مختار فیاض :

هدفِ این گفتار که در آستانه آغاز به کارِ وزیران کابینه ی حجت الاسلام رییسی، منتشر می شود، صرفاً مقایسه ی چند وزیر در عصر پهلوی با وزرایی است  که پس از انقلاب و در دولت های مختلف(به جز دولت موقت)، سکاندار امور اجرایی شده اند - بدون آنکه نگارنده دوست داشته باشد و بخواهد متهم به طرفداری از نظام پادشاهی شود - چرا که معتقد است اگر امروز بعضی افراد، نظام سلطنتی را آرزو می کنند، صرفاً به دلیلِ احساسات و خشمِ ناشی از فشار اقتصادیِ غیر قابلِ تحمّل و مسائل اجتماعی و فرهنگی متعددی است که به واسطه ی  بی تدبیری تعدادی مسئولِ متوهّم و نالایق بر مردم وارد شده است و گرنه هیچ انسان خردمندی حتی اگر از نظام فعلی نارضایتی تام هم داشته باشد، در قرن بیست و یکم، آرزوی برگشتن به ساختاری غیر دمکراتیک را نمی کند:
خیلی جالب توجه است که در رژیم گذشته علیرغم این که شاه، حاکم مطلق بود و در تمام امور کشور حتی اقتصاد و سیاست خارجی هم ورود می کرد، با این حال، در دولت های مختلفی که تشکیل می شدند، وزرایی آغاز به کار می کردند  که به تعبیرِ امروزی ها، "برند" بودند. کسانی که در وهله ی نخست، حکیم و اندیشمند بودند، سپس وزیر و مدیر اجرایی!

۱-محمد علی فروغی(ذکاء الملک)!

این شخصیت که تعدادی از پادشاهانِ قاجار را نیز درک کرده بود، هم در پهلوی اول و هم در پهلوی دوم مناصب مهمی را پذیرفت که مهم ترینشان نخست وزیری، نمایندگی و رییسِ مجلس،  وزیر دارایی، وزیر امور خارجه و وزیر دادگستری است.
فروغی محقق، مصحح و مترجمی کم نظیر است. او کلیات سعدی و رباعیات خیام را تصحیح کرده است که همچنان بعد از سال ها از تصحیح های ارزشمند به شمار می روند. فلسفه ی غرب(سیر حکمت در اروپا)، تاریخ ساسانیان، تاریخ اسکندر کبیر، حکمتِ سقراط و افلاطون، تاریخ ایران قدیم و... از کتاب های مهمِ این شخصیت است.
تسلط فروغی به زبان های فرانسوی، انگلیسی، عربی و روسی باعث شد تا کتاب های ارزشمند زیادی را به زبان فارسی ترجمه کند که مهم ترینشان عبارتند از:
اصولِ علمِ ثروت ملل یعنی اکونومی پلوتیک و حقوق اساسی یعنی آداب مشروعیتِ دُوَل.
ما پس از انقلاب روسای دولت، روسای مجلس و وزیران فراوانی داشته ایم اما هیچ کدام شخصیت هایی نبوده اند که همچون فروغی، ضمن درگیری با سیاست و فعالیت های اجرایی، این همه آثار، اعم از تالیف، تصحیح و ترجمه از خود به یادگار گذاشته باشند.

۲- دکتر پرویز ناتل خانلری!

این محقق، زبان شناس، شاعر و نویسنده ی نامی نیز از رجلِ عصر پهلوی است. او که مدتی معاون وزیر کشور بود در دوران نخست وزیری اسدالله عَلَم، وزیر فرهنگ(آموزش و پرورش) شد.
ناتل خانلری اشعار بسیار نغزی دارد که در مجموعه ی "ماه در مُرداب" منتشر شده است و نمونه ی اعلایِ آن شعر "عقاب" یا "عقاب و زاغ" است که امروز آن را شاهکار ادب فارسیِ معاصر می دانند.
تصحیح دیوان حافظ و تصحیح سَمَکِ عیّار از دیگر کارهای ارزشمند ناتل خانلری است.
ترجمه ها و تالیف های این استاد بی بدیل زبان فارسی، آن قدر فراوانند که بحث درباره ی آنها، مجالی جداگانه می طلبد. بخشی از تالیفات ایشان عبارتند از:
تاریخ زبان فارسی، وزن شعرِ فارسی، زبان شناسی و زبان فارسی، دستور زبان فارسی و...
بی تردید در میانِ رجلِ سیاسی کنونی، وزیری همسنگ دکتر ناتل خانلری نمی توان یافت.

۳-علی اصغر حکمت!

این شخصیت عصر پهلوی نیز وزارت های متعددی را از جمله معارف(آموزش و پرورش)، دادگستری، کشور، پیشه و هنر، مشاور و بهداری را تجربه کرد. ضمن اینکه نخستین رئیس دانشگاه تهران و بنیانگذار کتابخانه ملی نیز بود.
از دکتر حکمت، دو مجموعه شعر، ۱۳ تالیف و تعداد زیادی ترجمه باقی مانده است.
آثار تالیفی حکمت عبارتند از:
 زندگی جامی شاعر ایرانی، رساله ای در باب امیر علی‌شیر نوایی، امثال قرآن: فصلی از تاریخ قرآن کریم و اسلام از دیدگاه دانشمندان غربی!
ترجمه های حکمت نیز بسیار متنوع اند:
ترجمه ی رومئو و ژولیت اثر شکسپیر،از سعدی تا جامی، ترجمه‌ای حاوی حاشیه‌نویسی از جلد سوم کتاب تاریخ ادبیات فارسی اثر ادوارد براون، پنج حکایت از شکسپیر، تاریخ سیاسی پارت، تاریخ باستانی ایران بر بنیاد باستان‌شناسی اثر ارنست هرتسفلد؛ رستاخیز اثر لئو تولستوی؛ الواح بابل،  و در نهایت ترجمهٔ منهاج الروایت: السعی العمل، از عربی تحت عنوان راه زندگانی!

۴-پروفسور محمود حسابی!

این شخصیت ارزشمند نیز که به پدر فیزیک ایران شهرت دارد، وزیر فرهنگ(آموزش و پرورش) دولت دکتر مصدق بود.
این مردِ فاضل علاوه بر این که دیوان حافظ را از حفظ داشت، صاحب آثار بسیار زیادی در رشته ی فیزیک، زبان فارسی و فرهنگ است. بخشی از این آثار عبارتند از: تفسیر امواج دوبر، کتاب های فیزیک دبیرستان، دیدگانی فیزیک، نظریه ی ذرات بی نهایت گسترده، نام های ایرانی و...

۵- دکتر قاسم غنی!

این شخصیت علمی و فرهنگی نیز در کابینه ی "ساعد" به وزارت بهداری و نهایتاً فرهنگ(آموزش و پرورش) رسید.
حتماً کسانی که با حافظ مانوس هستند، تصحیح دیوان حافظِ غنی- قزوینی را ملاحظه کرده اند؛ همچنین دوستداران خیام، قطعاً تصحیح این وزیرِ فرهیخته را از رباعیات خیام به همراه محمدعلی فروغی مطالعه کرده اند. هر چند ایام وزارت دکتر غنی کوتاه بود اما تالیفات، تصحیح ها و ترجمه های ایشان قابل ملاحظه است:
رساله ابن سینا، معرفه النفس، بحث در آثار و افکار و احوال حافظ، تاریخ تصوف در ایران، تاریخ عصر حافظ، بحثی در تصوف، یادداشت ها(۱۳جلد) ترجمه ی کتاب های عصیان فرشتگان، تائیس و بریان پزی ملکه ی سبا از آناتول فرانس و...

 قضاوت با خوانندگانِ این سطور!

بنده بعید می دانم از میانِ انبوهِ وزرا و اعضای هیئتِ دولت (به جز خاتمی و مهاجرانی که خود امروزه شرایطی خاص دارند) کسی ادعای همسنگی با این پنج وزیر فرهیخته ی عصر پهلوی را داشته باشد، وزیرانی که در کنارِ پرداختن به سیاست و امورِ اجرایی، صاحب آثار قلمی از قبیلِ تصحیح، ترجمه و تالیف باشند. انتظار مردم ما این است که حداقل وزرای پیشنهادی آموزش و پرورش، علوم تحقیقات و فن آوری، و فرهنگ و ارشاد اسلامی از افراد فرهیخته، پژوهشگر و مولف انتخاب شوند؛ یعنی به تعبیرِ دکتر ناتلِ خانلری، اگر همچون عقاب ننمایند، زاغ نیز نباشند.