک نمی‌کرد !؟ 
مهمانیِ بعدی و مهمانیِ بعدتری هم باز چنین دیالوگی میان خان و پدرم رد و بدل شد و بیش از دیالوگِ خان، لبخند و بی‌پاسخیِ پدرم بشدت آزارم داد!
یکی دو سال پس از این ماجراهای تکراری، روزی توی راهِ برگشت از مدرسه، زیرِ بارانِ ریزی که می‌آمد، هنگام عبور از مقابل خانه‌ی خان، او را دیدم که بر عصایش تکیه کرده و ابرهای سیاه‌وسفیدِ آسمان را رصد می‌کند. به او نزدیک شدم و پس از سلام، پرسیدم : « خان؛ چرا به پدرم گفتید من چیزی نمی‌شم !؟ » 
خان نگاهش را از آسمان گرفت و پس از کشیدن آهی بلند، جمله‌ای گفت که هنوز پس از سالیانِ‌سال در ذهنم مثلِ سنگ‌نبشته‌ای باستانی حک شده است : « چون کتاب می‌خونی !!! »
و آنعمت‌الله‌خانِ‌ضرغامی، خودش کتابخوان‌ترین آدمِ آبادی که نه، بلکه کتابخوان‌ترین خانِ منطقه بود. خانی که بیش از خانی و خان‌زادگی، به ادیب و ادیب‌زادگی شباهت داشت.
روحش شاد و یادش بزرگ باد ...