امید دریسی

ابتدا لازم است اشاره شود که این یادداشت ناظر بر نگاه و مواجههٔ برخی هم‌وطنان نسبت به حملهٔ نظامیِ روسیه  به اوکراین است. در باور نویسنده «کثرت باور» به طور ویژه محترم است و این قلم نقدِ باورها را در راستای «تکثیر آرا» می‌داند‌. لذا این مقالهٔ انتقادی، نافی دیگر باورها نیست.
این که در منطقهٔ دُنباس یا همان استان‌های جدایی‌طلبِ دونتسک و لوهانسک در شرق اوکراین چه گذشته که روس‌ها این کشور را به ظهور ایدئولوژیِ نئونازی متهم می‌کنند و یا به زخمِ کهنهٔ گسترشِ ناتو در شرق و مخدوش شدنِ امنیت‌شان اشاره دارند محل پردازش در این سیاهه نیست. همان‌طور که در صدر یادداشت آمد، با گذشت اندک زمانی از تجاوز روسیه به اوکراین، عده‌ای از شهروندان با توجیهاتی چون «عبرت  گرفتن» از رفتارِ اوکراین پیرامون امحاء زرادخانه‌های اتمی و تحویل سلاح‌های هسته‌ای برابرِ توافق‌نامهٔ «بوداپست» به تطهیر و یا به حاشیه راندنِ اصل تجاوزِ روس‌ها به اوکراین و نقض فاحش نظم و حقوق بین‌الملل پرداختند! (خالی از لطف نیست که بدانیم سلاح‌های هسته‌ایِ مورد بحث در خاک اوکراین همگی متعلق به شوروی سابق بود و کد استفاده از آن نیز دست روس‌ها بوده که در نهایت هم سال ۱۹۹۴ میلادی طی موافقت‌نامهٔ چهار جانبهٔ «بوداپست» که مابین اوکراین، روسیه، انگلیس و آمریکا امضا شد طی آن اوکراین تمامی سلاح‌های اتمیِ شوروی سابق را به روسیه تحویل و در قبال آن، کشور‌های مذکور تضمین دادند استقلال و تمامیت ارضی این کشور را به رسمیت بشناسند. اتفاقی که البته با حمله روسیه به اوکراین، نقض شد.)
چندان که پیش‌تر گفته شد این قلم بنای پرداختن به اختلافات، قصور طرفین، واکاویِ پیش آمد‌های دور و نزدیکِ دو کشور درگیر ماجرا را ندارد و مشخصاً به تفکر عده‌ای خاص اشاره دارد که به وضوح، قدرت را صرفاً در «فشنگ و تفنگ» تعریف می‌کنند ولاغیر! با این توصیف پس این همه مجالس، انتخابات ووو...  در سطح جهان برای چیست!؟ از شما می‌پرسم در روزگارِ کنونی جایگاه وزیرانِ خارجه در کشورها از اهمیت بیشتری برخوردار است یا وزیرانِ دفاع؟ نیک می‌دانیم که وزیر امور خارجه مسئول دستگاه دیپلماسی و وزیر دفاع مسئول ساماندهی و رسیدگی به نیروهای مسلح هر کشوری‌ست. پاسخ اظهرمن‌الشمس است، چون دنیا برای گفتگو و دیپلماسی اهمیت بیشتری قائل است تا جنگ و جدل. اصلاً بیایید جزئی‌تر صحبت کنیم! گیریم تفکر شما که غالباً نشأت گرفته از اصول‌گرایی‌ست درک صحیحی از مناسبات جهانی دارد و ارزش موشک و بُردش را می‌داند، بسیار خوب! پس در وین دنبال چه هستیم!؟ وین که به زعم شما دستاوردی جز تعطیلی برنامه هسته‌ای کشور ندارد! پس این همه گفتگو و عدم ترک میز مذاکره برای چیست؟ با این برهان پس هر طایفه‌ای زور و افراد بیشتری دارد قدرت را در دست گیرد و حکمرانی کند!
دنیای مدرنِ کنونی با تمام کاستی‌هایش آمده تا بگوید «دوران بزن در رو تمام شده» و ملت‌ها با تمام سلایق و اختلافات در نهایت از طریق گفتگوست که باید مشکلات‌شان حل شود و نه بمب و ترقه!
هم‌وطنان به خط و مشی رهبری عالی نظام اگر بنگرند متوجه خواهند شد که ایشان در کنار توانمندی نیروهای مسلح، به طور مستمر و در مقاطع مختلف از گفتگو با جهان حمایت کرده و می‌کنند.
اساساً نویسندهٔ مطلب با قیاس‌های تاریخی مخالف است اما با توجیهات برخی هم‌وطنان باید گفت این عده آیا همین انقلاب اسلامی ایران را ندیدند که معمار کبیر انقلاب چگونه فاتح دل‌ها شد و یکی از قوی‌ترین ارتش‌های دنیا یارای مقابله با وی نشد؟ امام که دست بالا را در توپ و تانک نداشت! صاحب یکی از قوی‌ترین نیروی‌های هواییِ جهان هم نبود! امام سخن داشت، کلام داشت.
این عده آیا از تاریخ اسلام و رفتارِ پیامبر اسلام در مواجهه با مشرکینِ ثروتمند و تا بن دندان مسلح درس نگرفته‌اند که چگون جوانهٔ دین را با زبان دیپلماسی و مذاکره به درختی تنومند تبدیل کرد؟ احیاناً نمی‌خواهید بگویید پیامبر اسلام که به پیامبر مهربانی شهره بود به سواره نظام آهنین مجهز بود!؟ سلاح پیامبر گفتگو بود، کلام و سخن نو داشت.
این که ما تمامِ موفقیت‌های گذشتهٔ دنیا با محوریت گفتگو را نبینیم و صرفاً خشونت‌ها را به عنوان یک «عبرت» بُلد کنیم نشان می‌دهد درک صحیحی از «فردا» نداریم.
شگفتا که طالبان بیانیه می‌دهد و طرفین درگیر را دعوت به گفت‌وگو می‌کند که مشکلات موجود را از این مسیر حل کنند و خواستار کاهش خشونت‌هاست آن‌گاه برخی هم‌وطنان ما دنبال محکوم کردن تصمیم اوکراین در ۳۰ سال پیش‌اند تا از آب گل‌آلود ماهی بگیرند و ثابت کنند دنیای فردا دنیای موشک و خشونت است ذره‌ای هم به اقدام پلشت تجاوز اشاره ندارند!
در مناقشهٔ اوکراین، روس‌ها توجیهِ حمله را مشخصاً عدمِ نتیجه در «گفتگو»های مستمر طی دهه‌های گذشته می‌دانند بنابراین نه فقط جنگ اخیر، بل تمامیِ جنگ‌های تاریخ نتیجهٔ عدمِ گفتگوست. در جایی که گفتگو تمام می‌شود خشونت آغاز می‌شود. آن عده از هم‌وطنان از خود بپرسند اگر قرار بر بنای نظم جهانِ نوین با بُرد موشک باشد پس این همه گفتگو‌های دو جانبه، چند جانبه و روابط دیپلماتیک برای چیست!؟
نگاه نویسندهٔ این سطور نیز بر این استوار است که دنیای فردا دنیای موشک نیست، دنیای گفتمان‌هاست. هر چه بُرد زبانِ گفتگو کوتاه‌تر، بُرد مسافتِ موشک بلندتر!
باری، در نهایت زورگویان در هر برهه‌ای از تاریخ که زبانِ گفتگو نمی‌فهمند و قدرت خود را سابقاً معطوف به نیزه و شمشیر و در دنیای مدرن به تانک و نفربر بدانند محکوم به شکست‌اند. جهت ایضاح مطلب، یادآوریِ این نکته نیز لازم است: اگر بحث عبرت مطرح باشد، تجاوز روس‌ها به اوکراین در همسایگی‌شان مایهٔ عبرتِ بیشتری برای ماست! روس‌ها سابقهٔ مدیدی در تجاوز به همسایگان‌شان از جمله ایران دارند...!

 *امید دریسی ۱۴۰۰/۱۲/۰۶*