مهدی بردبار:

در بخش (۱) اشاره رفت که مفسر متونی چون شاهنامه ی ورجاوند باید به دانش های گوناگون از جمله آموزه های فلسفی ، زبان شناسی ، جمال شناسی و تاریخی و... مجهز باشد تا بتواند به فهم درستی از متن برسد در غیر این صورت فهم متن برای او میسر نبوده و نباید دست به تاویل و تفسیر بزند. بطور خلاصه به داستان گیومرت و سیامک و تفسیر نام سیامک و فهم درست از متن پرداختیم و دیدیم که نه گیومرت از کشته شدن سیامک آگاه بود و نه اصولا زمینه و طرح اصلی داستان ارتباطی با پسرکشی آن هم به عمد داشت. در این جا به اختصار به تفسیر داستان سهراب در داستان رستم و سهراب خواهیم پرداخت.

این که رستم فرزندش را ناآگانه می کشد نمودی از ناآگاهی سهراب از اصل خود است و چنان می نماید که هر کس از آدمیان که نسب و اصل خود را گم کند محکوم به نیستی و نابودی ست و این مهمترین پیام تراژدی رستم و سهراب است نه فرصت ندادن به نگاه های متفاوت. پسر کشی را به هیچ عنوان نمی توان یک فرهنگ خدشه ناپذیر به عنوان درون مایه ی اصلی شاهنامه نمایاند زیرا که خسرو پرویز در اواخر پادشاهی خود به دست شیرویه که پسرش بود به زندان افتاده و در آن جا بخاطر کردار پسرش کُشته می شود.

این مطلب در تاریخ ایران بخوبی نمایانگر این واقعیت انکارناپذیر است که هنگامی که اصل و نسب و تخمه ی انسان ناشناس بماند محکوم به فناست چنانکه سهراب محکوم به فنا شد اما اصل و نسب او که رستم باشد از بین نرفت و پس از آن کشور ایران همچنان به اقتدار خود ادامه داد. به عنوان نمونه برخی دلیل آورده اند که هنگامی که گیو از طرف کیکاوس خبر حمله ی سهراب را به رستم می دهد و از وی می خواهد سریع نزد پادشاه ایران بیاید رستم چندین روز درنگ می کند و و با گیو و فرستادگان کیکاوس به میگساری و مهمان نوازی و شادی می پردازد نشانگر این است که جهان پهلوان رستم می دانسته شخصی که در به ایران حمله کرده سهراب فرزند اوست زیرا که می گوید: چگونه ممکن است در میان تُرکان چنین پهلوانی به وجود آید. من از دخترِ شاهِ سمنگان پسری دارم که هنوز کوچک است و چهارده سال بیشتر ندارد.

سه مطلب اساسی در فرضیه ی یاد شده یا نادیده گرفته شده یا این که اصلا به عمد خواسته اند این سه مطلب اساسی را نادیده بگیرند. ۱- نادیده گرفتن عنصر تراژدی ۲- ناخشنودی جهان پهلوان رستم از کیکاوس بخاطر خیره سری های پیشین او ۳- نادیده گرفتن عنصر نژاد در سخن جهان پهلوان رستم درباره ی سهراب فرزند چهارده ساله ی وی.

۱- نادیده گرفتن عنصر تراژدی: یکی از عناصر تراژدی ناآگاهی شخصیت یا قهرمان داستان از حادثه ای ست که قرار است در پایان داستان برای وی بیفتد عنصری که ما در داستان گیومرت و سیامک نیز مشاهده کردیگ. در این جا جهان پهلوان رستم ناآگاهانه به جنگ پسر خود می رود. وی بخوبی می دانسته است که ممکن است روزی برسد که او فرزند خود را نشناسد به همین دلیل آن مُهره را به تهمینه می دهد تا اگر فرزندش دختر بود بر گیسو و اگر پسر بود بر بازوی او ببندد تا برای رستم قابل تشخیص باشد. این دلیل بارزی ست بر این که پسرکشی در پس زمینه داستان و روایات ایرانی و فرهنگ ایرانیان جایگاهی ندارد وگرنه دادن مُهره از طرف جهان پهلوان رستم به تهمینه هیچ دلیل دیگری ندارد. اما این مسئله در حوادث داستان به دلیل این که قرار است یک تراژدی رُخ دهد مکتوم می ماند تا تراژدی شکل بگیرد یعنی همان چیزی که فردوسی بزرگ در ایجاد آن تبحر بسیار استادانه ای دارد.

۲- جهان پهلوان رستم پیش از رویارویی با سهراب بارها بخاطر کیکاوس متحمل درد و رنج های فراوان شده است. به همین دلیل است که می گوید:

چُنین گفت رستم که هر شهریار
که کردی مرا ناگهان خواستار
گهی رزم بودی ، گهی سازِ بزم
ندیدم ز کاوس جز رنجِ رزم

بنابراین مشخص می شود که دلایل درنگ جهان پهلوان رستم هنگامی که خبر حمله ی سهراب به ایران را می شنود همین دردها و رنج ها بوده است نه آگاهی از این که پهلوانی که به ایران حمله کرده همان پسر خودِ او از تهمینه است.

۳- و اما نادیده گرفتن نژاد که یکی از مهمترین دلایل بزرگی یک پهلوان است: هنگامی که خبر حمله ی سهراب را به جهان پهلوان رستم می رسانند وی می گوید: چگونه ممکن است در میانِ تُرکان چنین پهلوانی بوجود بیاید. من از دختر شاه سمنگان پسری دارم که هنوز کوچک است و چهارده سال بیشتر ندارد.
بخوبی نشان داده شده است که در این جا با تقابل نژاد ایرانیان و تورانیان (تُرکان) مواجه هستیم. جهان پهلوان رستم قائل است که فرودست بودن نژاد تورانیان (تُرکان) نسبت به ایرانیان باعث می شود که این نژاد نتواند پهلوانانی چون جهان پهلوان رستم را بوجود بیاورد از این روی است که هنگامی که گیو نامه ی کیکاوس را به وی می دهد چنین پوزخند می زند:

تَهَمْتَن چو بشنید و نامه بخواند
بخندید از آن کار و خیره بماند
که ماننده ی سامِ گُرد از مِهان
سُواری پدید آید اندر جهان
از آزادگان این نباشد شِگِفت
ز تُرکان چنین یاد نتوان گرفت

بنابراین جهان پهلوان رستم تا هنگامی که با سهراب روبرو نشده است هرگز باور ندارد که چنین پهلوانی از تُرکان به ایران حمله کرده است و به موجب این مسئله عجله ای نیز برای رفتن به جنگ ندارد.

با توجه به آنچه گفته آمد طرح داستان به گونه ای ست که ماجرا به پسر کشی عمدی اشاره ندارد بلکه برخی ناآگاه از خوانش نادرست متن سخنانی را عنوان کرده اند که " مرغِ پخته ی لای پلو نیز از خنده ریسه می رود.